كۆیلایەتی ئارەزومەندانە
موعتەسەم نەجمەدین

زارەوەی كۆیلایەتی و مانا و گوزارشتی كۆیلەبوون، لە ئەمرۆدا زۆر جیاوازە لە مانا مێژوویەكەی. كۆیلە لە زەمەنی ئەمرۆدا بە كۆمەڵێك پایەی جیاز و یاسای تایبەتی خۆی بونیاد دەبێتەوە. ئەم خوڵقاندنە وەك پرۆژەو پرۆسەیەكی سیاسی بە پێی پێویستیەكانی ئەمرۆی دەسەڵاتە دیكتاتۆریەكان بونیاد دەنرێتەوە. جەوهەری ئەم مانایە لە پرسی موڵكایەتیكردنی جەستەی كەسێك دوور دەكەوێتەوە و لە پرۆسەی پاوەنكردنی عەقڵ و بیروباوەری كەسەكە نزیك دەبێتەوە. خوڵقاندنی كەسایەتیەكی رازی لە دەسەڵاتی رەهای دیكتاتۆریەت لە رێگای قبوڵكردنی هەموو جۆرە زوڵم و نادادیەك لە لایەن تاكی ئاسایەوە دەبێتە جەوهەری پێناسەكردنی كۆیلەی هاوچەرخ. لەم دۆخەدایە، كە تاكی كۆیلە لە تەواوی مافەكانی خۆی بۆ بەرژەوەندی دەسەڵات خۆش دەبێت و رازی دەبێت بە بەردەوامبوون وەك تاكێكی بێ ماف و بەشێك لە مێگەلێكی گەورەی كۆمەڵگا.

سەرۆك لە پرۆسەی پاوانكردنی دەسەڵات و ملكەچكردنی كۆمەڵگادا ئامانجی سەرەكی گەیشتنە بە گۆرینی كۆمەڵگا، بە مێگەل و دروستكردنی كۆیلەی ئارەزومەند. كاتێك سیستمی دیكتاتۆری كار لەسەر داخستنی هەموو هەلەكانی بەردەوامبوونی ژیانی شەرفمەندانەی تاكەكانی كۆمەڵگا دەبێتەوە، لەسەر بنەمای تیۆری ( التأطير) دەیخاتە بەرامبەر تەنیا دوو هەڵبژاردەوە، دەبێت رازی بێت بە مەرگ یان ملكەچبون. زۆرینەی تاكە ئاسایەكانی كۆمەڵگا هەڵبژاردەی مانەوەو  ملكەچبوون هەڵدەبژێرن. لەم پرۆسەیەدا تاكەكانی كۆمەڵگا ئازاد دەكرێن لە نێوان هەڵبژاردنی مەرگ یان ژیانی چەرمەسەری و ئەشكەنجەدان لە بەرامبەر بە كۆیلەبووندا. لە راستیدا ئەم هەڵبژاردەیەیە، كە دواتر دەبێتە بناغەی دروستبوونی كۆیلایەتی ئارەزومەندانە و رەخساندنی زەمینەی بەردەوامبوونی سیستمی دیكتاتۆری.

توێژینەوە لە پرۆسەی دروستكردنی كۆیلەیەكی ئارەزوومەند، ئەو راستیەی سەلماندوە، كە تەسلیمبوون و زەلیلكردن و چەوسانەوەی میللەتێك بە تێكرایی لەگەڵ ئەوەی ریشاڵێكی مێژووی هەیە، بەڵام لە ئەمرۆدا بە شێوەیەك گەشەی پێكراوە، بووەتە پرۆسەیەكی سەردەمیانەی دەسەڵاتە تۆتالیتاریەكانی ئەمرۆی مرۆڤایەتی، بۆیە لە یەك كاتدا پرسێكی زۆر ئاڵۆز و  هاوكات زۆر گرنگیشە. لە ئەمرۆدا یەكێك لە كێشە سەرەكیەكانی وڵاتانی دواكەوتوو و دیكتاتۆر ئەوەیە، میللەتەكانیان زۆر بە ئاسانی دەبنە كۆیلەیەكی ئارەزوومەند و هیچ هەڵوێست و پەرچەكردایەكیان لە دژی چەوسانەوەی خۆیان و بە تاڵانبردنی ماڵ و موڵكی گشتی و برسیكردنی تەواوی توێژەكانی كۆمەڵگا نابێت. لە شرۆڤەكردنی ئەم واقعە نامۆیە بە سروشتی مرۆڤی دانا، دەخوازێت روناكبیران و بیرمەندان توێژینەوەیەكی دروست و زانستی بۆ پرسی ترسنۆكی و كاڵفامی و خۆبەكەمزانین... هتد، زۆرینەی تاكەكانی كۆمەڵگا، بكەن.

رازیبوون بە دەستبەرداربوون لە مافی ئازادی و ژیانی شایستە بە مرۆڤ لە پێناو مانەوە لە ژیانێكی كولەمەرگی و ژێردەستەی و چەوسانەوەدا، پرسێكە پێویستی بە توێژینەوەو شرۆڤەكردنێكی ورد و زانستایانە هەیە. ئەمە لە هاوشانی پێویستی توێژینەوەو شرۆڤەكردنی پرۆسەی راهێنانی خەڵك لە سەر ژیانی ژێردەستەی و كۆیلەبوون و قبوڵكردنی دەسەڵاتی دیكتاتۆری و گەندەڵ.  لەم بازنەیەدا توێژینەوە لە سروشت و كەسایەتی و سایكۆلۆجیای تاك لەم وڵاتانە دەبنە پێویستیەكی گرنگی ئەم توێژینەوانە. لە پرۆسەی جێبەجێكردنی كۆیلەی ئارەزوومەندا، دەسەڵاتی دیكتاتۆری كار لە سەر خوڵقاندنی ترسێك لە ناخی تاكەكاندا دەكات. ترس لەگۆڕانكاری و ریفۆرم لە هاوشانی ترس لە گەورەی باجی یاخیبوون لە دەسەڵات و كاركردن بە ئاراستەی گۆڕینی ئەو واقعە جێگیرەی سەرۆك دەیەوێت.
56 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |    
زیاتر
تێڕامان بۆ ئەدەب و نموونەیەک لە شیعری پێشەوا کاکەیی و پەروێزهوما
ڕێزان حەسەن
ئاسایشی كۆمەڵایەتی ڕێگایەک بەرەو کۆمەڵگایەکی ئارام
حەبیب محەممەد جاف
نالی بە دیدێ دی
حەکیم مەلا ساڵح
لەبارەی کەلتور و رەسەنایەتییەوە ‎
شەهێن نوری
فیکر و ژیان
ژیل دۆلۆز
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: شەھلا نەجمەدین
توندوتیژی دژ بەژنان هیچ پێكوتەیەكی نیە
سارا قادر
شەڕی داگیركەران خۆمان دەیكەین؟
ئومێد حمەعەلی
لەسۆڤێتەوە تا كوردستان، یەهودیەكان پێشڕەوی ئاڵای كۆمۆنیزم بوون‌
ئومێد نه‌جم
فەلسەفەی زمانەوانیی، لای چۆمسکی
نووسینی :الاء مهد اسماعیل
وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هیوا جەلال
هەڵبژاردنی عێراق؛ لێكەوتەكانی ئەنجام و ئەگەرە چاوەڕوانكراوەكان
یاسین تەها/توێژەر
ئایا ناسیونالیزمی ئایینیی کوردی هەیە؟
عەتا قەرەداخی
کاریزما و سیاسەت
ئەردەڵان عەبدوڵڵا
هۆکاری ڕاستەقینە بۆ ئەوەی کە تاڵیبان توانی زۆر بە خێرایی دەست بەسەر ئەفغانستاندا بگرێتەوە، ئەو شتەی میدیای لیبراڵی ڕۆژئاوا نایەوێت باسی بکات
سلاڤۆی ژیژەک
لە ئیگلیزییەوە: ڕزگار حەمە ڕەشید
پـــەرلـــــەمـــانـــتـــار و کــــاســــپی تێڕوانینێکی یاسایی
حەبیب محەمەد دەروێش
مەرگەساتی کۆرپەلەیەک..
شێرزاد حەسەن
کاتێك چەكی ئیسلامی دەبێت بە بژاردەیەکی عەقڵانی بەردەم ئیسلامیەکان؟
ئەبوبەکر عەلی
هۆکاری ڕاستەقینە بۆ ئەوەی کە تاڵیبان توانی زۆر بە خێرایی دەست بەسەر ئەفغانستاندا بگرێتەوە، ئەو شتەی میدیای لیبراڵی ڕۆژئاوا نایەوێت باسی بکات
دوو کێشە و چارەسەرێک
نیاز نەجمەدین
مەرگەساتی کۆرپەلەیەک..
شێرزاد حەسەن
بیست ساڵ پاش ١١ی سەپتەمبەر : عێراق وەک شکستە گەورەکەی ئەمەریکا !
د. عادل باخەوان
سەرۆککۆمار..
ئەمجەد شاکەلی
بزوتنەوەی گۆڕان و بایەخی لەئەستۆگرتنی لێپرسراوێتی سیاسی
ئەبوبەكر عەلی
رەگوڕیشەی ناسیونالیزم- نووسینی
عەتا قەرەداخی
لێکترازاندنی ناوماڵی شیعەكان وەک ستراتیژی کورد و سوننە
د نەوزاد ھێتوتی
مروڤ بوونمان لەنێوان بەرداشی ژن سالاری و پیاو سالاریدا..
شەماڵ بارەوانی
بۆ سەربەخۆکان سەرنەکەوتن؟
عەزیز ڕەئووف
کێ شار داده‌مه‌زرێنێت؟ فریشته‌، یان ئیبلیس؟..
کاروان کاکەسوور
بۆچی دەبێت هەمیشە ڕەخنە بگرین؟
ئالان عومەر
مه‌حمود خان ؛ پاڵەوانێک لە شاخەوە بۆ شار
د.موئمین زەڵمی
دیموكراسی.. متمانه‌، یان كورسی ..؟
عه‌داله‌ت عه‌بدوڵا
ئامادەکاریی بۆ دوای کشانەوەی ئەمریکا
پ. د. وەلی مەحمود حەمەد*
بیست ساڵ پاش ١١ی سەپتەمبەر : عێراق وەک شکستە گەورەکەی ئەمەریکا !
د. عادل باخەوان
نە رەش نە سپی لە نێوان زۆرینە و سازانی سیاسییدا
لەیلا عومەر*
پاثۆلۆجی ئیسلامییەکان لەکوردستان ”pathological”
سامانی وەستا بەکر
«نامەیەک لەبارەی لێبوردەییەوە»
شەماڵ بارەوانی
لۆجیکی ئارگیومەنتی فەلسەفی
د. ساماڵ مانیی
ته‌ڵه‌ی ڕه‌یعی و فره‌چه‌شنكردنی ئابووریی ‌هه‌رێم
وته‌یه‌ك له‌باره‌ی كۆتایی سه‌رده‌می نه‌وته‌وه‌
جیهانگیر سەدیق گوڵپی
ڕیفراندۆم و چەمانەوەی بێمەرج
عەتا كەریم
سواڵەیەک بۆ سەر خەرمانی ژیانی میری شاعیرانی کورد
هێندێ زانیاریی نوێ سەبارەت بە نالی
سەڵاح سالار
نەوال سەعداوی...من بەدەنگی بەرز قسە دەكەم
ئامادەكردنی: ئاڤان جەلال
پەڕینەوەی ململانێ سیاسییەكانی هێزە شیعییەكان بۆ باڵە چەكدارەكانیان
یاسین تەها
سەرهەڵدانەوە داعش‌ و كەلێنی ئاسایشی لەعێراق
هەڵۆ ساڵح
جینۆساید: چەکێکی بەهێزی بەکارنەهێنراو لەلایەن کوردەوە !
د.عادل باخەوان
پرۆسەی هەڵبژاردن، لەنێوان بایکۆت و بەشداری کردندا
سەردەشت محەمەد
مەترسی میدیا بۆ سەر ئاسایشی کۆمەڵایەتی
تەرزە جاف
ئه‌فغانستان قوربانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان
نه‌وزادی موهه‌ندیس
پیاوە گەورەکەی مێژووی جاف
عارف باوەجانی
ئیدیولۆژی لیبرالیسم
ناسر ساڵحی ئه‌سڵ
پیاوە گەورەکەی مێژووی جاف
عارف باوەجانی
گەمەی ھەڵبژاردنی ئەمجارەو ترسی لایەنەکان
عەتا قەرەدا‌غی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010