جینۆساید: چەکێکی بەهێزی بەکارنەهێنراو لەلایەن کوردەوە !
د.عادل باخەوان

26 ی نۆڤەمبەری 2021، سەرۆکی پارتی یەکێتیی دیموکرات، بەناوی پانزە پەرلەمانتاری فەرەنسییەوە پڕۆژە بڕیارێکی بۆ داننان بە جینۆسایدی گەلی کورد لە عێراقدا پێشکێشی پەرلەمانی فەرەنسا کرد و، جگە لە گرووپی پارتی سۆسیالیستی فەرەنسا، حیزبەکەی فرانسوا میتران و فرانسوا هۆلاند، هیچ گرووپێک دەنگی پێنەدا، نە چەپی رادیکاڵ، نە حیزبەکەی سەرۆک ماکرۆن، نە سەوەزەکان و کۆمارییەکان، لەکاتێکدا هەموو ئەم گرووپانە خۆیان بە دۆستی نزیکی کورد دادەنێن.
 
من پێموایە چەند خاڵێکی گرنگ هەن کە دەکرێت بە وردی هەڵوەستەیان لەسەر بکرێت و، وەک بابەتی بیرکردنەوە و دواتر ستراتیژ بۆدانان کاریان لەسەر بکرێت. 
 
1-ئەم پڕۆژە بڕیارە گرنگە، چونکە لە بەهێزترین دەوڵەتی یەکێتی ئەورپادا ورووژێنراوە. ئەگەر تاوەکو دوێنێ پەیوەندی نێوان هەرێمی کوردستان و دەوڵەتی فەرەنسا لەسەر ئاستی پەیوەندی نێوان زلهێزێکی جیهان بە هەرێمێکی بچووکەوە بووبێت، ئیدی لەمەودوا پرسی کورد لە فەرەنسا پێدەنێتە قۆناخێکی گرنگترەوە، چونکە دەبێتە پرسی پەرلەمانێک کە گوزارشت لە کۆمەڵگەی فەرەنسی دەکات. واتە پەڕینەوەی پرسی کورد لە تەنیا چوارچێوەیەکی دەوڵەتییەوە بۆ چوارچێوەیەکی کۆمەڵگەیی و ئەمەش خۆی لە خۆیدا بایەخێکی زۆر تایبەتی هەیە.
 
2- بەڵام پرسیاری سەرەکی لێرە بەدواوە بریتییە لەوەی کە تاوەکو چەند هەرێمی کوردستان دەتوانێت ستراتیژی تایبەتی بۆ ئەم قۆناخە نوێیە هەبێت و، تاوەکو چەند ئامادەیی تێدایە بۆ ئەوەی لەگەڵ زانیارییەکانی ئەم هەلومەرجە نوێیەدا مامەڵە بکات ؟ بۆنموونە ئایا هەرێمی کوردستان دەتوانێت ئەو کارە بکات لە فەرەنسا کە فەرەنسا لە کوردستاندا دەیکات ؟ لەکاتێکدا فەرەنسا زۆر کەمتر لە هەرێمی کوردستان پێویستی بەو کارەیە.
 
3- سیاسەتی فەرەنسا لە هەرێمی کوردستان بە هەموو رووبەرەکاندا کشاوە، ئابووری، سیاسی، هونەری، کۆمەڵایەتی، کولتووری، سەربازی، ئاسایش، زانستی، پەروەردە و رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی. ئایا هەرێمی کوردستان دەتوانێت گەورە بیربکاتەوە و بەنێو تەواوی جەستەی کۆمەڵگەی فەرەنسیدا بکشێت و پەیوەندیەکانی هەرێمی کوردستان لەو چوارچێوە تەسکە رزگار بکات کە ٣٠ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن چەند ئەکتەرێکی فەرەنسییەوە دروستکراون ؟ 
 
4- با کورد خۆیشی دان بە واقیعێکی کۆنکرێتیدا بنێت ! راستە گەیشتنی ئەم پڕۆژەیە بە پەرلەمانی فەرەنسا خۆی لە خۆیدا دەستکەوتێکی زۆر گەورەیە، بەڵام ئەوەش راستە کە شکستی کۆدەنگی پەرلەمانی فەرەنسا و دەنگنەدان بەم پڕۆژەیە بەشێکی گرنگیشی دەگەڕێتەوە بۆ خودی کورد خۆی. دەکرا دیالۆگی زیاتر لەگەڵ سەرۆکی پارتی یەکێتیی دیموکراتدا بکرێت بۆ ئەوەی پەلە نەکات لە پێشکێشکردنی بە پەرلەمان. دەکرا دیالۆگێکی بابەتیانەی قوڵ لەگەڵ حیزبەکەی سەرۆک ماکرۆندا دروستبکرێت بۆ ئەوەی بکرێتە هاوبەش و بیناکاری پڕۆژەکە نەک تەنیا بانگبکرێت بۆ دەنگدان. دەکرا کۆمارییەکان کە نوێنەرایەتی راستی فەرەنسا دەکەن و دۆستی مێژوویی کوردن، بهێنرێنە سەر خەت بۆ ئەوەی بەشداری لە داڕشتنی پڕۆژەکەدا بکەن و تەبەنی بکەن.
 
5- هەروەک دەکرا دیالۆگێکی دەستەجەمعیی کوردیی، لەسەر ئاستی ناوخۆی هەرێمی کوردستان و  لەسەر ئاستی ناوخۆی فەرەنسا لەسەر ئەم پڕۆژەیە بکرێت، پێش ئەوەی بگەیشتایەتە پەرلەمانی فەرەنسا. زۆر گرنگە کە کورد تێبگەن لەوەی کە ئەو پرسانەی پەیوەندییان بە بەرژەوەندییە باڵاکانی گەلی کوردستان و هەرێمی کوردستانەوە هەیە جیا بکەنەوە لەو پرسانەی کە تەنیا پەیوەندیان بە هاوکێشە ناوخۆییەکانی هەرێمی کوردستانەوە هەیە. کاتی ئەوە هاتووە کە دیپلۆماسی کوردی گەورە بیربکاتەوە و لە ئاستی پرسە گەورەکەی گەلی کوردستاندا بێت.
 
6- خاڵێکی دیکەی زۆر گرنگ بریتییە لە پەیوەندی نێوان هەرێمی کوردستان و عێراق. راستە لە ٢٠٠٣ ەوە تاوەکو ئەمڕۆ، پەیوەندی نێوان هەرێمی کوردستان و عێراق لەسەر چەمکی پێکهاتە بیناکراوە. واتە سێ پێکهاتە سەرەکییەکەی عێراق کە بریتین لە شیعە و کورد و سوننە. پێموایە کاتی ئەوە هاتووە هەرێمی کوردستان ئەم پارادیگمە بەجێبێڵێ و بۆ سەرلەنوێ بیناکردنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ عێراقدا پەنا بۆ پارادیگمێکی دیکە ببات، کە بە بۆچوونی من دەبێت بریتیبێ لە پارادیگمی جینۆسایدێک کە تائێستا بەردەوامە و هەمیشەش وەک گریمانەیەک لە پێشمانەوە رێدەکات.
 
7- بە زمانێکی سادەتر، گرووپێکی تایبەتمەندی جینۆسایدکراو لەلایەن دەوڵەتێکەوە، بە بڕیاری جیۆپۆلیتیک ناچارە بەوەی کە لەنێو هەمان دەوڵەتدا بمێنێتەوە، دەتوانێ لانیکەم وڵاتانی سیستمی ئەنتەرناسیۆنال قەناعەت پێبکات کە خودی ئەو پەیوەندییە لەگەڵ دەوڵەتی عێراقدا لەسەر بنەمای گرووپێکی جینۆسایدکراو بینابکرێتەوە. واتە چاندنی هەستکردن بە تاوانێکی هەمیشەیی لای عەقڵی دەوڵەتی عێراقی کە تاوانبارە بە جینۆسایدی گەلێکی جیاواز، دروست وەک ئەو هەستەی کە جولەکەکان تائێستاش لەنێو عەقڵی دەوڵەتیی ئەڵمانیدا چاندوویانە.
 
8- لە دۆخێکی ئاوادا،کارە لەپێشینەکان گۆڕانکاریان بەسەردا دێت و چیتر ئەوەی هەرێمی کوردستان بە عێراقەوە دەبەستێتەوە مووچە نییە و، گرفتی سەرەکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەغداد دا ناوچە جێناکۆکەکان و پرسی پێشمەرگە و پرسی نەوت نییە، بەڵکو پرسێکی وجودیی وەک جینۆسایدە. پارادیگمێکی لەم شێوەیە بەدڵنیاییەوە تەواوی سیستمی بیرکردنەوە و رەفتار و پەیوەندیمان لەگەڵ عێراقدا دەگۆڕێت و کورد وەک گرووپێکی جیاواز دەباتە قۆناخێکی دیکە لە ململانێی نوێوە کە پێویستی بە بەکارهێنانی بیرکردنەوەی جیاواز و چەکی جیاواز و ستراتیژ و ئامانجی جیاواز هەیە.
132 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |    
زیاتر
مەترسی میدیا بۆ سەر ئاسایشی کۆمەڵایەتی
تەرزە جاف
ئه‌فغانستان قوربانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان
نه‌وزادی موهه‌ندیس
پیاوە گەورەکەی مێژووی جاف
عارف باوەجانی
ئیدیولۆژی لیبرالیسم
ناسر ساڵحی ئه‌سڵ
پیاوە گەورەکەی مێژووی جاف
عارف باوەجانی
گەمەی ھەڵبژاردنی ئەمجارەو ترسی لایەنەکان
عەتا قەرەدا‌غی
ئاسایشی كۆمەڵایەتی ڕێگایەک بەرەو کۆمەڵگایەکی ئارام
حەبیب محەممەد جاف
جینۆسایدی فەرهەنگی لە یاسای نێودەوڵەتیی گشتیدا
ئازاد وەڵەدبەگی
لەبارەی کەلتور و رەسەنایەتییەوە ‎
شەهێن نوری
رۆڵی پەروەردە لە پێشكەوتنی تاك و كۆمەڵگەدا‌‌*
توندوتیژی دژ بەژنان هیچ پێكوتەیەكی نیە
سارا قادر
پەیوەندیی نێوان ئامرازەکانی ڕاگەیاندن و دەسەڵاتی سیاسی
هیوا مەجید خەلیل
لەسۆڤێتەوە تا كوردستان، یەهودیەكان پێشڕەوی ئاڵای كۆمۆنیزم بوون‌
ئومێد نه‌جم
پەیوەندیی نێوان ناسیونالیزم و گەشەسەندن
هیوا مەجید خەلیل
هەڵبژاردنی عێراق؛ لێكەوتەكانی ئەنجام و ئەگەرە چاوەڕوانكراوەكان
یاسین تەها/توێژەر
"نا"ی ڕیفراندۆم!
پەروێز ڕەحیمی
کاریزما و سیاسەت
ئەردەڵان عەبدوڵڵا
دامەزراندنی حکوومەتی پەرەسەندنگەرا؛ ڕێچاری بەهێزبوونی باشووری کوردستان
محەمەد کەریمخان
پـــەرلـــــەمـــانـــتـــار و کــــاســــپی تێڕوانینێکی یاسایی
حەبیب محەمەد دەروێش
زمان
ئەحمەدی مەلا
کاتێك چەكی ئیسلامی دەبێت بە بژاردەیەکی عەقڵانی بەردەم ئیسلامیەکان؟
ئەبوبەکر عەلی
هەلێک بۆ هەڵسەنگاندن
ئەنوەر ئەڵمان
دوو کێشە و چارەسەرێک
نیاز نەجمەدین
وانەکانی ساڵێکی کۆڤید
یۆڤال نوح هەراری*
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: پەیڕەو ئەنوەر
بیست ساڵ پاش ١١ی سەپتەمبەر : عێراق وەک شکستە گەورەکەی ئەمەریکا !
د. عادل باخەوان
حکوومەت و نیشتمان تێکەڵ بە یەکدی مەکەن!
نووسینی: "ڕابێرت فێسک" (١٩٤٦-٢٠٢٠)*
وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: د. سەردار قادر
بزوتنەوەی گۆڕان و بایەخی لەئەستۆگرتنی لێپرسراوێتی سیاسی
ئەبوبەكر عەلی
چـوارچێوه‌ی یاسایی یه‌كپارچه‌یی خاكی هه‌رێمی كوردستان
ئالان به‌هائه‌ددین عه‌بدوڵڵا ئه‌لموده‌ڕیس
لێکترازاندنی ناوماڵی شیعەكان وەک ستراتیژی کورد و سوننە
د نەوزاد ھێتوتی
شێوازی ژیانی نوێ و گۆڕانی سنوورەکانی ناسنامه‌
محه‌مه‌د کەریمخان
بۆ سەربەخۆکان سەرنەکەوتن؟
عەزیز ڕەئووف
دەوروبـەری خۆت بنـاســە
پێشکەوتنی پیشەسازی لە جیهانی ئیسلامی نــــــا عەرەبی
حەبیب محمەدجاف
بۆچی دەبێت هەمیشە ڕەخنە بگرین؟
ئالان عومەر
پرۆسه‌ى وێرانكردنى وڵاتێك و گه‌له‌كه‌ى بەبێ شەڕ
كامه‌ران جاف
دیموكراسی.. متمانه‌، یان كورسی ..؟
عه‌داله‌ت عه‌بدوڵا
چین دەستی گەیشتە هەسارەی مەریخ
لوقمان حەوێز
بیست ساڵ پاش ١١ی سەپتەمبەر : عێراق وەک شکستە گەورەکەی ئەمەریکا !
د. عادل باخەوان
مێژوو زانستە نەک چیرۆک، بۆیە وامانبەسەرهات
سامانی وەستا بەكر
پاثۆلۆجی ئیسلامییەکان لەکوردستان ”pathological”
سامانی وەستا بەکر
بایدن و ئەردۆگان: پاش دیدار
د. سه‌ردار عه‌زیز
لۆجیکی ئارگیومەنتی فەلسەفی
د. ساماڵ مانیی
ئایا كاتی نووسینەوە و داڕشتنی دەستوورە؟ ‌
فاروق ڕەفیق
ڕیفراندۆم و چەمانەوەی بێمەرج
عەتا كەریم
ده‌ستور شه‌رعیه‌ت به‌ناهاوسه‌نگى ده‌دات یان رێکى ده‌خاته‌وه‌؟
د.موحسین ئه‌دیب
نەوال سەعداوی...من بەدەنگی بەرز قسە دەكەم
ئامادەكردنی: ئاڤان جەلال
بەرەو پەنجاو سێیەمین سـاڵیادی شۆڕشی خوێندکاران
گفتوگۆ لەگەڵ ژان پۆڵ سارتەر
وەرگێڕان: شوان ئەحمەد
سەرهەڵدانەوە داعش‌ و كەلێنی ئاسایشی لەعێراق
هەڵۆ ساڵح
دیموکراسیی عێراقی، پێشینەیەکی تاڵ
د. هەردی مەهدی میکە
پرۆسەی هەڵبژاردن، لەنێوان بایکۆت و بەشداری کردندا
سەردەشت محەمەد
ئاژاوەگێڕ و تاڵانچیەکان کێن؟
حوسەین عەلی شەریف
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010