پـــەرلـــــەمـــانـــتـــار و کــــاســــپی تێڕوانینێکی یاسایی
حەبیب محەمەد دەروێش

بەپێی دەستوری کۆماری عیراق ساڵی ٢٠٠٥ پەسەندکراوی هەموو خەڵکی عێراق نابێت پەرلەمانتار ، هیچ کار وو کاسپی و وەزیفەیەکیتر کۆبکاتەوە لە گەڵ کاری پەرلەمانتاریدا (مادەی ٤٩/سادسا). بێگومان دەستور حاکیمە بە سەر هەموو یاساکانەوە بۆ شەرعیەتی هەموو یاساکان پشتی پێدەبەسترێت و هەڵێنجان و قیاسیشی دەکرێتە سەر لەکاتی نەبونی دەقێکی رووندا لە هەر یاسایەکیتردا. هەروەها بەپێی یاسای ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە(١٣ی ساڵی ٢٠١٨) مادەی (٦/اولا) پەرلەمانتار موکەلەفە بە خزمەتی گشتی و دەبێت ئەندامی پەرلەمان خۆی تەرخان بکات بۆ کاری پەرلەمانی . هەر بەپێی مادەی(٨/اولا) نابێت پەرلەمانتار هیچ کار و وەزیفەیەکیتری هەبێت لەگەڵ پەرلەمانتاریەکەیدا . بەپێی مادەی(٩)یش لە هەمان یاسا نابێت پەرلەمانتار نفوزی خۆی بەکار بهێنێت بۆ کاروکاسپی بەتایبەتی لە فەرمانگە حکومیەکاندا ، واز لە به رژەوەندی شەخسی بێنێت بۆ بەرژەوەندی گشتی ، سکاڵاو هاواری هاونیشتمانیان بگەیەنێتە پەرلەمان نەک هاواری بەرژەوەندی شەخسی خۆی بکات. بەپێی یاسای ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان ژمارە (١) ی ساڵی ١٩٩٢ /مادەی (٥) دەبێت پەلەمانتار خۆی تەرخان بکات بۆ کاری پەرلەمانتاری وهیچ کارێکیتر نەکات . هەمان ئەو مادە وبڕگانەی یاسای پەرلەمانی عێراق لە یاسای پەرلەمانی کوردستاندا هەیە بەهەندێک گۆڕانی ووشە ودەستەواژەوە. خولاسەی کەلام پێویستە پەرلەمانتار نوێنەری هاوڵاتیەکانی بێت وهەموو داواکاری و پێویستی وکێشە وئاریشەکانی میللەت بدات بە کۆڵیدا لە دەرکردن وهەموارکردنی ئەو یاسانەی کە ژیانی خەڵک رێکدەخەن وبەرژەوەندیان دەپارێزن وهەروەها چاودێریکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن بەمەبەستی ناچارکردنی بۆ ئەوەی باشترین خزمەت پێشکەش بە خەڵک بکات ، نەک پەرلەمان و پێگەکەی بەکاربهێنێت بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانی خۆی ، یان خۆ دەوڵەمەندکردن و وەرگرتنی تەندەر و موڵەتی کار و پرۆژە بۆ خۆی و دەوروبەری ، نابێت پەرلەمان قەڵای پاراستنی بەرژەوەندی پەرلەمانتار بێت، دەبێت قەڵای پاراستنی بەرژەوندی میللەت . بەپێچەوانەوە ئەگەر پەرلەمانتار کارێکیتر بکات یان وەزیفەیەکیتری هەبێت ئایا بەچ جۆرێک رێکاری یاسایی بەرامبەر دەگیرێتەبەر؟ دەبێت لە بە دوو جۆر مامەڵەی یاسایی لەگەڵدا بکرێت : رێکاری یەکەم لە رێگای پەرلەمانەوە لێپرسینەوەی لێبکرێت و هۆشداری پێبدرێت کە دەبێت خۆی یەکلایی بکاتەوە لە نێوان ( پەرلەمانتاری وکاسپیکردندا) ، لەکاتی خۆیەکلایی نەکردنەوەی دەبێت پەرلەمان مافی ئەندامیەتی پەرلەمانی لێ وەربگرێتەوە پاڵپشت بەو رێسا ویاساییانەی باسمان کرد، رێکاری دووەم ئەگەر پەرلەمان پشتگوێی بخات وەکو کردویەتی تا ئێستا ئەوە هەموو هاوڵاتیەک دەتوانێت دوای تەواوبوونی خوولەکەی سکاڵا لەسەر ئەو پەرلەمانتارە تۆمار بکات بەو سیفەتەی هەموو هاوڵاتیەک خاوەن بەرژەوەندیە و ئەو پەرلەمانتارە یاسا شکێنی کردووە ولەسەر حسابی هاوڵاتیان موچه ودەرماڵەی نایاسایی وەرگرتووە و هەروەها کەسپی نامەشروعیشی کردووە. ئەڵبەتە ئەگەر داواکاری گشتی کە نوێنەری مافی گشتی سکاڵاکە بجوڵێنێت تەواوترە وئاسان ترە و لە سەمیمی کاری خۆیانە. لێرەدا بۆیە نەمانووت هاوڵاتی دەتوانێت لەکاتی بەردەوامی خولی پەرلەمانی سکاڵا تۆماربکات ، چونکە ئەو کاتە دەبێت پەرلەمان حەسانەی لەسەر لابەرێت ، ئینجا دەتوانرێتئەو پەرلەمانتارە بهێنرێتە بەردەم دادگا ،بەڵام بە دڵنیاییەوە پەرلەمان حەسانەی لەسەر لا نابات ، ئیتر سکاڵاکەش دادەخرێت .بۆیە باشترە بخرێتە دوای خولی پەرلەمانی بۆ ئەوەی دادگا بتوانرێت رێکاری یاسایی بگیرێتە بەر.
126 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |    
زیاتر
کاتێك چەكی ئیسلامی دەبێت بە بژاردەیەکی عەقڵانی بەردەم ئیسلامیەکان؟
ئەبوبەکر عەلی
هەلێک بۆ هەڵسەنگاندن
ئەنوەر ئەڵمان
دوو کێشە و چارەسەرێک
نیاز نەجمەدین
وانەکانی ساڵێکی کۆڤید
یۆڤال نوح هەراری*
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: پەیڕەو ئەنوەر
بیست ساڵ پاش ١١ی سەپتەمبەر : عێراق وەک شکستە گەورەکەی ئەمەریکا !
د. عادل باخەوان
حکوومەت و نیشتمان تێکەڵ بە یەکدی مەکەن!
نووسینی: "ڕابێرت فێسک" (١٩٤٦-٢٠٢٠)*
وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: د. سەردار قادر
بزوتنەوەی گۆڕان و بایەخی لەئەستۆگرتنی لێپرسراوێتی سیاسی
ئەبوبەكر عەلی
چـوارچێوه‌ی یاسایی یه‌كپارچه‌یی خاكی هه‌رێمی كوردستان
ئالان به‌هائه‌ددین عه‌بدوڵڵا ئه‌لموده‌ڕیس
لێکترازاندنی ناوماڵی شیعەكان وەک ستراتیژی کورد و سوننە
د نەوزاد ھێتوتی
شێوازی ژیانی نوێ و گۆڕانی سنوورەکانی ناسنامه‌
محه‌مه‌د کەریمخان
بۆ سەربەخۆکان سەرنەکەوتن؟
عەزیز ڕەئووف
دەوروبـەری خۆت بنـاســە
پێشکەوتنی پیشەسازی لە جیهانی ئیسلامی نــــــا عەرەبی
حەبیب محمەدجاف
بۆچی دەبێت هەمیشە ڕەخنە بگرین؟
ئالان عومەر
پرۆسه‌ى وێرانكردنى وڵاتێك و گه‌له‌كه‌ى بەبێ شەڕ
كامه‌ران جاف
دیموكراسی.. متمانه‌، یان كورسی ..؟
عه‌داله‌ت عه‌بدوڵا
چین دەستی گەیشتە هەسارەی مەریخ
لوقمان حەوێز
بیست ساڵ پاش ١١ی سەپتەمبەر : عێراق وەک شکستە گەورەکەی ئەمەریکا !
د. عادل باخەوان
مێژوو زانستە نەک چیرۆک، بۆیە وامانبەسەرهات
سامانی وەستا بەكر
پاثۆلۆجی ئیسلامییەکان لەکوردستان ”pathological”
سامانی وەستا بەکر
بایدن و ئەردۆگان: پاش دیدار
د. سه‌ردار عه‌زیز
لۆجیکی ئارگیومەنتی فەلسەفی
د. ساماڵ مانیی
ئایا كاتی نووسینەوە و داڕشتنی دەستوورە؟ ‌
فاروق ڕەفیق
ڕیفراندۆم و چەمانەوەی بێمەرج
عەتا كەریم
ده‌ستور شه‌رعیه‌ت به‌ناهاوسه‌نگى ده‌دات یان رێکى ده‌خاته‌وه‌؟
د.موحسین ئه‌دیب
نەوال سەعداوی...من بەدەنگی بەرز قسە دەكەم
ئامادەكردنی: ئاڤان جەلال
بەرەو پەنجاو سێیەمین سـاڵیادی شۆڕشی خوێندکاران
گفتوگۆ لەگەڵ ژان پۆڵ سارتەر
وەرگێڕان: شوان ئەحمەد
سەرهەڵدانەوە داعش‌ و كەلێنی ئاسایشی لەعێراق
هەڵۆ ساڵح
دیموکراسیی عێراقی، پێشینەیەکی تاڵ
د. هەردی مەهدی میکە
پرۆسەی هەڵبژاردن، لەنێوان بایکۆت و بەشداری کردندا
سەردەشت محەمەد
ئاژاوەگێڕ و تاڵانچیەکان کێن؟
حوسەین عەلی شەریف
ئه‌فغانستان قوربانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان
نه‌وزادی موهه‌ندیس
لە چیرۆکێکی کۆمیدی عەزیز نەسینەوە بۆ حەقیقەتی کۆمەڵگایەک
ئالان قارەمان شێخبزێنی
ئیدیولۆژی لیبرالیسم
ناسر ساڵحی ئه‌سڵ
فاسدبونی بەدێوکردنی عەقڵی ڕەخنەیی لە وتاری مەسرور بەرزانی
عەلی قەڵادزەیی
گەمەی ھەڵبژاردنی ئەمجارەو ترسی لایەنەکان
عەتا قەرەدا‌غی
فاسدبونی بەدێوکردنی عەقڵی ڕەخنەیی لە وتاری مەسرور بەرزانی
عەلی قەڵادزەیی
جینۆسایدی فەرهەنگی لە یاسای نێودەوڵەتیی گشتیدا
ئازاد وەڵەدبەگی
کەسێتی و فکرێکی سەماکەر
باخچە بەکر
رۆڵی پەروەردە لە پێشكەوتنی تاك و كۆمەڵگەدا‌‌*
شورای پاسەوان؛ پێگەی لە سیسستەمی سیاسی و ڕۆڵی لەهەڵبژاردنەکاندا
هەردی مەهدی میکە
پەیوەندیی نێوان ئامرازەکانی ڕاگەیاندن و دەسەڵاتی سیاسی
هیوا مەجید خەلیل
عەتا قەرەداخی: حیزبی کوردى لە نێوان بنیادنان یان کوشتنی ئایندەى نەتەوەدا!
عەتا قەرەداغی
پەیوەندیی نێوان ناسیونالیزم و گەشەسەندن
هیوا مەجید خەلیل
چوار پەنجەرە بۆ ئەدەبى گێڕانەوە.
رێبین ئەحمەد خدر
"نا"ی ڕیفراندۆم!
پەروێز ڕەحیمی
مێژووی سەرهەڵدانی دەوڵەت لە هزری مرۆڤدا..
ئاراس سەعید
دامەزراندنی حکوومەتی پەرەسەندنگەرا؛ ڕێچاری بەهێزبوونی باشووری کوردستان
محەمەد کەریمخان
کوردو دوانەی مێژو و سیاسەت: قسەیەک لە یادی ١٠ی خاکەلێوەدا
د. بورهان یاسین
زمان
ئەحمەدی مەلا
کەسیتی کوردی لەتێکشکاندەوە بۆ بنیادنانەوە!
عه‌تا قه‌ره‌داغی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010