زمانی ئاماژە،
یان زێدەڕۆیی لێکدانەوەو ھەڵواسینی تیۆر بەدەقدا
مەحمود عبداللە

ئەگەر تەفسیری موفەسیرەکان نە بێت ،ھەمودەقێک دەمرێت،واتە دەق خۆراکی زیندومانەوەی لەتەفسیر وەردەگرێت ،ئەو معجیزانەی تەفسیر دروستی دەکەن زۆر جار بۆ خەلکی عەوام کاریگەریان لەخودی دەق زیاترە ،چونکە معجیزەکانی تەفسیر پشت بەزانست دە بەستن و ،تیۆریەکی زانستی دە بەنەوە سەر دەقێکی ئەفسانەیی. یەکێک لە کێشەکانی ئەوتێکەڵ کێشکردنەی دەق و تیۆری زانستی ئەوەیە کەدەق خامۆشە تا ئەوکاتەی تیۆرێک لەدایک دە بێت ودەست بە جێ موفەسیرەکان وەک مناڵی دەق ناوی دەنێن ،لە ڕێگەی زمانی ئاماژەوە گەر نەڵێین زمانی چەواشەکردن. بٶچی؟چونکە موفەسیرەکان ناتوانن ئاماژەکەیان پێش تیۆر بخەن ،ھەمیشە ئاماژەکان لەدوای تیۆرە زانستیەکانەوە دێن ،کەواتە نەمری دەق پەیوەستە بەم بەیەکەوە بەستنەوەیەی تیۆرودەق .ئەگەرنا دەق ماوەیەکی زەمەنی ھەیە و ئیتر ئەویش دەمرێت ،دەقیش قۆناغی ژیانی ھەیەو پیردە بێت و پاشان دەمرێت،گەر بەھۆی تەفسیرەوە ماکیاج نەکرێت ناشیرین دە بێت و کەس تاقەتی بینین و بیستنی نامێنێت. ھەموو دەقە پیرۆزەکانیش تائەوکاتە دەتوانن بەپیرۆزی و بەنەمری بمێننەوە کەتایبەت دەکرێن بە نوخبەیەکی دیاریکراو بۆئەوەی بەئارەزویی خۆیان وەک دەقێکی لاستیکی بیان ھێڵنەوەو ڕایان کێشن. ئەم تایبەتکردنەی دەقەکان وادەکات ھەموکەسێک نەتوانێت لێکدانەوەیان بۆبکات ،یاخود نەھێڵرێت ھەموکەسێک لێکدانەوەیان بۆبکات بۆئەوەی دەق وەک پەرجو بمێنێتەوە.لەئاینەکانی تریشدا ئەم تایبەت کردنەی لێکدانەوەو تەفسیرکردنە ھە بووە واتا شتێک نییە تایبەت بێت بەیەک ئاین وەک ئاینی ئیسلام،بەنمونە تا لۆتەر ئینجیلی وەر نەگێڕا ئاینی مەسیحیش تایبەت بوو بەکەسانێکی دیاری کراوو بەئارەزوویخۆیان لێکیان ئەدایەوە و کەسی تر بۆی نە بوو تەفسیرێکی جیاواز بۆدەقەکان بکات ،ئەمەش ڕێگە خۆشکەر بوو بۆئەوەی زیاتر خەڵک چەواشە بکەن. ئێستا ئیسلامیەکان دەڵێن دە بێت ئەوکەسەی بۆچونی لەسەردەقەکان ھەیە دە بێت ڕاستەوخۆ لە و زمانەی دەقەکەی پێنوسراوە واتاکە وەربگریت و پاشان ئەتوانی بۆچونت ھە بێت ،ئەمە جگە لە قۆرغکردنی دەق بۆنوخبەیەکی دیاریکراو ھیچ شتێکی تر نییە،ئەوە یەکەم فلتەرە کەدایدەنێن،خۆئەگەر یەکێک ئەوزمانەش بزانێت و راستەوخۆ لە دەقەکەوە بۆچونەکانی ھەڵبھێنجێت ئەوکاتە کە رەخنە لەدەق دەگرێت بەکارفرو مولحید ناوزەدی دەکەن کە ئەمەیان دوا فلتەرە.لەھەمانکاتدا ئاساییە کەسێک باوەر بەدەق بکات و بە پیرۆزی دابنێت ئەگەر لێشی تێنەگات چونکە ئەوکەسانە کەمتر سەر ئێشە بۆ موفەسیرو دەقەکان دروست دەکەن . بەھەر حاڵ من پێم وایە موفەسیرەکان زیادەرەوی دەکەن لە تەفسیری دەقەکاندا بۆئەوەی لەگە ڵ سەردەمەکاندا بگونجێت .یاخود ئایەتێک دەکەن بەئاماژە بۆ تیۆریەکی زانستی وەک ئەم ئایەتانە"ڕفرڕیتم النار التی تورون ڕڕنتم ڕنشڕتم شجرتھا ڕم نحن المنشئون"واتاکەی بەم شێوەیەیە "ئایا ئێوە سەرنجی ئەوئاگرە نادەن کەدای دەگیرسێنن لەجۆرەھا سەرچاوە ..چییە؟چۆنە؟"ئایا ئێوە دارەکەتان دروستکردووە یان ئێمە بەدیھێنەرین؟". بەڵام ئەم ئایەتانەە دەکەنە ئاماژە بۆ بیردۆزی دروستبونی نەوت و دەڵێن ئاماژەیە بۆ ژێروژور بونی دارستانەکان و بونیان بەنەوت. پرسیارەکە ئەوەیە ئەگەر تیۆری دروست بونی نەوت نە بوایە چۆن ئەم ئاماژە ئەدۆزرایەوە ،یاخود ئاماژە دە بوو بۆچی؟
ئینجا دوای ھەموشتێک بە بۆچونێکی نامەنتیقی وەڵامی ئەوانە ئەدەنەوە کە ڕەخنە لەدەق دەگرن، دەپرسن چۆن تۆ خۆت بەراست ئەزانی لەکاتێکدا ملیارێک خەڵک باوەڕیان بەم دەقانەھەیە با شە ئەوان نازانن سەدا ھەشتای کۆمەڵگاکان عەوامە ،ئەی نازانن ئەوەندەش خەڵک بڕوای بەئەفسانەھەیە. پێش فەلسەفەو ئاین و پەیدابونی پێغەمبەرایەتی ئەفسانە ھە بوو، ئەفسانەکان ئاینی کۆمەڵگا بوون و ژیان لەچوارچێوەی ئەفسانەدا ڕێکخرابوو، ئایادەکرێت ئەگەر لەناو ئەوانەی بڕوایان بەئەفسانە ھە بوو یەکێک پێچەوانە بیری کردبوایەوە بمان وتبایە ئەوکەسەھەڵەیە،مادام ملیۆنان کەس باوەریان بەئەفسانەھەیە؟ کاتێک پێغەمبەر ھات وتیان شێتە لە بەرئەوەی تەنیا بوو! یان ئەیان وت ئەمەی تۆ ئەفسانەی پێشینانە بەڵام ئێستا باوەری ئەو تاکەکەسە ھی ملیار کەسێکە!ئەی ناکرێت لەم کۆمەڵگایەدا ئەوکەسەی بانگەشەی ئەوەدەکات کە ئەو پێچەوانەی ھەموان بیردەکاتەوە سبەی بە ملیۆنان کەس ھەمان بۆچونیان ھە بێت دەوترێت لەکۆمەڵگایەکدا کەھەمویان شێت بن و یەکێک عاقڵ ئەوا ئەم یەکەیان وەکشێت دێتە بەرچاو،لە بەر ئەوە ژمارە پێوەر نییە بۆڕاستی مەسەلەیەک.
13086 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Thursday, June 2, 2016
زیاتر
ژمارەی ئایندەی گۆڤاری کۆچ
سیاسەتی حكومەتەكانی توركیا و
رەوشی گشتی كوردستانی باكوور
عەلی حاجی زەڵمی
فەلسەفەی نزا
ئاگایی، عیشق، نیاز و جیهاد لە نزادا
نووسینی: د. عەلی شەریعەتی
وەرگێڕانی: لیان ســـەییدی
خەباتی سیاسی و چەداری شێخ مەحمود
لە هاوكێشە و پلانە سەربازییەكانی بەریتانیا 1914 - 1922
ئەحمەد باوەڕ
(شەریعەتی) كێ بوو، چی وت؟
گفتوگۆ لەگەڵ (د. سروش دەباغ)
سەرژمێری گشتی حەشیمەت و خانووبەرە
ساڵی (90) ی هەتاوی لە سیاسەتی قەومی نابەرانبەرەوە بۆ نۆڵیكردنی قەومی
خالید عەلیزادە
(شەریعەتی)، بیرمەندی ئازادی
نووسینی: د. ئیحسان شەریعەتی
پەیوەندی سیاسی نێوان مستەفا بارزانی و
عەبدولكەریم قاسم (1958 - 1963 )
نیهایەت عەلی حسێن
(شەریعەتی) بت نییە
گفتوگۆ لەگەڵ (موجتەبا موتەههەری)
كوڕی مورتەزا موتەههەری
وەرگێڕانی: رێبوار كوردستانی
رامانێك لە زانست و فەلسەفەی مێژوو
سەباح عەلی جاف
لە (شەریعەتی)یەوە لەبارەی مردنی شەریعەتی
نووسینی: عــەبدولكەریم سروش
وەهمی زەردەشت و زەردەشتتییەت
لە نێوان پێغەمبەربوون و بەئایینبووندا
ئامادەكردنی: خالید دۆستی
تەنیایی یان جیایی؟
نووسینی: د. عەلی شـەریعەتی
هزر و فەلسەفە
رەهەندە هەمەڕەنگییەكانی ئەفسانەی ئادەم و حەوا
دكتۆر حەمید عەزیز بەشی فەلسەفە
عەلی شەریعەتی ..
ئەو كەسەی هەموو رۆژێك تیرۆر دەكرێت!
نووسینی: حەبیب محەممەد دەروێش
تیشكێك بۆ سەر رۆمانی "پێشمەرگە"
رەوەند حەمە جەزا
رۆڵی ( شەریعەتی )
لە خەباتی ئیسلامی پێشەوتووخوازی لە ئێران 1965 - 1977
نووسینی: وەلید محمود عەبدونناسر
وەرگێڕانی: بـــەرزانی مەلا تـەها
پەرستگای ئاگری بەردەكونتەی مەهاباد
و. لە فارسییەوە: كەمال نووری مەعروف
دكتۆر عەلی شەریعەتی
پیاوێك هێشتاش لە ئاسمانی دنیای رۆشنبیریدا دەدرەوشێتەوە
نووسینی:موسعەب ئەدهەم
دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی ماد و رووخانی
هاوار حەمید
کتێبی بزووتنەوەی ژنان(فێمینیزم)
نووسینی ئاندرێ میشێل
گفتوگۆ لەگەڵ سەید حوسەین نەسر
مامۆستای توێژینەوەی ئیسلامی لە زانكۆی جۆرج واشنتۆن
و. لە فارسییەوە: ئەرسەلان تۆفیق
سەرهەڵدانى چەپ (له‌ عێراق و ناوچه‌كه‌ و جيهاندا)
دكتۆر عه‌لى ئه‌سه‌دى
وەرگێڕانى: ناجى ئەفراسیاو
پێگەی ئەدەبی كوردی لە كرمانشان و ئیلام و قۆناغەكانی
فەلاح شەریف / سنە
ئوستورە و ئەفسانە و دین
زه‌رده‌شت نوره‌دين
فەلسەفە و زانست لای ئارسەر ئادنجتون
د.حەسەن حسێن سدیق
مامۆستای زانست ‌و لۆجیك لە زانكۆی راپەڕین/ بەشی فەلسەفە
یەعقوبیزم و سڵەمینەوەى کرێکاران
فلاديمێر لینین
له‌ ئينگڵيزييه‌وه‌: سەرکەوت جەلیل
باشووری كوردستان لەكاتی دوورخستنەوەی شێخ مەحمود و
سەرهەڵدانی چالاكی توركەكان بە سەرۆكایەتی
ئۆزدەمیر پاشا 1919- 1922
ئەحمەد باوەڕ
تارماييه‌كانى هيدايه‌ت
موراد فه‌رهادپور
و. وه‌ليد عومه‌ر
سمكۆی شكاك, وەرچەرخانێكی گرنگ لە ناسیۆنالیزمی كوردی
لە رۆژهەڵاتی كوردستان
نووسینی: سامان مستەفا رەشید
ماستەر لە مێژووی نوێ و هاوچەرخدا
قەیرانى دارایى لە کۆڵى سەرمایەدارى نابێتەوە
تۆم برۆمبێڵ
وه‌رگێڕانى: ئارى مەحمود
کورد لە نێوان ململانێ مەزھەبیەکانی سعودیە و ئێراندا
نەوزادی موهەندیس
هەموو جێيه‌ك، جیهانى سێیەمە! ئ
ەنتۆنیۆ کابالیرۆ[1]
وه‌رگێڕانى: كه‌يوان نورى
شرۆڤەی رەوتی ئەدەبی کوردیی پاش نالی و مەولەوی
و ھەڵسەنگاندنێکی ھاوتایانە لە دوو دیالێکتی کرمانجی خواروو(سۆرانی) و گۆرانیدا
رەووف محمەد پور
هەڵوێستی توركیا
لە فیدراڵیزمی هەرێمی كوردستانی عێراق
ی. سەرپەرشتیار: وەسمی محەممەد ئەلشمەری ی. توێژەر: محەممەد حازم حامید
وەرگێڕانی: حەسەن حسێن
فه‌لسه‌فه‌ی ئێگزیستانسیالیزم،
ئومێد موقەدەس
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی
ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
چەمکى زمان لەنێوان سیستم و جیاوازیدا
عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵا-هه‌ولێر
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
ئاین ودەوڵەت
خۆشناو مەریوانی
سیاسەتی توركیا بەرانبەر بە باكووری عێراق
گرفت و ئاسۆ ئایندەییەكان
ن.د. بیل پارك و: سان بەرزان ئەحمەد
خوێندنەوەیەکی شیکاریی ڕەخنەگرانە سەبارەت بە ئەدەبی ئیسلامیی
عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)
سیاسەتی كەمالی لە توركیا بەرانبەر بە كورد
لە 1918 - 1926
سامان مستەفا رەشید
ئایا خودا بونی هه‌یه‌ ؟
مه‌حمود عه‌بدوڵا
سیاسەتی كەمالی لە توركیا بەرانبەر بە كورد
لە 1918 - 1926
سامان مستەفا رەشید
بزوتنەوەی ئیسلامی و دوو ملیۆن ڕیالی حەڵاڵ
ئاسۆ کمال
توركیا: چارەسەركردنی كێشەی كورد و دینامیكە هەرێمییەكان
نووسینی: ئۆمیر تاشـبینار(*)
وەرگێڕانی: مەهاباد قادر
پیتەکانی پێش هەندێک لە سورەتەکانی قورئان
تاهیر رەحیم
لە پەراوێزی پڕۆسەی ئاشتی تورك و كورددا
توركیا و موعەممای پرسی كورد دەرگیریی و كاریگەرییەكان
لە پێوەندییە دەرەكییەكانی توركیادا
نووسینی: ئۆفرا بێنگیۆ
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییە وە: ماجید خەلیل
توماس هۆبز
رامین جەهانبەگلوو
و: عەتا جەماڵی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010