(شەریعەتی) كێ بوو، چی وت؟
گفتوگۆ لەگەڵ (د. سروش دەباغ)

لە رۆژانی شەهیدبوونی دكتۆر "عەلی شەریعەتی" گفتوگۆیەكمان لەگەڵ "د. سروش دەباغ" كوڕی رۆشنبیر و بیرمەندی ناوداری ئێرانی "د. عەبدولكەریم سروش" ئەنجامدا تاكو بۆچوون و روانینی ئەو لەمڕووەوە بزانین.
پرسیار: رووی جیاواز و سەرنجڕاكێشی زمانی پێیوەندی و ئەوئامانجانەی "شەریعەتی" لە مەیدانی بیر و ئەندێشەدا پێیانەوە خەریكبوو، لەگەڵ زمانی پەیوەندی زانایانیتر ئەو قۆناغە لەچیدایە كە رەنگە بتوانرێ بوترێ‌ پایەكانی گوتاری ناو زانكۆ و نەوەی نوێمان، لەگەڵ بوونی ئەو رەخنەگەلەی كە هاووەچەكانی "شەریعەتی" هەیانە و تەنانەت رۆشنبیری ئایینی ئێمەی لەسەروەستاوە؟
سروش دەباغ: ئەگەر مەبەست سەرنجڕاكێشانی گوتار و گوتاری مەرحوم "شەریعەتی" بێت، دەتوانرێ بوترێ‌ كە "دكتۆر شەریعەتی" كەم تا زۆر لەگەڵ زمانی سوننەت ئاشنابوو، هەرچەندە ئەم ناسینە بەشێوەیەكی زۆر قووڵنەبوو. بڕێك تەفسیر، هەندێك كەلام و هەندێكیش فەلسەفەی دەزانی، باوكێكی زانای هەبوو و ژینگەی پەروەردەی ئایینی هۆكاری پێگەیشتن و فراوانبوون و گەشەی ئایینی ئەو بوو. لەسەرووی ئەمەشەوە لەگەڵ شێوازی ژیانی ئایینی ئاشنا بوو. هەموو ئەمانە بوونە هۆكاربوون لەكرداردا، ئەوساتەی زاریدەكردەوە و شتێكی دەنووسی، داخوازی و مەبەستی لە سوننەتی ئایینی سەردەمی خۆی كاریگەر بێت. ئەو لە هەمانكاتدا ئاشنایی لەگەڵ ئەدەبییاتی مۆدێرندا هەبوو و قەڵەمەكەی، پەخشان و دەربڕینی، تەژی لە ئامۆژە و ئایدیا مۆدێرنەكان بوو. "دكتۆر شەریعەتی" لەلایەكەوە ئاگاداری "كافكا" بوو و لەلایەكیترەوە "گلشیری" خوێندبوویەوە و ئاشنایی لەگەڵ "سارتەر" هەبوو، هەڵبەتە لەبارەی قووڵایی رۆچوونی دكتۆرەوە لەم بیر و هزرانەدا بڕیارنادەم، بەڵام لەبارەی ئەوەی بۆچی زمانی سەرنجڕاكێشبوو، دەبێت ئەوەمان لەبەرچاوبێت مەرحوم "شەریعەتی" مەعریفە، ناسین و جیهانبینی خۆی لە قاڵبی زمانێكی سەرنجڕاكێشدا رژاندبوو. زمانێكی سەرنجڕاكێش كە رەنگە كەسانیتر هەیانبێت و وەكو پێویست بەهۆی مەعریفەتیانەوە نەبێت. "شەریعەتی" بینالەسەر پەروەردەی ئایینی و بەلەبەرچاوگرتنی پێشینەی منداڵی لە رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ باوكی خۆیدا كە زانایەكی ئایینیبوو و ئاشنایی تاڕادەیەكی دكتۆر "شەریعەتی" لەگەڵ دونیای مۆدێرنە و.. هتد، هەموو ئەمانە لەسەرووی توانای سیحری دەربڕین و سیحری قەڵەمەكەی، كەسایەتییەكی ئاراوتەیی "استپنایی" دوستكردبوو كە كەمتر لەكەسێكدا هەموو ئەم شتانە كۆدەبنەوە. دكتۆر "شەریعەتی" تواناییەكی سەرسووڕهێنەری لەقسەكردندا هەبوو. بەمانای وردی وشە گوتەبێژ و وتاربێژبوو. هاوڕای ئەوەی كە "ئەرستۆ" لەبارەی هونەری گوتاربێژییەوە دەیوت و هونەری جیاوازی لەقسەكردندا لەیەكترجیاكردبوویەوە و ناسیبوو. یەكێكیان هونەری وتاربێژی، یەكێكیتر هونەری جەدەل و گفتوگۆ بوو لەكۆتاییدا هونەری بەڵگەهێنانەوە. دكتۆر "عەلی شەریعەتی" زیاد لەوەی قسەی جەدەلی و بەڵگەهێنانەوە بەكاربهێنێت بەچاكی سوودی لە هونەری وتاربێژی وەردەگرت. ئاوازی دەنگی دڵئەنگێزی "شەریعەتی" لەوتارەكانیدا و گەنجینەی زاراوە دەوڵەمەندەكانی، گوێگری بەرەو لای خۆی رادەكێشا و سیحری لە گوێگر دەكرد. بۆ وتاربێژێك و رۆشنبیرێك كە دەچێتەناو مامەڵە و گفتوگۆ لەگەڵ چینی مامناوەند، بۆئەوەی خەڵكی بەگشتیش بتوانن لە قسەكانی بەهرەمەندبن، بوونی هونەری وتاربێژی، گەلێك گرنگە. هەڵبەتە نابێت دەردمەندی و بوونی ئازاری "شەریعەتی" فەرامۆشبكەین. لەم دەردمەندییەشدا ئەركی نەدەخستەسەر خۆی و شتی دروستكراونەبوو. ئەو وێنای راستەقینە و واقیعی خۆی لەبارەی كێشەكان و زیانە فەرهەنگی و كۆمەڵایەتییەكانی ئەوڕۆژانەی موسوڵمانان و ئیرانیان بێكەموكورتی دەردەبڕی و لەژێر كاریگەری گوتاری رەخنەگرانەی مۆدێرنە، وێنای ئەوەبوو كە تووشبوون بە ماشینیزم لە فەرهەنگی ئێمەدا، رۆژئاوازەدەیی و داگیركاری، خەڵك بە گێلكردن "استحمار" و ستەمكاری كە لەلایەن رۆژئاواییەكانەوە دامێنی ئێمەی پیسكردووە، رێگرە لە پێشكەوتن و گەیشتن بە سەری مەنزڵی مەبەستی ئێمە. لەلایەكیترەوە هونەر دەبڕینی ئازار و دەردی هەبوو و بە چەشنێكی زۆر سەیر ئەمەی تێدابوو. وتویانە و هەموومان بیستوومانە كە: (قسەیەك لەدڵەوە بێتەدەرەوە، بەدڵیشەوە دەنیشێت.) سەلمێنەری دیاری ئەم قسەیە لە رۆژگاری "شەریعەتی"یشدا بوو. دكتۆر "شەریعەتی" لەوڕووەوە لە ماوە و درزی نێوان سوننەت و مۆدێرنە هەنگاوی دەنا و لە رۆشنبیرە كاریگەر و بەناوبانگە ئایینییەكانی پێش شۆرش بوو، ئەو بابەتانەی كە دەیخستنەڕوو، خۆماڵی و ئێستاییبوون. ئەمەش یەكێكە لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاكێشەكانی دەربڕینی دكتۆر "شەریعەتی". هەڵبەتە خۆماڵیبوونی ئەندێشەكانی دكتۆر "شەریعەتی" لەلایەكیترەوە رەخنەی رەخنەگرانی بەدواوەبوو.
من لەم دواییانەدا رەخنەم لە یەكێك لە رۆشنبیرانی هاوچەرخ گرتووە كە باوەڕیوایە هەموو ئەو كارانەی لە حەوزەی ئەندێشەدا و لە سەردەمی نوێدا كە رۆشنبیرانی وەكو "شەریعەتی" ئەنجامیانداوە، جۆرێك وەرگێڕان و بیركردنەوەی ئێمە لەكۆتاییدا جۆرێك وەرگێڕانە، نووسیومە و لەوێدا هێناومە یەكێك لەوكارانەی كە رۆشنبیرانی ئایینی وەكو "شەریعەتی" ئەنجامیانداوە، چەمكسازییە. كارێك كە سەركەوتنی وەكو "شەریعەتی" لەگەڵدایە. ئەو لەگەڵ هەبوونی ئەوەی كە گونجاوی لەنێوان ئەو كۆمەڵگەیەی كە تیایدادەژیا، دۆزینەوەی بابەتگەل لە جیهانی دەوروبەری خۆی و بەدوی بیناكردنی چەمكگەلی نوێ‌ بینالەسەر ئەو بابەتانەی لەدەوروبەری خۆی و روونكردنەوەی بەوەدەزانی كە رێگاكانی بدۆزێـەوە كە دەتوانێت بۆ واقیع كاریگەربێت. لە باسی چەمكسازیدا دكتۆر "شەریعەتی" چەمكگەلی وەك: خودسازی شۆرشی، شیعەگەری عەلەوی، شیعەگەری سەفەوی و گەڕانەوە بۆ خودی دروستكرد. یەكێك لە پێوەرە سەركەوتوەكانی رۆشنبیر و بیرمەندێك پێوەری توانایەتی لە چەمك سازیدا. چەمكسازی كە پەیوەستە بە پۆلبەندی ئەو بابەتانەی لەگەڵیاندا دەست و پەنجە نەرمدەكەین و تاكو رادەیەكیش ئەو رێگایانەی دەیانگرینەبەر و روونكردنەوەی ئەوەی چ بەرهەمگەل و ئەنجامگەلێك لەسەر كردارەكانمان هەیە. بە بۆچوونی من نهێنی سەركەوتنی دكتۆر "شەریعەتی" كۆمەڵە هۆكارێكە كە ئاماژەیانپێكرا. ئەو هونەرمەندبوو لە دیاریكردنی ئازار و رەنج و دەربڕینی ئازار. دڵسۆزی لە دەربڕینیدا شەپۆلدەدات و لەلایەكیترەوە بەمەبەست، هونەری وتاربێژی چاكدەزانی و دەستێكی باڵای لە چەمكسازیدا هەبوو.
پرسیار: ئایا رێڕەوگۆڕین و بیركردنەوە لە ژیانی "شەریعەتی"یدا بەشێوەیەكی یەكجۆرە یان قۆناغی جیاوازی لە رێڕەوی ئەندێشەی ئەودا دەبینین؟
سروش دەباغ: لەنێوان فەیلەسوفان خۆرئاوادا كە قۆناغی فیكر جیاوازییان هەبووە، بۆنموونە: دەتوانین ناوی "ڤیتگنشتاین"ی پێشوو و "ڤیتگنشتاین"ی دواتر یان "هایدگەر"ی پێشوو و "هایدگەر"ی دواتر ببەین. بەڵان لەبارەی دكتۆر "شەریعەتی"یەوە، زۆربەی ئەو كارانەی كە "شەریعەتی" ئەنجامیداون، لە دەوری (40) ساڵیدان. بەومانایەی تەنانەت لاوی و تەمەنی گەنجی ئەو بە كۆتا نەگەیشتووە. ئەگەر تەمەنی زیاتربوایە، بێگومان شتانی پوختەتری باسدەكرد و دەردەبڕی و چ بگا بەوەی پێداچوونەوەی بەهەندێك لە ئایدیاكانی خۆی دەكرد. بە باوەڕی من لە چەند شتانێكدا شاهێدی چوونەناوەوە و دەستكاریكردن لە مەیدانی ئەندێشەی "شەریعەتی"داین، بەڵام بەشێوەیەكی گشتی بوارێكی بۆ گۆڕانكاری فیكری نەبوو. كات تەنگ، زیندان كە بەشێك لە ژیانی ئەو لەوێ‌ گوزەرا، بە گوتەی خۆی: (هەزار شەوی تەنیایی) كە لە كتێبی "لەگەڵ گوێگرانی ئاشنا"دا ئاماژەیپێكردووە، هەموو ئەمانە بواری گەشەپێدانی فیكرییان لەووەرگرتەوە. خودی خۆی ژیانی خۆی بە پێنج ساڵی جیاواز دابەشكردبوو كە هەر یەك لەوانە و لەوساڵانە بە كارێكەوە خەریكبووە. "شەریعەتی" باوەڕیوابوو كە لێكۆڵەر نییە و باری ئازاری "ئەبوزەر"و هەموو ستەملێكراوانی جیهان خراوەتە سەرشانی ئەو. جۆری رۆمانتیكی بوو، كەسێكی ئازاراوی كە زیاتر بیرۆكە و بیركردنەوەكانی روەو جووڵە و بزاوتن بوو جوڵە دروستكردنی بە هۆكاری دەوڵەمەندكردنی كاروبارەكان دەزانی. ئەمە بەو مانایە نییە كە كەڵكەڵەی حەقیقەتی نەبوو، بەڵكو ئەوەی سەنتەر بە بیركردنەوەكانی دەبەخشی، دروستكردنی بزووتنەوە و شۆرش بوو. لەهەمانكاتدا "شەریعەتی" پێداگری لەسەرئەوەدەكرد كە شۆرش پێش خودئاگایی، ترسناكە. لەهەمانكاتدا هەنگاوێكە كە بیرۆكەكانی بەشێوەیەكی زۆرینە و فرە پۆلبەندی دەكەین، لەژێر گوتاری شۆرشدا بەناوی ئایین و بەسوودوەرگرتن لە گەنجینەی وێناكان و شتە سەلمێنراوەكانی ئایین، پۆلبەندی دەكرێت. ئەو ئەنجامەی لێرەدا بەدەستدەهێنرێت بریتییەلەوەی كە ناتوانرێت بەڕوونی ناوی قۆناغە هزرییە جیاوازەكانی ماوەی ژیانی دكتۆر "شەریعەتی" بەرین. پرسیار: هەر بەوجۆرەی "سروش" دەیوت: لە كۆتاییەكانی تەمەنی دكتۆر "شەریعەتی" لەگەڵ زنجیرەیەك بابەتی رۆحی داخوازی گۆشەگیری و گۆشەگیری رووبەڕووین، ئایا بەرهەمێك لەو قۆناغانەی دكتۆر "شەریعەتی" لەبەردەمماندا هەیە؟
سروش دەباغ: بەڵێ‌ كۆتاییەكانی تەمەنی، كتێب گەلێكی وەكو عیرفان، بەرامبەر، ئازادی و هەندێكیتر لە ئایدیا و بۆچوونەكان لەهەمان ئەوكاتانەدا بڵاودەكاتەوە و رەنگە ئەم حاڵی گۆشەنشینی، پەیوەستبێت بە حاڵ و دۆخی پاش زیندانیكردنی كە كۆچی دكتۆر "شەریعەتی" بەدواوەیە و لەدوای مانگێك پاش كۆچكردن، وەفاتدەكات.
پرسیار: "شەریعەتی" ماوەیەكی زۆر لە خانەكانی زیندانی تاكەكەسی تێپەڕاندبوو. لە حاڵ و دۆخی دەروونناسی زیندانیانی تاكەكەسییەكان ئەوەباسدەكرێ كە بەتێپەڕبوونی كات گۆڕان بەسەر بۆچوونیان دێت، ئایا لە حاڵ و دۆخی ئەویشدا و پاش ئازادبوونی لە زیندان، خاڵێك هەیە لەم خاڵەدا باسبكرێت؟
سروش دەباغ: "عەلی رەهنما" لە كتێبی (موسوڵمانێك لەگەڕان بەدوای یۆتۆپیا)دا هەوڵدەدات تاكو ئەوە پیشانبدات كە شیكاركردنی "شەریعەتی" لەزینداندا گۆڕانی بەسەردا هات. هەڵبەتە دەبێت ئەوەمان لەبەرچاوبێت كە ئەم بۆچوونە دژیشی هەیە و خۆشەویستانی "شەریعەتی" ئەم بۆچوونەیان بەدڵنەبوو، كەسانێك باوەڕیانوایە كە "شەریعەتی" لەزینداندا بەم ئەنجامە گەیشت كە دەتوانرێ‌ بۆ پاراستنی بزووتنەوە و سەركەوتنی كۆتایی بزووتنەوە لەزینداندا خەریكی رەخنەی ماركسیزم بێت.
پرسیار: هۆكاری جەنجاڵی بیرمەندانی سوننەتی لەمەڕ بیرۆكەكانی دكتۆر "شەریعەتی"و تەنانەت باسی هەڵگەڕانەوە "مرتد" زانینی لەلایەن هەندێك كەسەوە كە لەگەڵ ئەوەشدا تیغی تیژی گومانی بەرەو رۆیشتووە، چییە؟
سروش دەباغ: باسی رەدكردنەوەی دكتۆر شەریعەتی كەمبوو و پاش شۆرشیش زۆر كەمتربوویەوە. رەنگە هەندێك وا گومانیانكردبێت كە قسەكانی دكتۆر "شەریعەتی"، دژی ویلایەت، دژی ئیمامەت یان تەنانەت لەو شەتەحییاتانەی لە گفتوگۆكانی تەنیاییدا هەن، پێشێلكەری نبوەت بێت. بەشێوەیەكی گشتی بەمجۆرە سەیری "شەریعەتی" نەكرا و شتێكی سەرتاپایی نەبوو. لەبنەڕەتدا نابێت كەسێك بەمجۆرە شتانە لەڕووی مەعریفییەوە نەفیبكرێت و نابێت هیچكات دامێنی ئەم بابەتانە زیادبكرێت تاكو كۆمەڵگە لە دادوبێداد و گفتوگۆی زانستی بێبەشنەبێت.
پرسیار: لەبارەی گفتوگۆكانی تەنیایی "شەریعەتی"یەوە شتێكتان لەیادە كە حاڵەتی ئەو بەچاكی نومایانبێت؟
سروش دەباغ: بەڵێ‌، لەبیرمە لە گفتوگۆكانی تەنیاییدا، لەجێگەیەكدا هەندێك لە حاڵ و دۆهی خۆی دەخاتەڕوو و دەستەواژەگەلی وەك بیستنی دەنگی زنگ لەناو خۆیدا هەستپێدەكات. ئەم دەستەواژەیە یادهێنەرەوەی ئەم بەیتەی "حافیز"ە كە دەڵێت:
كس ندانست كە منزلگە مقصود كجاست
انقدر هست كە بانگ جرسی می اید واتە: (كەس نازانێت مەنزڵگەی مەبەست لەكوێوەیە، هێندە هەیە دەنگی زەنگ دێت.
پرسیار: ئایا زانستە مرۆییەكان و زانستە ئیسلامییەكانی "شەریعەتی" هۆكاری دژیەكی لەبیرۆكەكانیدا نابێت؟
سروش دەباغ: شەریعەتی وەكو كەسێكی ئایدۆلۆژی هەوڵیدەدا تاكو سەرچاوە فەرهەنگییەكانمان پاكوخاوێنبكاتەوە و كۆمەڵێك ئامراز لە خەباتێكی شۆڕشگێڕیدا بداتەدەست گوێكرانی. بەومانایەی "شەریعەتی" بەتەواوی ئەكادیمیستێك و لێكۆڵەرێك نەبوو و هەڵبەتە ئەمەش بەومانایە كە ئاشنایی ئەو لەگەڵ ئامۆژە و فێركارییە ئایینییەكاندا رەدبكەمەوە.
پرسیار: بەشێوەیەكی گشتی ئایا ئەندێشەی ئایینی "شەریعەتی" بەسەر ئەندێشەی رۆژئاوایی "شەریعەتی"دا زاڵبوو یان بەپێچەوانەوە یان مامناوەند بوو؟
سروش دەباغ: لەگەڵ هەردوو ئەم گوتارانە بەشێوەیەكی نەك زۆر قووڵ ئاشنابوو. نە قووڵبوونەوەی زۆری لە سوننەتی ئیسلامی هەبوو و نە قووڵبوونەوەی قووڵی لە سوننەتی رۆژئاوایی هەبوو. دەتوانرێت حاڵەتی مامناوەند لە ئەندێشەی "شەریعەتی" بدۆزرێتەوە. بڕێك كەلامی دەزانی و بڕێكیش فەلسەفە، كەمێك زیاتر مێژووی ئیسلامی دەزانی و كەمێك توانای لە تەفسیر و عیرفاندا هەبوو. لەلایەكیترەوە لەگەڵ كۆمەڵناسی نوێ‌ ئاشناییەكی مامناوەندی هەبوو. هیچكام لەم بابەتانە رێگری بیرمەندی كەسێك نابن، چونكە هەر بەوجۆرەی وتم، گەنج و گەنجینەی مەعریفی – بوونگەرایی زۆری هەبوو. بەڵام دەبێت بە شایەدی بەرهەمەكانی دەبێت بەشێوەیەكی مامناوەند هەڵسەنگاندنی بۆبكرێت.
پرسیار: لەكۆتاییدا هۆكاری نەمری "شەریعەتی" چییە؟
سروش دەباغ: هونەرمەندبوو لە ئامرازی ئازار و دەردا، چەمكسازێكی بەتوانابوو. هەبوونی ژیانێكی كەم تا زۆر سەرنجڕاكێش و نهێنیئامێز، قەڵەمی سیحری هەبوو، كاریزمابوونی كەسایەتی، ئەو دڵسۆزییەی تیایدادەبینرا، لەبەرچاوی ئەوانیتردا حاڵ و دۆخی بوونگەرایی خۆی باسدەكرد كە لە "گفتوگۆكانی تەنیایی"و "كویر"دا هاتووە و كەمتر رۆشنبیری خەریكی ئەمە بووە، هەموو توانا و پێگەی كەسێك زیاددەكات. لە "گفتوگۆكانی تەنیایی"دا لەگەڵ مرۆڤێكدا رووبەڕووین كە كەم تا زۆر كەسایەتی خۆی لەبەرامبەر گوێگردا رووتكردووەتەوە و ئەمكارەش هەستی نزیكی بە گوێگر دەبەخشێت و دووری و ماوەكانی لەگەڵدا كەمدەكاتەوە. "شەریعەتی" مرۆڤێكی رەسەن بوو بەهەمان ئەو پێناسەیەی كە بوونگەرایی "ئەگزیستانیسالیزم" لە مرۆڤی رەسەن هەیەتی. پێشبینیدەكەم مانا و نەمربێت. •••
تێبینی ئەم گفتوگۆیە ساڵی (1389) ئەنجامدراوە. سەرچاوە: ئینتەرنێت.
13083 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, May 18, 2016
زیاتر
(شەریعەتی)، بیرمەندی ئازادی
نووسینی: د. ئیحسان شەریعەتی
پەیوەندی سیاسی نێوان مستەفا بارزانی و
عەبدولكەریم قاسم (1958 - 1963 )
نیهایەت عەلی حسێن
(شەریعەتی) بت نییە
گفتوگۆ لەگەڵ (موجتەبا موتەههەری)
كوڕی مورتەزا موتەههەری
وەرگێڕانی: رێبوار كوردستانی
رامانێك لە زانست و فەلسەفەی مێژوو
سەباح عەلی جاف
لە (شەریعەتی)یەوە لەبارەی مردنی شەریعەتی
نووسینی: عــەبدولكەریم سروش
وەهمی زەردەشت و زەردەشتتییەت
لە نێوان پێغەمبەربوون و بەئایینبووندا
ئامادەكردنی: خالید دۆستی
تەنیایی یان جیایی؟
نووسینی: د. عەلی شـەریعەتی
هزر و فەلسەفە
رەهەندە هەمەڕەنگییەكانی ئەفسانەی ئادەم و حەوا
دكتۆر حەمید عەزیز بەشی فەلسەفە
عەلی شەریعەتی ..
ئەو كەسەی هەموو رۆژێك تیرۆر دەكرێت!
نووسینی: حەبیب محەممەد دەروێش
تیشكێك بۆ سەر رۆمانی "پێشمەرگە"
رەوەند حەمە جەزا
رۆڵی ( شەریعەتی )
لە خەباتی ئیسلامی پێشەوتووخوازی لە ئێران 1965 - 1977
نووسینی: وەلید محمود عەبدونناسر
وەرگێڕانی: بـــەرزانی مەلا تـەها
پەرستگای ئاگری بەردەكونتەی مەهاباد
و. لە فارسییەوە: كەمال نووری مەعروف
دكتۆر عەلی شەریعەتی
پیاوێك هێشتاش لە ئاسمانی دنیای رۆشنبیریدا دەدرەوشێتەوە
نووسینی:موسعەب ئەدهەم
دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی ماد و رووخانی
هاوار حەمید
کتێبی بزووتنەوەی ژنان(فێمینیزم)
نووسینی ئاندرێ میشێل
گفتوگۆ لەگەڵ سەید حوسەین نەسر
مامۆستای توێژینەوەی ئیسلامی لە زانكۆی جۆرج واشنتۆن
و. لە فارسییەوە: ئەرسەلان تۆفیق
سەرهەڵدانى چەپ (له‌ عێراق و ناوچه‌كه‌ و جيهاندا)
دكتۆر عه‌لى ئه‌سه‌دى
وەرگێڕانى: ناجى ئەفراسیاو
پێگەی ئەدەبی كوردی لە كرمانشان و ئیلام و قۆناغەكانی
فەلاح شەریف / سنە
ئوستورە و ئەفسانە و دین
زه‌رده‌شت نوره‌دين
فەلسەفە و زانست لای ئارسەر ئادنجتون
د.حەسەن حسێن سدیق
مامۆستای زانست ‌و لۆجیك لە زانكۆی راپەڕین/ بەشی فەلسەفە
یەعقوبیزم و سڵەمینەوەى کرێکاران
فلاديمێر لینین
له‌ ئينگڵيزييه‌وه‌: سەرکەوت جەلیل
باشووری كوردستان لەكاتی دوورخستنەوەی شێخ مەحمود و
سەرهەڵدانی چالاكی توركەكان بە سەرۆكایەتی
ئۆزدەمیر پاشا 1919- 1922
ئەحمەد باوەڕ
تارماييه‌كانى هيدايه‌ت
موراد فه‌رهادپور
و. وه‌ليد عومه‌ر
سمكۆی شكاك, وەرچەرخانێكی گرنگ لە ناسیۆنالیزمی كوردی
لە رۆژهەڵاتی كوردستان
نووسینی: سامان مستەفا رەشید
ماستەر لە مێژووی نوێ و هاوچەرخدا
قەیرانى دارایى لە کۆڵى سەرمایەدارى نابێتەوە
تۆم برۆمبێڵ
وه‌رگێڕانى: ئارى مەحمود
کورد لە نێوان ململانێ مەزھەبیەکانی سعودیە و ئێراندا
نەوزادی موهەندیس
هەموو جێيه‌ك، جیهانى سێیەمە! ئ
ەنتۆنیۆ کابالیرۆ[1]
وه‌رگێڕانى: كه‌يوان نورى
شرۆڤەی رەوتی ئەدەبی کوردیی پاش نالی و مەولەوی
و ھەڵسەنگاندنێکی ھاوتایانە لە دوو دیالێکتی کرمانجی خواروو(سۆرانی) و گۆرانیدا
رەووف محمەد پور
هەڵوێستی توركیا
لە فیدراڵیزمی هەرێمی كوردستانی عێراق
ی. سەرپەرشتیار: وەسمی محەممەد ئەلشمەری ی. توێژەر: محەممەد حازم حامید
وەرگێڕانی: حەسەن حسێن
فه‌لسه‌فه‌ی ئێگزیستانسیالیزم،
ئومێد موقەدەس
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی
ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
چەمکى زمان لەنێوان سیستم و جیاوازیدا
عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵا-هه‌ولێر
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
ئاین ودەوڵەت
خۆشناو مەریوانی
سیاسەتی توركیا بەرانبەر بە باكووری عێراق
گرفت و ئاسۆ ئایندەییەكان
ن.د. بیل پارك و: سان بەرزان ئەحمەد
خوێندنەوەیەکی شیکاریی ڕەخنەگرانە سەبارەت بە ئەدەبی ئیسلامیی
عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)
سیاسەتی كەمالی لە توركیا بەرانبەر بە كورد
لە 1918 - 1926
سامان مستەفا رەشید
ئایا خودا بونی هه‌یه‌ ؟
مه‌حمود عه‌بدوڵا
سیاسەتی كەمالی لە توركیا بەرانبەر بە كورد
لە 1918 - 1926
سامان مستەفا رەشید
بزوتنەوەی ئیسلامی و دوو ملیۆن ڕیالی حەڵاڵ
ئاسۆ کمال
توركیا: چارەسەركردنی كێشەی كورد و دینامیكە هەرێمییەكان
نووسینی: ئۆمیر تاشـبینار(*)
وەرگێڕانی: مەهاباد قادر
پیتەکانی پێش هەندێک لە سورەتەکانی قورئان
تاهیر رەحیم
لە پەراوێزی پڕۆسەی ئاشتی تورك و كورددا
توركیا و موعەممای پرسی كورد دەرگیریی و كاریگەرییەكان
لە پێوەندییە دەرەكییەكانی توركیادا
نووسینی: ئۆفرا بێنگیۆ
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییە وە: ماجید خەلیل
توماس هۆبز
رامین جەهانبەگلوو
و: عەتا جەماڵی
سیاسەتی حكومەتەكانی توركیا و
رەوشی گشتی كوردستانی باكوور
عەلی حاجی زەڵمی
بە تەوزیف بوونی دیاردەکان !
هاورێ نەهرۆ
خەباتی سیاسی و چەداری شێخ مەحمود
لە هاوكێشە و پلانە سەربازییەكانی بەریتانیا 1914 - 1922
ئەحمەد باوەڕ
مــرۆڤــ و تــێكنۆلۆژی، كــامیان بــەسەرە كــامـیـانــدا زاڵــە؟
رێبوار حسێنی
سەرژمێری گشتی حەشیمەت و خانووبەرە
ساڵی (90) ی هەتاوی لە سیاسەتی قەومی نابەرانبەرەوە بۆ نۆڵیكردنی قەومی
خالید عەلیزادە
ناوچه‌ تاریکه‌کانی تیرۆریزم
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010