بنەمای ئایندەسازیی كوردستان لە ڕێگەی ئابووریی سیاسییەوە
د. سامان سۆرانی

ئاشكرایە كە ئابووری و سیاسەت دوو چەمكی پێكەوەگرێدراون و بە بەردەوامی كاریگەرییان لەسەر یەكدی هەیە. لە جیهاندا سەرچاوەی ململانێكان دەگەڕێتەوە بۆ چاوتێبڕین و ڕكابەری لە پێناو مانەوە و هێزدا، بەڵام ئەگەر بە دوای هۆكارە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەخۆكانی دروستبوونی جەنگ و ململانێ بگەڕێین، بۆمان دەردەكەوێ، كەوا هۆكارە سەرەكییەكان ئابوورین.
یەكەم و دووەم جەنگی جیهانی، باشترین بەڵگەی مێژوویین بۆ ئاشكرابوونی هۆكارە سەرەكییەكانی بەرپابوونی جەنگ.
ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، كە خاوەنی بەهێزترین ئابووریی جیهانە، وەكو ئەندامێكی هەمیشەیی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیەكگرتووەكان توانیویە لە ڕووی سیاسییەوە ڕۆڵی گرینگ و بڕیاردەر بگێڕێ.
هەروەها ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا سەرەكیترین ئەندامی دامەزرێنەری پەیمانی ناتۆیە، توانیویە ئەو دامەزراوەیە زۆر بە باشی بەكار بهێنێ بۆ سەپاندنی هەژموونی دەریایی خۆی بەسەر ژمارەیەك لە ناوچەكانی ململانێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە باشووری ئاسیا. ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا تەنها دروستكردنی هاوپەیمانێتی و لێكتێگەیشتنی سیاسی و گوشار بەكار نەهێنێ بۆ فراوانكردنی هەژموونی، بەڵكوو بە پەیوەندیی ئابووریی تێكئاڵاو و پێشكەشكردنی هاوكاری لە ڕێگەی حكوومەت و ڕێكخراوە مەدەنییەكان، كاری لەسەر بودجەی وڵاتانی مەبەست كردووە و ئەو وڵاتانەی وابەستەی خۆی كردووە. ئەم سێگۆشەیە لە شێوازی هەژموون زیاتر فەزای بۆ دەڕەخسێنێ بجوڵێتەوە و گوشار بخاتە سەر ڕژێمەكان، تا بە پێی بەرژەوەندیی ئەو ڕەفتار بكەن یان وەكو كارتی گوشار بەكاریان بهێنێ دژ بە وڵاتانی تر.
هەرچەند ئەمەریكا لە سیاسەتی دەرەوە جاروبار ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە، كە لە لایەن چین و ڕووسیا و هەندێ وڵاتی ئەمەریكای لاتین هەوڵیان بۆ دەدرێ، بەڵام ئەمەریكا دەتوانێ خۆی بە كەمترین زیان لەو گرفتانە دەرباز بكات و لە ڕێگەی ئابووریی سیاسییەوە هەژموونی خۆی بپارێزێ. ئەگەر هەرێمی كوردستان بە نموونە وەربگرین، دەبینین چۆن فەلسەفەی سەربەخۆیی ئابووری، كە لە سەردەمی تەكنەلۆجیای زانیاری و وەرچەرخانە كۆمەڵایەتییە گەورەكان و بڵاوبوونەوەی فەرهەنگی "مێركانتیلی" پشتئەستوور بە گۆڕینی هەموو شتێ بە كاڵایەك، كە لە بازاڕدا كرَین و فرۆشتنی پێ بكرێ لەسەر بنەمای هزر و لێكدانەوە، سەركەوتنی بەدەست هێناوە.
ئەوەی مایەی دڵخۆشییە، لە سەردەمی فرەیی لە ڕووی سیستم و نموونەكان یان لە ڕووی جەمسەر و ناوەندەكان و لەسەر ئاستی پەیوەندیی نێوان وڵاتان، ئامادەبوونێكی زۆر بەهێزی هەرێمی كوردستان لەسەر گۆڕەپانی ئابووریی جیهانی هەیە. ئەم ئامادەبوونە بە هۆی بڕیاری ژیرانەی و حیكمەت و كارایی دەوڵەتمەدار نێچیرڤان بارزانی و لە ڕێگەی راسیۆنالیستكردنی بەڕێوەبردنی ئابووری دروست بووە. ئەمڕۆ كۆمەڵگەی كوردستانی لە زۆر بوار و كەرتەكان كاری لەسەر خودی خۆی كردووە و بە هەموو هێز و تواناوە كارامەیی خۆی خستووەتە گەڕ بۆ ئەنجامدانی وەرچەرخان لە ڕووی ستراكچەرەوە، كە بەشەكانی زمان و هزر و كۆدە سەردەمییەكان و سیستمی ماف و ڕێساكانی مامەڵەكردن دەگرێتەوە.
پەیوەندیی نێوان سیاسەت و ئابووری، بەندە بە شێواز و سیستمی سیاسی. گەشەكردنی ئابووری پێویستی بە سیاسەتی ڕوون و ئاشكرا و تۆكمە و توێژراو هەیە، تا بتوانێ بنەماكانی گەشەسەندنی لە ناوخۆ و لە دەرەوە لەسەر بناغە بكات و لە هەمان كاتدا سیاسەت پێویستی بە نەرمی لە مامەڵەكردن و ژیریی سیاسی هەیە، كە دەتوانێ وڵات لە قەیران دەرباز بكات. مایەی شانازییە ئەمڕۆ سەرۆكی حكوومەت نێچیرڤان بارزانی بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی باڵای هەرێم بە هەستێكی سیاسیی ژیرانە مامەڵە لەگەڵ ڕووداوە سیاسی و كاردانەوە ئابوورییەكان دەكات.
ئەو وەكو سیاسەتی ئابووریی وڵاتانی پێشكەوتوو لە جیهان ئارمانجی ئابووری بە مەبەستێكی سەرەكی دەزانێ و سیاسەت لە خزمەتی ئەو مەبەستەدا بەكار دەهێنێ. دیارە سەقامگیری و ئاسایش لە هەر وڵاتێكدا، بەردی بناغەی كاراكردنی ئابووری و ڕاكێشانی وەربەرهێنانە، كە بە هەوڵ و تێكۆشینی بێوچانی ڕاگری ئارامی لە هەرێم بەرجەستەیە. هەبوونی فەرهەنگی ئابووری و بەشداریپێكردنی پسپۆڕ و ئەزمووندارانی ئابووری لە بڕیاری ئابووریدا، زۆر گرینگە بۆ چارەكردنی قەیرانی ئابووری و هەڵاوسان و بێكاری و چەقبەستنی ئابووری. لە كۆتاییدا دەڵێین، ئەو پڕۆژە ئابوورییەی دامەزراوە دەستەبەر نەكات بە نەمانی خاوەنەكەی ڕادەوەستێ و ئەو پڕۆژە ئابوورییەی نەتوانێ بەرنامە و پرۆگرام دابهێنێ، شایانی ئەوە نییە بە فەلسەفەی ئابووری ناوزەد بكرێ.
55 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Monday, February 11, 2019
زیاتر
کوڕان و کچانی ماڵەوە، سەردەمی قەیرانی خانوبەرە
وەرگێڕانی: ڕوخۆش عبداللە حسین
پێوویستبوونی دەسەڵاتی مەدەنی لە ئیسلامدا
دیدی سوننە بۆ دەوڵەت لە نێوان دیدی شیعەو عەلمانییەتدایە
ڕاشد غەننوشی
وەرگێڕانی: جەمیل عوسمان
ڕەخنە و تێڕوانینی ئێمە بۆ ڕەخنە
زانیار بەهاری
کەمین پۆڵەتیک
پێویستی دروستكردنی لۆبییەكی كاریگەر
خەڵەف غەفور
نەوت و بودجە دوای گەمارۆکان بۆ سەر ئێران
محەممەد عەلیزادە
گرنگی جیۆپۆلەتیكی نەوت بۆ كورد
د. شێركۆ كرمانج
ئەخلاق و سیاسەت لە روانگەی هێندێک لە فەیلەسوفانەوە
مریەم عەلی پوور
سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌
سمکۆ محەمەد
ئۆبامای نوێ. . جەنگ یان ئاشتەوایی دەكات؟
عەبدولڕه‌حمان ئەلڕاشد
نیولیبڕاڵیزم و دامه‌زراوه‌ی خێزان
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
جولێت بینۆچی دەڵێت هارڤی واینستین بەشی خۆی چەشتووە
وەرگێڕانی:روخۆش عەبدوڵا حسێن
گرێی مێدیاو دیدێكی مۆدێرن ‌ ‌
دانا ڕه‌ئووف
ئایا داواکەی یەکێتی دادوەران یاساییە؟
پارێزەر /حبیب محمد درویش
لەبارەی مەحویەکەی “هێمن خۆشناو”ەوە …
عەلی مستەفا
ئینسكلۆپیدیایەك
د.عیزه‌دین مسته‌فا
وشەی مامۆستا لە چییەوە هاتووە؟
دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
کتێبی"لیریکی گۆران لە روانگەی بونیادگەریی کراوەو تەواوکارانەوە" ناوەندی کۆچ بڵاویکردەوە
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
ناوەندی کۆچ کتێبی
"مەرگی شۆڕشگێڕێک" بڵاوکردەوە
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
کتێبی "ڕۆڵی كوردەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە پێشهاتە سیاسییەكانی ئێران لە (1905-1921ز )"
ناوەندی کەلتوری کۆچ بڵاویکردۆتەوە
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
ڕامانێك له‌ ڕاگه‌یاندنی كوردی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
ئازاری بەندیخانە لای قانع‌ و گۆران
درەو مەهدی
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
ڕووتی لە هونەردا: باشی یان خراپەکاری؟
ئاڕت ڕینیواڵ -برایان یۆدەر
لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سیاسەتەکانی وڕێنەکردن
زاموا محەمەد
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010