یەعقوبیزم و سڵەمینەوەى کرێکاران
فلاديمێر لینین
له‌ ئينگڵيزييه‌وه‌: سەرکەوت جەلیل

ڕۆژنامەى بۆرژوایی و شۆڤینیستیی 'دیەن' کە ئۆرگانێکى 'فیکرى سۆشیالیستییە' (پێمەکەنن!) لە ژمارە 91ى خۆیدا، ئاوڕێکى لە سەروتارى زۆر سەرنجڕاکێشى ژمارەى 18ى حوزەیرانى ڕۆژنامەى ڕیچ داوەتەوە. دیەن لە تێگەیشتن لەو سەروتارە، کە تێیدا مێژوونووسێک وەک بۆرژوازییەکى دژە شۆڕشى بێتام قسەدەکات، دەستەوەستانە. وەک نیازى "کادێتەکان"یش لێکيدەداتەوە، کە بڕیارى کۆتاییان بۆ کشانەوە لە حکومەتى بنکەفراوان داوە. ئەوەش قسەى قۆڕە. کادێتەکان کە ئەو هەڕەشەیە دەکەن، مەبەستیان ترساندنى تسێتریتلییەکان و چێرنۆڤەکانە. ئیشەکەیان جدى نیە. ئەوەى جدى و سەرنجڕاکێشە، چۆنێتیى خستنەڕووى مەسەلەى دەسەڵاته لە دیدى مێژوونووسێکەوە لە سەروتارى 18ى حوزەیرانى ڕۆژنامەى ڕیچدا.
ئەو دەنوسێت: "لەکاتێکدا بەهۆى پێکهاتەى پێشووى حکومەتەوە، لاى‌کەم تا ڕادەیەک، مومکین بوو باس لە ئاراستەکردنى ڕەوتى شۆڕشى ڕووسەکان بکرێت، چیتر وا دیارە، کە بەپێى یاسا عەفەوییەکانى هەموو شۆڕشێک بەرەوپێش دەچێت... بەردەوامیدان بە پێکهاتەى حکومەتێک، کە نەیتوانیوە خۆى پاساوبدات و شیاوى ڕاستکردنەوەش نەبووە، مەسەلەیەکە، پێشتر نەک تەنیا لەلایەن به‌لشەڤیکەکانەوە_دیقەت بدەن: نەک تەنیا لەلایەن به‌لشەڤیکەکانەوە!_ و نەک تەنیا لەلایەن زۆربەى کۆمارەکانەوە خراوەتە بەر باس، بەڵکو مەسەلەیەکە دەبێت خودى وەزیرە سه‌رمايه‌داره‌كانيش بیوروژێنن." جەنابی مێژوونووس لە دداننان بەوەدا پێکاویەتى، کە نەک تەنیا به‌لشەڤیکەکان، بەڵکو سەرلەبەرى پەیوەندیى تێکڕژاوى چینەکان، ژیانى کۆمەڵگە وەک گشتێک، مەسەلەى "بەردەوامیدان بە پێکهاتەى حکومەتێک، کە نەیتوانیوە خۆى پاساوبدات و شیاوى ڕاستکردنەوەش نەبووە" هێناوەتە بەرباس. ئەوەى ئێمە بەڕاستى دەرگیرى بووین، دوودڵییە. هێرشبردن، ڕێگەیەکى مومکینە بۆ سەرکەوتنى بۆرژوازى ئیمپریالیستى، بەڵام ئایا ڕێگەیەکى تر هەیە؟
مێژوونووسەکەى ڕیچ بەم شێوەیەى خوارەوە وەڵامدەداتەوە:
"هەر ئەوەندەى کۆمارەکان هەموو دەسەڵاتیان گرتەدەست، زوو بۆیان دەردەکەوێت کە دەسەڵاتێکى زۆر کەمیان هەیە. دەبێت لە هەوڵیشیان بۆ پڕکردنەوەى ئەو کەمیى دەسەڵاتە، هانا بۆ شێوازە تاقیکراوەکانى تورکه لاوه‌كان(1)، یان یەعقوبییەکان ببەن... ئایا کاتێک تەواوى مەسەلەکە جارێکى تر دەخرێتەوە بەرباس، بڵێى ئەوان کڕنووش بۆ یەعقوبیزم و تیرۆریزم ببەن، یان بەپێچەوانەوە، دەستى لێ هەڵدەگرن؟ ئەمە ئەو پرسیارە تەنگەتاوکەرەیە، کە لە چەند ڕۆژى ئایندەدا وەڵامدەدرێتەوە." جەنابى مێژوونووس ڕاستدەکات، لە چەند ڕۆژێکدا دەبێت یان نا، ئەوە ئەو پرسیارەیە کە بەم زووانە وەڵامدەدرێتەوە. جا یان بە هەنگاوى هێرشبەرانە، گەڕانەوە بۆ دژە شۆڕش، سەرکەوتنى بۆرژوازى ئیمپریالیستى (بەڵام چەند دەخایەنێت؟)، یان "دەست لێ هەڵگرتنى" چێرنۆڤ و تسێتریتلییەکان، یانیش بە "یەعقوبیزم". مێژوونووسە بۆرژوازییەکان، یەعقوبیزم وەک کەوتن ("وەک کڕنووشبردن") دەبینن. مێژوونووسە پرۆلیتارییەکانیش وەک یەکێک لە بەرزترین لوتکەکانى خەباتى ئازادیخوازیی چینى چەوساوەى دەبینن. یەعقوبییەکان باشترین مۆدێلى شۆڕشێکى دیموکراتیک و چۆنێتیی بەرەنگاربوونەوەى هاوپەیمانێتیی کۆمەڵێک پادشایان پێشکەش بە فەڕەنسا کرد. یەعقوبییەکان بۆیان نەلوا سەرکەوتنى تەواو بەدەستبهێنن، بە پلەى یەکەم بەهۆى ئەوەى فەڕەنساى سەدەى هەژدە بە ڕیزێک دەوڵەتى زۆر کۆنەپەرست دەور درابوو، هەروا چونکە فەرەنسا بنچینەى ماتریاڵیى سۆشیاڵیزمى نەبوو، بەو پێیەى هیچ بانکێک، سەندیکایەکى کاپیتاڵیسى، پیشەسازیى ئامێرسازی و هێڵى ئاسنینى تێدا نەبوو.
یەعقوبیزم لە سەدەى بیستەمدا، چ لە ئەوروپا و چ لە مەرزى نێوان ئەوروپا و ئاسیا، دەبێتە ڕێبەرى چینى شۆڕشگێڕ، پرۆلیتاریا، کە ئەویش بە پاڵپشتیی وەرزێرە هەژارەکان و بە سوودوەرگرتن لەو بنچینە ماتریاڵییەى هەیە تا هەنگاو بەرەو سۆشیاڵیزم بنێت، نەک تەنیا هەموو دەستکەوتە مەزن، شکستنەخواردوو و لەبیرنەکراوەکانى یەعقوبییەکان لە سەدەى هەژدەیەمدا سەرلەنوێ دەخوڵقێنێتەوە، بەڵکو سەرکەوتنێکى جیهانگیر و پتەوى خەڵکى کرێکار نزیکدەکاتەوە. ئاساییە بۆرژوازى ڕقى لە یەعقوبیزم بێتەوە، ئاساییە وردەبۆرژوازى لێى بتۆقێت. کرێکارانى خاوەن هۆشیاریی چینایەتى و خەڵکانى زەحمەتکێش بەگشتى، لە گواستنەوەى دەسەڵاتدا متمانە بە چینە شۆڕشگێڕ و چەوساوەکە دەکەن، چونکە هەر ئەوەیە جەوهەرى یەعقوبیزم، کە تاکە ڕێگاى دەربازبوونە لەم قەیرانەى ئێستا، تاکە چارەسەرى پەشێویی ئابوورى و جەنگیشە.
(1) تورکە لاوەکان (Young Turks) ناوى ئەوروپیى ئەندامانى ئیتیحاد و تەرەقییە، کە حیزبێکى بۆرژوازیی خاوەن موڵکى ناسیۆنالیستى تورکییە، ساڵى 1889 لە ئیستەنبوڵ دامەزرێنرا. خەباتیان بۆ سنوردارکردنى دەسەڵاتى ڕەهاى سوڵتان و گواستنەوەى ئیمپراتۆریا فیوداڵییەکە بۆ پادشایەتییەکى دەستوریی بۆرژوازى دەکرد، تا لەو ڕێگەیەوە ڕۆڵى بۆرژوایيزمى تورکى لە ژیانى ئابورى و سیاسیى وڵاتدا بەهێزتر بێت. لە تەموزى 1908دا و پاش شۆڕشێک، کە لەلایەن چینى سەرەوەى بۆرژواکانەوە ڕێکخرا و لەلایەن سوپایشەوە پاڵپشتیی لێ کرا، دەسەڵاتیان گرتە دەست. حکومەتەکەى ئەوان پادشایەتیى هێشتەوە و سیاسەتێکى کۆنەپەرستانەشى پێڕەوکرد. پاش شکستى تورکیا لە یەکەمین جەنگى جیهانیدا (پاییزى 1918) حیزبى تورکە لاوەکان خۆى هەڵوەشاندەوە.
10932 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, March 2, 2016
زیاتر
تارماييه‌كانى هيدايه‌ت
موراد فه‌رهادپور
و. وه‌ليد عومه‌ر
سمكۆی شكاك, وەرچەرخانێكی گرنگ لە ناسیۆنالیزمی كوردی
لە رۆژهەڵاتی كوردستان
نووسینی: سامان مستەفا رەشید
ماستەر لە مێژووی نوێ و هاوچەرخدا
قەیرانى دارایى لە کۆڵى سەرمایەدارى نابێتەوە
تۆم برۆمبێڵ
وه‌رگێڕانى: ئارى مەحمود
کورد لە نێوان ململانێ مەزھەبیەکانی سعودیە و ئێراندا
نەوزادی موهەندیس
هەموو جێيه‌ك، جیهانى سێیەمە! ئ
ەنتۆنیۆ کابالیرۆ[1]
وه‌رگێڕانى: كه‌يوان نورى
شرۆڤەی رەوتی ئەدەبی کوردیی پاش نالی و مەولەوی
و ھەڵسەنگاندنێکی ھاوتایانە لە دوو دیالێکتی کرمانجی خواروو(سۆرانی) و گۆرانیدا
رەووف محمەد پور
هەڵوێستی توركیا
لە فیدراڵیزمی هەرێمی كوردستانی عێراق
ی. سەرپەرشتیار: وەسمی محەممەد ئەلشمەری ی. توێژەر: محەممەد حازم حامید
وەرگێڕانی: حەسەن حسێن
فه‌لسه‌فه‌ی ئێگزیستانسیالیزم،
ئومێد موقەدەس
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی
ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
چەمکى زمان لەنێوان سیستم و جیاوازیدا
عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵا-هه‌ولێر
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
ئاین ودەوڵەت
خۆشناو مەریوانی
سیاسەتی توركیا بەرانبەر بە باكووری عێراق
گرفت و ئاسۆ ئایندەییەكان
ن.د. بیل پارك و: سان بەرزان ئەحمەد
خوێندنەوەیەکی شیکاریی ڕەخنەگرانە سەبارەت بە ئەدەبی ئیسلامیی
عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)
سیاسەتی كەمالی لە توركیا بەرانبەر بە كورد
لە 1918 - 1926
سامان مستەفا رەشید
ئایا خودا بونی هه‌یه‌ ؟
مه‌حمود عه‌بدوڵا
سیاسەتی كەمالی لە توركیا بەرانبەر بە كورد
لە 1918 - 1926
سامان مستەفا رەشید
بزوتنەوەی ئیسلامی و دوو ملیۆن ڕیالی حەڵاڵ
ئاسۆ کمال
توركیا: چارەسەركردنی كێشەی كورد و دینامیكە هەرێمییەكان
نووسینی: ئۆمیر تاشـبینار(*)
وەرگێڕانی: مەهاباد قادر
پیتەکانی پێش هەندێک لە سورەتەکانی قورئان
تاهیر رەحیم
لە پەراوێزی پڕۆسەی ئاشتی تورك و كورددا
توركیا و موعەممای پرسی كورد دەرگیریی و كاریگەرییەكان
لە پێوەندییە دەرەكییەكانی توركیادا
نووسینی: ئۆفرا بێنگیۆ
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییە وە: ماجید خەلیل
توماس هۆبز
رامین جەهانبەگلوو
و: عەتا جەماڵی
سیاسەتی حكومەتەكانی توركیا و
رەوشی گشتی كوردستانی باكوور
عەلی حاجی زەڵمی
بە تەوزیف بوونی دیاردەکان !
هاورێ نەهرۆ
خەباتی سیاسی و چەداری شێخ مەحمود
لە هاوكێشە و پلانە سەربازییەكانی بەریتانیا 1914 - 1922
ئەحمەد باوەڕ
مــرۆڤــ و تــێكنۆلۆژی، كــامیان بــەسەرە كــامـیـانــدا زاڵــە؟
رێبوار حسێنی
سەرژمێری گشتی حەشیمەت و خانووبەرە
ساڵی (90) ی هەتاوی لە سیاسەتی قەومی نابەرانبەرەوە بۆ نۆڵیكردنی قەومی
خالید عەلیزادە
ناوچه‌ تاریکه‌کانی تیرۆریزم
پەیوەندی سیاسی نێوان مستەفا بارزانی و
عەبدولكەریم قاسم (1958 - 1963 )
نیهایەت عەلی حسێن
له‌شکرکێشی تورکیاو پێوست بوونی هاوپه‌یمانیه‌کی نوێ؟!
سه‌ردار عه‌بدوڵا حه‌مه‌
رامانێك لە زانست و فەلسەفەی مێژوو
سەباح عەلی جاف
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
وەهمی زەردەشت و زەردەشتتییەت
لە نێوان پێغەمبەربوون و بەئایینبووندا
ئامادەكردنی: خالید دۆستی
ئیدەی کەلاوە
مەنسوور تەیفووری
هزر و فەلسەفە
رەهەندە هەمەڕەنگییەكانی ئەفسانەی ئادەم و حەوا
دكتۆر حەمید عەزیز بەشی فەلسەفە
بەرەو تورکیا یان ئێران؟ ...
تاهیر رەحیم
تیشكێك بۆ سەر رۆمانی "پێشمەرگە"
رەوەند حەمە جەزا
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ بڵاودەبێتەوە
پەرستگای ئاگری بەردەكونتەی مەهاباد
و. لە فارسییەوە: كەمال نووری مەعروف
ئایا داعش بە پلانی ئەمریکا هاتووەتە ناوچەکە؟
ئیحسان فەتاح
دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی ماد و رووخانی
هاوار حەمید
پێكەنین وەك چارەسەر لای هێرمان هێسە
بەفراو نوری
گفتوگۆ لەگەڵ سەید حوسەین نەسر
مامۆستای توێژینەوەی ئیسلامی لە زانكۆی جۆرج واشنتۆن
و. لە فارسییەوە: ئەرسەلان تۆفیق
وێنه‌ و حه‌قیقه‌ت...
ئومێد حه‌مه‌عه‌لی
پێگەی ئەدەبی كوردی لە كرمانشان و ئیلام و قۆناغەكانی
فەلاح شەریف / سنە
وه‌سفی كه‌سایه‌تی دیكتاتۆر
به‌ختیار محه‌مه‌د
فەلسەفە و زانست لای ئارسەر ئادنجتون
د.حەسەن حسێن سدیق
مامۆستای زانست ‌و لۆجیك لە زانكۆی راپەڕین/ بەشی فەلسەفە
پێكدادانی كورد و توركمان
له‌ كه‌‌‌ركوك و ناوچه‌كانی تر له‌ خزمه‌‌تی كێدایه‌؟!
نجم الدین فارس حسن
باشووری كوردستان لەكاتی دوورخستنەوەی شێخ مەحمود و
سەرهەڵدانی چالاكی توركەكان بە سەرۆكایەتی
ئۆزدەمیر پاشا 1919- 1922
ئەحمەد باوەڕ
شیکارییەک لە سەر ئازادکردنەوەی شنگاڵ
جیهاد موحەمەد
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010