دوورخستنه‌وه ‌و بڵاوه‌پێکردنی کوردان
له‌نیا عبدلرحمن

پێشه‌کی
ئه‌م بەرهەمەی جەلادەت بەدرخان له‌باره‌ی کێشه‌ی کورده‌وه‌ باس له‌ کێشه‌ی نێوان حکومه‌تی تورکیا و کورده‌کانی کوردستانی باکور ده‌کات. باس له‌و هه‌وڵانه‌ ده‌کات‌ له‌لایه‌ن تورکیاوه‌ دراوه‌ بۆ له‌ناوبردنی نه‌ته‌وه‌ی کورد و سڕینه‌وه‌ی ناسنامه‌ی کورد به‌هه‌ر ڕێگایه‌ک بێت. تورکیا زیاتر پشتیان به‌ ڕاگواستنی کورده‌کان ده‌رکردنیان له‌ زێدی خۆیان و نیشته‌جێکردنیان له‌ ناو شاره‌ تورک نشینه‌کان و گۆڕینی زمان و کوو‌لتوریان و توانه‌وه‌یان بەستووە. بۆ ئه‌مه‌ش پشتیان به‌ یاسایه‌ک به‌ ناوی (یاسای دورخستنه‌وه‌و بڵاوه‌پێکردنی کوردان) که ‌له‌لایه‌ن حکومه‌تی کۆماری تورکیاوه‌‌ ده‌رکراوه به‌ستووه‌،‌ هه‌وڵی جێبه‌جێکردنیان داوە. تورکیاو عێراق و ئێران کوردیان به‌ یاخی و چه‌‌ته‌ له‌قه‌ڵه‌مداوه‌ و چه‌‌ندین کوردیان له‌سیداره‌داوه.‌ هه‌رچه‌نده‌ کێشه‌ی کورد شتێکی تازه‌ نییه‌ و له‌مێژه‌ هه‌بووه‌ و به‌ هیچ جۆرێک چاره‌سه‌ر نه‌کراوه‌، ته‌نانه‌ت هه‌ندێک له‌و ڕۆژهه‌ڵاتناس و گه‌شتیارانه‌ی له‌مێژووی کورد شاره‌زان به‌م باسه‌ ده‌زانن.
کوردستان پێش جه‌نگی جیهانی یه‌که‌م له‌نێوان ئێران و تورکیا دابه‌شکرابوون، له‌دوای ڕوخانی ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی، کوردستانی سوریاو عێراق هاته‌ ئاراوه‌، به‌ڵام کوردانی قه‌فقاسان به‌ر له‌ شه‌ڕی جیهانی هه‌ر له‌لای ڕووسیه‌کان بوون.
دواتر جەلادەت بەدرخان باس له‌ میره‌کانی ئه‌رده‌ڵان ده‌کات که‌ چۆن له‌لایه‌ن پادشاکانی تارانه‌وه‌ به‌ هۆی فێڵ و ته‌ڵه‌که‌وه‌ توانیویانه‌ میرنشینه‌که‌یان بڕوخێنن، له‌کاتێکدا میره‌کان و خه‌ڵکه‌کانیان له‌سه‌ر مه‌زهه‌بی سوونه‌ بوون بیروباوه‌ڕی شیعه‌یان په‌سه‌ندکرد، به‌هۆی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ی له‌نێوان میره‌کان و پادشاکانی تاراندا هه‌بوو؛ ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی سه‌نگ و قورساییان له‌ ناو خه‌ڵکدا که‌مبێته‌وه‌.
بۆئه‌وه‌ی باس له‌ کێشه‌ی کورد نه‌کرێ کورده‌کان له‌ تورکیا به‌ (تورکی چیایی) و له‌ ئێران به‌ ( ئێرانییه‌ چیاییه‌کان) ناوده‌بران. له‌ساڵی ١٥١٤ کورده‌کان له‌گه‌ڵ شه‌ڕی سوڵتان سه‌لیمی یه‌که‌مدا دژی شای ئێران بوون، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کورده‌کان مه‌زهه‌بی سوونه‌ بوون و ئێرانیه‌کان شیعه‌؛ هه‌رچه‌نده‌ هه‌مان نه‌ژادیان هه‌یه‌[هه‌ردووکیان (ئاریاین)]، به‌ڵام کورده‌کان هاوکاری تورکی سوونه‌یان کرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و سه‌رده‌مه‌دا بیروباوه‌ڕی دینی له‌ پێش هه‌موو شتێکه‌وه‌ بوو. هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش ڕوونده‌بێته‌وه‌ ناکۆکی هه‌بووه‌ له‌ نێوان (حه‌نه‌فی و شافعی )دا، که‌ حه‌نه‌فی تورکایه‌تی و شافعی کورد ده‌گرێته‌وه.‌ هەروەها جەلادەت بەدرخان ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو که‌ کورد هه‌رگیز نه‌یویستووه‌ هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ک بکات به‌ کۆیله‌و ته‌نیا له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بووه‌‌ خۆی ئازاد بێ و کۆیله‌ی هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ک نه‌بێ، که‌ ئه‌مه‌ش مافێکی ڕه‌وای گه‌لی کورده‌ که ‌لێی بێبه‌شکراوه.‌ ـ مێژووی مۆدێرنی کورد: قۆناغی فیۆداڵیه‌تی: کورد به‌ ئاشکرا ناڕه‌زایه‌تیه‌کانی خۆی ده‌رده‌بڕی، له‌ ساڵی ۱۸٤۷ کۆتا میرنشینی فیۆداڵیه‌تی کورد (میرنشینی بۆتان) ڕووخاو فیۆداڵیه‌تی کورد به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی ڕاوه‌ستا. دواتر جەلادەت باس له‌ جوڵانه‌وه‌ی کورد ده‌کات له‌سه‌رده‌می عه‌بدولحه‌میدی دووه‌م و له‌ ساڵی ۱۹۰۸ دوای ڕاگه‌یاندنی دووه‌مین حکومه‌تی مه‌شرووته‌، که‌له‌م کاته‌دا کۆمیته‌ی کوردی له‌ ئه‌سته‌مبوڵ و کوردستان پێکهات، به‌ڵام زوو ئیتیحادچییه‌کان ڕووی ڕاسته‌قینه‌ی خۆیان ده‌رخست و ده‌ستیان به‌ هێرش و په‌لاماری کرد، له‌ ڕێگه‌ی چه‌مکی فاناتیزمی شۆڤینستانه‌ی خۆیانه‌وه‌ هه‌موو ڕێکخراوێکی ناتورکیان له‌ناوبرد. پاشان ڕێکخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌گرتووه‌کان دروستبوو، به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی ئه‌رکی پاراستنی ماف و ئازادی نه‌ته‌وه‌ بچووکه‌کانی گرته‌ئه‌ستۆ وه‌ ڕایانگه‌یاند له‌مه‌وبه‌دوا ناهێڵن هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ک له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی نه‌ته‌وه‌یه‌کی تردا بێ، لێره‌ به‌دواوه‌ هه‌رکه‌س ده‌بێ به‌خاوه‌نی خۆی و ماف و چاره‌ی خۆنوسینی بێت. به‌ڵام ده‌رکه‌وت که‌ ئه‌م قسه‌و به‌ڵێنانه‌ ته‌نیا له‌به‌ر ده‌سکه‌وتی شه‌ڕ بووه‌ وه‌کو کرێی شه‌ڕی چوارساڵه.‌
کاتی وه‌رگیرانی تورکیا له‌نه‌ته‌وه‌ یه‌گرتووه‌کان هیچ باس له‌ کێشه‌ی کورد نه‌کرا ئه‌مه‌ش ته‌نیا له‌ به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی هێزه‌گه‌وره‌کان. به‌رژه‌وه‌ندی هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌کان له‌وه‌دا بوو‌ خۆیان به‌ کوردستانه‌وه‌ سه‌رقاڵ بکه‌ن، ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی‌ به‌شی کوردستان له‌په‌یمانی (سیڤه‌ر)دا بنووسرێ، به‌ڵام هاوپه‌یمانه‌کان به‌رامبه‌ر به‌ کێشه‌ی کورد گوێی خۆیان خه‌واند، کوردان و ئاره‌زووه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانیان له‌به‌رده‌م ئینسافی ئه‌نقه‌ره‌دا به‌ ته‌نیا هێشته‌وه.‌
ـ دوورخستنه‌وه‌ی کورده‌کان
سەبارەت بە سیاستی بڵاوەپێکردن و دووخستنەوەی کوردەکان لەلایەن تورکیاوە، جەلادەت بەدرخان دەڵێ، پێویست بوو کورده‌کان په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ یه‌کدا دروست نه‌که‌ن و جیابکرێنه‌وه‌ بۆ ئه‌مه‌ش یاسایه‌کی ده‌رکرد که‌ ئامانج لێی دوورخستنه‌وه‌ی کورد بوو؛ له‌ خواره‌وه‌ به‌ کورتی ڕوونی ده‌که‌مه‌وه‌:
هه‌رێمه‌ پله‌ یه‌که‌کان: ئه‌وشوێنانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ که‌ زیادکردنی ژماره‌ی تورکه‌کانی تێدا کراوه‌ به‌ ئامانج.
هه‌رێمه‌ پله‌دووه‌کان: ئه‌وجێیانه‌ له‌خۆده‌گرن که‌ نیشته‌جێکردنی ئه‌وانه‌یان که‌وا بڕیاره‌ بکه‌ونه‌ به‌ر تواندنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی؛ تێیدا کراوه‌ به‌ ئامانج.
هه‌رێمه‌ پله‌ سێیه‌کان: ئه‌وکه‌سانه‌ی‌ نایانه‌وی کاریگه‌ری کولتوری تورکییان له‌سه‌ر بێ ده‌توانن به‌ ئازادی و به‌بێ یاریده‌ی ده‌وڵه‌ت تێیدا دابنیشن. هه‌رێمه‌ پله‌ چواره‌کان: ئه‌و شوێنانه‌ی نیشته‌جێبوون تێیدا رێلێگیراوە.‌
کۆی گشتی ئامانجی پشت ئه‌م یاسایانه‌ تواندنه‌وه‌ی کورده‌کان(تورکه‌ چیاییه‌کان) ه‌ له‌ناو که‌لتوری تورکدا. ئه‌گه‌ر که‌سێک بێ ئاگا له‌ کێشه‌ی کورد و له‌ باری ئه‌تنۆگرافیای تورکیا ئه‌م یاسایانه‌ بخوێنێته‌وه‌ ده‌ڵێی که‌وا به‌ ته‌واوه‌تی یاساکان بێ زیانن. دوورخستنه‌وه‌ی کورده‌کان له‌ زێدی خۆیان و ناردنیان بۆ شاره‌ تورکنشینه‌کان به‌پێی ئاماره‌کان ۷۰۰۰۰۰ کورد له‌ وارو زێدی خۆی دوورخرایه‌وه.‌ زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی دوورخرابوونه‌وه‌ له‌برسا مردن هه‌ندێکیشیان له‌لایه‌ن جه‌ندرمه‌کانه‌وه‌ کوژران و ئه‌وانه‌ی ده‌یانتوانی بگه‌ڕێنه‌وه‌ نیشتمان زۆر که‌م بوون. دوای شه‌ڕی جیهانی و به‌رله‌ (په‌یمانی لۆزان)تورک خۆی له‌به‌رامبه‌ر مه‌ترسی بینی بۆیه‌ ڕاوه‌ستا له‌ دوورخستنه‌وه‌ی کوردان (خۆی ده‌ستی پێکردو خۆشی ڕایوه‌ستاند). وه‌ باس له‌ خیانه‌تی ئه‌وروپا ده‌کات به‌رامبه‌ر به‌ کورده‌کان له‌کاتێکدا‌ به‌ڵێنی له‌به‌رچاوگرتنی کێشه‌ی کوردی دابوو، کورده‌کانیان ڕووبه‌ڕووی جه‌لاده‌کان کرده‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئینسافی ئه‌وانه‌دا به‌جێیان هێشت.
مارشاڵ گراف هه‌لموت له‌به‌رهه‌مێکیدا به‌ ناوی (خه‌ڵک و وڵاتی کورده‌کان) باس له‌وه‌ ده‌کات که‌ حافزپاشا له‌ ساڵی ۱۸۳۸ چۆن په‌لاماری کورده‌کانی داوه‌و ژیانی لێ حه‌رام کردن. حافز پاشا بۆئه‌وه‌ی وابکات خه‌ڵک گوێڕایه‌ڵی بابی عه‌لی بن واپێویستی ده‌کرد کورده‌کان له‌ چیاکان بهێنێته‌ خواره‌وه‌ بۆ ئه‌مه‌ش چه‌ندین به‌ڵێنی گه‌وره‌ی پێدان که‌ پێویستی به‌ به‌خشنده‌یه‌کی زۆر بوو، به‌ڵام دواتر بۆی ده‌رکه‌وت که‌ پلانی داگیرکردنی کوردستان سه‌رناگرێت و ته‌نیا ئه‌گه‌ر چه‌ند جارێک سه‌رکه‌وتووبوبێ به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ بووه‌ که‌ کوردی به‌رامبه‌ر کورد به‌کارهێناوه.‌ باس له‌ زیادکردنی ژماره‌ی قوتابخانه‌کان ده‌کات له‌ کوردستان، به‌ڵام لاوه‌ کورده‌کان به‌ زمانی تورکی په‌روه‌رده‌یان ده‌بینی، وه‌ لاوه‌ کورده‌کان له‌ کتێبه‌ تورکیه‌کان فێری ئه‌وه‌ده‌بوون‌ پێویسته‌ شه‌یدای نیشتمان بن و شانازی به‌ نه‌ته‌وه‌که‌یان بکه‌ن، وه‌ هه‌روه‌ها باس له‌وه‌ده‌کات که‌ ئاسته‌نگیه‌کی گه‌وره‌ بوو (کۆبونه‌وه‌ی ۱۰-۱٥ که‌س له‌ شوێنێکدا) ته‌نیا تاوانی کورد ئاریایی بوون و تورانی نه‌بوونه.‌ کورده‌کان مافی هه‌موو چالاکیه‌کیان لێ سه‌ندرایه‌وه‌ و نه‌ده‌بوو کاری هاوبه‌ش بکه‌ن و ناتوانن گونده‌کان ئاوه‌دان بکه‌نه‌وه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ی پێش یاساکه‌ش هه‌بووه‌ ده‌بوو له‌ناوبچن. له‌ ۱۹ ی ئاب له‌ڕۆژنامه‌ی عه‌ره‌بی به‌ناوی (القبس) به‌سه‌ردێڕی (خۆڕاگریه‌کانی به‌رامبه‌ر یاسای دوورخستنه‌وه‌ی کوردان) و سه‌باره‌ت به‌ کێشه‌ی کورد له‌ تورکیا بڵاوکرایه‌وه‌ که ‌باس له‌وه‌ده‌کات: دوای ۳ساڵ و له‌دوای ڕێکه‌وتن له‌نێوان شای ئێران و تورکیا، تورکیا هه‌لی قۆسته‌وه‌ بۆ جێبه‌جێکردنی یاساکان. کورده‌کان هه‌ست به‌ مه‌ترسی ده‌که‌ن و چه‌ک هه‌ڵده‌گرن و گوند به‌جێ دێڵن، ته‌قه‌یان لێده‌کرێت و ئه‌وانیش به‌رگری ده‌که‌ن و وه‌ڵام ده‌ده‌نه‌وه‌ ئه‌مه‌ ناوده‌نێن به‌ ڕاپه‌ڕین! *تورکه‌کان بۆ شاردنه‌وه‌ی دڕندایه‌تی خۆیان زۆر جار به‌رگریکردنی کورده‌کان له‌خۆیان به‌ ڕاپه‌ڕین ناوده‌به‌ن.
له‌ ۲٦_۲۷ ئه‌یلول له‌ جزیره‌ ۳۲ پیاوماقوڵ ده‌گیرێ و ده‌برێن بۆ دیاربه‌کر به‌ڵام له‌وێ ئازاد ده‌کرێن و میوانداریان لێ ده‌کرێ له‌لایه‌ن که‌نعان پاشا ئه‌مه‌ش ته‌نیا له‌به‌ر ترسی به‌رخودانی کوردان بووه‌ و ترسان بووه‌ له‌ ڕاپه‌ڕین. باس له‌ سه‌رکرده‌ کورده‌کان ده‌کات که‌ ده‌کرێ هه‌مووکات له‌ مه‌ترسیدابن، سه‌رکرده‌کان ده‌زانن چییان ده‌وێت، بۆ به‌ده‌ستهێنانی به‌ بڕیارن و زۆر ساده‌ن. لە کۆتاییدا نووسەر ئاماژە بە مەترسی ئەو یاسایانە دەکات کە دژی کوردەکانن و بەشێوەیەکی توندوتۆڵ ڕووبەڕووی هەیمەنەی یاسایەکی لە رواڵەتدا ناتوندوتیژکراونەتەوە.
ــ پەراوێز و سەرچاوە:
جه‌لاده‌ت عالی به‌درخان
له‌ ساڵی 1893 له‌دایكبووه‌و له‌ 1951 كۆچی دوایی كردووه‌. به‌ میر جه‌لاده‌ت ناسراوە؛ نووسه‌ر و زمانناس و چالاكڤانی سیاسی بووه‌. جگه‌ له‌ زمانی كوردی، زمانه‌كای فارسی، عه‌ره‌بی، ڕووسی، ئه‌ڵمانی، توركی و فه‌ره‌نسی زانیوه‌. له‌کاتی جه‌نگی یه‌که‌می جیهانی له‌ناو ڕیزه‌کانی سوپای عوسمانیدا له‌جه‌بهه‌ی قه‌فقاسیا جێگه‌ی خۆی گرت. دوای ڕووخانی ده‌وڵه‌تی عوسمانی هه‌وڵی یه‌کخستنی خێڵه‌ کوردییه‌کانی دا. هاوکات له‌ ساڵی ۱۹۲۲ له‌گه‌ڵ کامه‌ران به‌درخانی برایدا ده‌ربازی ئه‌ڵمانیا بوو. پاشان چووه‌ قاهیره‌و، دواتریش له‌ سوریا نیشته‌جێبوو. ڕۆڵی باشی له‌ دامه‌زراندنی ڕێکخراوی (خۆیبوون)دا گیڕا. دووگۆڤاری به‌ ناوه‌کانی (هاوار) و (ڕۆناهی) ده‌رکرد.
به‌رهه‌مه‌کانی:
یاداشته‌کانی ڕۆژانه‌ (۱۹۲۲-۱۹۲٥ سه‌باره‌ت به‌کێشه‌ی کورد (تورکی-فه‌ڕه‌نسی) شیعره‌کانی: وه‌ره‌دۆتمام نووسراوه‌کان :زه‌لامه‌ک و زمانه‌ک بنگه‌هین گرامیرا کوردمانجی- (کوردی-تورکی)
ـ جه‌لاده‌ت عالی به‌درخان، و. له‌ تورکیه‌وه‌:زریان ڕۆژهه‌ڵاتی، له‌باره‌ی کێشه‌ی کورده‌وه‌،سه‌باره‌ت به‌ دوورخستنه‌وه‌و بڵاوه‌پێکردنی کوردان
499 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, December 8, 2019
زیاتر
نوسین
لەنیا ئاری
ئایدۆلۆژیای "ئەزبەنی" و وەهمی نوێکردنەوە
ئومێدحەمەعەلی
ڕێگاکانی دەوڵەمەندکردنی زمانی کوردی
فرمێسک ئەحمەد
بۆ منداڵی کورد لە قوتابخانەکانی کوردستاندا
فێری نووسین و دەربڕینێکی باش نابن؟
سۆران حەمەڕەش
زمان بەخشینێکی خوايە بۆ مرۆڤ
هاوبەش فارس-خوێندکار بەشی بایۆلۆجی
ئه‌مریكا هه‌ڕه‌شه‌یكرد ئیسرائیل وه‌ڵامی دایه‌وه‌ ! بۆچی؟
غەفور ئەحمەد
كورد و زمانی یەکگرتوو
سیڤەرئەنوەر
کورد لەنێوان دوو گوتاری ناکۆکدا
خالید حەیاتی
زمان چییە؟
زاموا سەلام
بـــڕیارەکــەی یـەکێتی پێـچـەوانـەی دەستــــورەکــەیـــەتــــــی
حەبیب محمد جاف
زمانی کوردی لەناو خێزانە زمانەکاندا
دیدار ئەنوەر
نامە ئەکادیمییەکان
رەمز لە شیعری هاوچەرخی کوردیی کرمانجی خوارووی کوردستانی عێراقدا(١٩٧٠-١٩٩١)
هەرێم عوسمان
جوانی زمانی کوردی
ئارام ئەنوەر
سەردەمیی میدیای تاریک
ئارام قادر حەمەسور
ئارام ئەنوەر
(ئیذەیی ذاکتیلی) پەنجەکانی ئیدی
میتۆلۆژیای یۆنانی
بەختیار فەرەج
شکستی سۆسیالیزم و ئەزموونی سۆڤیەت
میران قادر ئەحمەد
پلانی پەروەردە بۆ ڕاهێنانی کۆمەڵگەی دەروەست
(لە دەلاقەی ڕوانگەکانی ژان ژاک ڕۆسۆوە)
کیشوەر پیرۆتی
زمانی كورت و گوێی قووڵ، یانیش به‌ پێچه‌وانه‌وه‌
ئەکبەر حەسەن
كورد لە 1.5 ملیۆن بەڵگەنامەی ئەرشیفی عوسمانیدا
ئا: ياسين تەها
ماركسیزم و ڕیفۆرمخوازیی
نووسینی: لینین
وه‌رگێڕانی: كارزان عه‌زیز
چۆن ئۆباما و ترامپ بوونە هۆی بۆشایی لە خۆرهەڵاتی ناوین
شالۆم لیپنەر
وه‌رگێران بۆ کوردی: که‌ماڵ حه‌سه‌نپوور
ته‌قینه‌وه‌كانی كه‌ركوك و خانه‌قین و سوتاندنی هه‌زاران دۆنم له‌ زه‌ویوزاری جوتیاران
كارزان عزیز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
وه‌همی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی
دەشنێ نەریمان
سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە هەناردەکردنی شۆڕشەوە بۆ هاوردەکردنی هەژاری
ئازاد مستۆفی
کوردبوون وەک یەقین سەربەخۆیی وەک ستراتیژ
نوری بێخاڵی
دوالیزمی یاریزانی خۆیی و تیمی بێگانە لە تۆپی پێدا
ژیوار ڕەسوڵی
چـــه‌ندپــــۆینتێك بۆ پێشهاته‌كانی به‌رده‌م رۆژئـاڤا
چالاك ئـاغجه‌له‌ری
زانیاری و ڕاگەیاندنی ئازاد
هیوا مەجید خەلیل، دکتۆرا لە گەشەسەندنی سیاسی
كوردبوون و جه‌نگی پاڵه‌وانی پیرۆز
هێمن کەریم
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
ڕێنماییكردن به‌ به‌كارهێنانی بیردۆزی هزری- ڕه‌فتاری
( Cognitive-Behavioral Therapy) له‌ قوتابخانه‌دا.
ئا؛ باخان به‌ختیار محمدأمین
خوێندكاری ماسته‌ر له‌ به‌شی ده‌روونناسی/ زانكۆی كۆیه‌.
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
کارەساتی رۆژئاوا و چەند سەرنجێک
خالید عەلیزادە
سه‌رده‌می ئیمام ئۆغلو!
ئاسۆ عه‌بدوللـه‌تیف
چی لە عێراقدا ڕووئەدات؟
مه‌ریوان وریا قانع
تێستی په‌سه‌ندكردنی فاشیزم
پژمان شەریعەتی
هزری گۆڕان له‌نێوان بەرەی دەسەڵات‌و بەرەی نارەزا!
چیا عەباس
ئایا کاک مەسرور دەتوانێت کابینەیەکی جیاواز پێکبێنێت؟
د. رەئوف کەریم پێنجوێنی
خۆپیشاندانەكانی عێراق، كۆتا ھەنگاو بۆ ساغبوونەوەی ململانێكان
محەمەد عەلی
ئاین لەسەرخانەوە بۆ ژێرخان
خوێندنەوەیەك بۆ هزری سیاسی و رۆشنبیری عەلی شەریعەتی‌
زاهیر محەمەدی
سەبارەت بە بەڕێوەبردنی ململانێی هزری لە ناو حزبدا
د.كاوە مەحموود
خەڵك لە نێوان بەردەكانی سیزیف و بیلالی حەبەشیدا
عیماد تەیب
بۆچی مرۆڤەکان ئەوەندە ئارەزووی کوشتنی یەکتریان هەیە؟
لوقمان حەوێز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
چل ڕێساکەی شەمسی تەورێزی بۆ عیشق
ئازاد بەرزنجی
کوردستان لە سەرەتاکانی سەدەی ١٩ی زایینی هەتا کۆتایی شەڕی یەکەمی جیهانی
د. کامڕان ئەمین ئاوە
ڕۆشنبیری و کورد و گلەیی
بۆ ئەحمەدی مەلا
سەردار عەزیز
ئومێد لە گەمەی سیاسەتدا
ڕزگار ئەمین نژاد
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010