سەبارەت بە بەڕێوەبردنی ململانێی هزری لە ناو حزبدا
د.كاوە مەحموود

بزووتنەوەی سۆشیالیستی جیهان هەر لە سەرەتای دامەزراندنی نێونەتەوەیی یەکەم، کە ڕووداوێکی مێژوویی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی جیهان بوو، بایەخێکی زۆری بە مەسەلەی ڕێکخستن و بنیاتنانی یەکێتییەکی پتەوی لە نێوان گرووپە سوشیالیستەکانی جیهان دا بە مەبەستی بوونی ڕێکخراوێکی شۆڕشگێڕی پتەوی چینی کرێکار. بۆ ئەم مەبەستەش مارکس و ئینگلز کاریان بۆ بنیاتنانی کۆمەڵێک بنەمای ڕێکخستن کرد کە لەگەڵ بیرۆکەی بوونی یەک ڕێکخراوی نێونەتەوەیی کە لقی لە هەموو وڵاتێکدا هەبێت، و بە شێوازێکی دیموکراسی هەڵبژێردرێت، بەڵام لە هەمان کاتدا جەختیان لە سەر بوونی یەک سەرکردایەتی ناوەندی ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی کردەوە، و بەم جۆرە بوونی ئەم دوو جەمسەرە پرەنسیپی ناوەندی دیموکراسی لە حزبی شۆڕشگێڕیدا خولقاند.
لە ئاکامی ئەزموونی شۆڕشگێڕی کاتی مارکس و ئینگلز، و دواتریش لە خوێندنەوەی ئەزموونی حزبە کۆمۆنیستەکانی جیهان، بە تایبەتی لە ڕووسیا و شاکارەکانی لینین وەک "چی بکەین" و" نامەیەک سەبارەت بە ڕێکخستن"، و جیابوونەوەی نێوان بەلشەفیک و مەنشەفێک، و ململانێی لینین سەبارەت بە بابەتە هزرییەکان لەگەڵ بلیخانۆف، و بۆخارین، و ڕۆزا لۆکسمبرگ، و دواتریش ململانێیەکان لە یەکێتی سۆڤیەتی جاران لە نێوان ستالینزم و سەردەمی خرۆتشۆف، و دواتر پرۆسەی پیرۆستریکا و ململانێیەکانی، و بە هەمان شێوە ئەزموونی بنیاتنانی سۆشیالستی لە چیندا، و دەرکردنی کۆمەڵیک دەستە بە ناوی هەڵپەرستی ڕاستڕەو، و دواتر چەپڕەو، ڕووداوەکانی شۆڕشی کەلتووری و تاقمی چوارکەس دوای مردنی ماوتسی تۆنگ، دەرکەوتووە کە بەهێزکردنی کاری هزری لە حزبدا و ئاراستەکردنی ململانێی هزری پەیوەندی بە شیکردنەوەی بابەتییانەی هەلومەرجی کۆمەڵگا و پەیوەندی نێوان چینەکان و ئاستی پەرەسەندی هێز و پەیوەندی بەرهەمهێنان لە نێو کۆمەڵگادا هەیە، بە جۆرێک کە بڕوانرێتە ئەم پەیوەندییانە لە دۆخی گۆڕانکاری بەردەوام، دوور لە بەست بوون و دۆخی نەگۆڕ. لێرەشدا گرنگە تەکتیکی حزبی مارکسی شۆڕشگێڕ ڕەچاوی ئەوە بکات، کە کەسانی دوور لە چینی کرێکار و ڕەنجدەرانی بیروبازوو بێنە نێو حزبی چینی کرێکار بەتایبەتی کاتێک چوونە ناو حزب بۆ کەسانی چینەکانی دیکەش واڵا دەبێت و پێگەی چینایەتی حزب فراوان دەبێت، و هەڵبەتە ئەمەش هۆکارێکە بۆ بوونی بیروبۆچوونی جیاواز سەبارەت بە شیکردنەوە، یان هەڵوێست وەرگرتن لە بابەتێکی دیاریکراو.
لە هەلومەرجی ئەمڕۆدا کە ناکۆکی و ململانێیەکانی کۆمەڵگا و ئاراستەکانی پەرەسەندنی گۆڕانکارییە جیهانییەکان مۆرکێکی ئاڵوز و تێکهەڵکێش و گرێی وەرگرتووە، خوێندنەوە و شیکردنەوەی جیاواز بۆ واقیع لە ناو حزبی چینی کرێکاردا دروست دەبێت، کە مەرج نییە هۆکارەکەی هاتنی کەسایەتی بۆ ناو حزب لە دەرەوەی چینی کرێکارەوە بێت، بەڵکو ئاڵۆزی بارودۆخ و واقیعی کۆمەڵایەتی، وا دەکات کە فرەیی لە خوێندنەوەی واقیع و دانانی تەکتیکی سیاسی دروست بێت. زۆر جار لە ئەزموونەکانی پێشتری بزووتنەوەی حزبە کۆمۆنیستەکان دەستەواژەی پاکتاوکردنی ڕیزەکانی حزب بە ناوی هەڵپەرستی ڕاستڕەویی، یان هەڵپەرستی چەپی ساوایانە بەکارهێنراوە، بەتایبەتی لە حاڵەتی تاقمگەری و کەرتبوون و دابەشبوون لە ڕیزی حزبدا.
لە هەلومەرجی پڕ ئاڵۆزی ئەمڕۆی کۆمەڵگا ناوخۆییەکان، و لە ئاستی جیهاندا، کە بیر لە تەکتیکی جیاوازی سیاسی لە مامەڵەکردن لەگەڵ ململانێ و پرۆسەی سیاسیدا دەکرێتەوە، ناکرێ جیاوازی لە خوێندنەوەی واقیع و دانانی تەکتیکی کارکردن بە شێوازی پۆلینکردنی ڕا و بیروبۆچوونە جیاوازەکان لە خانەی هەڵپەرستی ڕاستڕەویی یان چەپڕەویی ساوایانە، بکرێت، چونکە پۆلینکردنی ئەندامانی حزب بەم شێوازە ڕێگا لە پرەنسیپێکی گرنگی ژیانی حزبی دەگرێت کە ماوەدانە بە بیر و ڕای جیاواز و دەڕبڕینی لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی بڕیاری حزبی کە بە ڕێگای دیموکراسی وەردەگیرێت. بەم جۆرەش ئەوەی لە پراکتیکدا جێبەجێدەکرێت، و دەبێتە هەڵوێستی حزب لەمەڕ هەر بابەتێک بریاری حزبییە کە لە سەرکردایەتی حزبەوە وەردەگیرێت، نەک بیروبۆچوونی ئەندامێک یان کەمایەتی کە دەبێ رێزی بگیرێت. کاری حزبی پەیوەندی بە بابەتی سیاسی و خوێندنەوەی واقیعەوە هەیە، کە ئەمەش دەچێتە خانەی زانستی کۆمەڵایەتییەوە نەک زانستە سروشتییەکان، بۆیە ناکرێ بە شێوەیەکی ڕەها و لە ڕوانگەی ڕاستییەکی بێ چەند و چوون، دوور لە ئەگەری هەڵە مامەڵە لەگەڵ بریاری حزبی بکرێ، و زۆرجار ژیان ئەوەی دەرخستەوە کە ڕای زۆربە ڕاست بووە و ڕای کەمایەتی هەڵە بووە، بە پێچەوانەشەوە ڕاستە، بەڵام لە کۆتاییدا بڕیاری حزبی سەبارەت بابەتێک هێزی خۆی لە ڕاستبوون یان هەڵەبوونی ئەو بریارە وەرناگرێت، بەڵکو بریاری حزبی لە ڕوانگەی پەیڕەوکردنی بەرنامە و پەیڕەوەی ناوخۆیی حزب مەشروعیەت وەردەگرێت، و لە کاتێکیشدا ئەندامی حزب بەو بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆی حزبی شیوعی قایل بووە کە شوناسی مارکسی بوون و چەپی حزب دەستنیشان دەکات، و ماف و ئەرکەکانی ئەندامی حزب پەیڕە دەکات، ناکرێت لە خانەی ڕاستڕەو یان چەپڕەو پۆلێن بکرێت، چونکە ئەو پۆلێنکردنە دەبێتە فشارێک لە سەر ئەندامی حزب کە ڕاڕا بێت، و ڕاستگۆیانە بیروبۆچوونی خۆی نەخاتە ڕوو لە مەترسی ئەو پۆلێنکردنە.
مامەڵەکردن و ئاراستەکردنی ململانێی هزری لە ناو حزبدا فاکتەرێکی گرنگی دەوڵەمەندکردنی هزر و شیکردنەوە و بەهێزکردنی بۆچوونەکانی حزبە سەبارەت بە تێکڕای ئەو بابەتانەی کە ژیان دەیخاتە ڕوو. سەرکەوتن لە ئاراستەکردن و بەرێوەبردنی ململانێیە هزرییەکان، کە ئەرکی دەستە سەرکردایەتییەکانە چ لە ناو خودی ئەو دەستانە و چ لە ناو تەواوی پەیکەر و جەستەی ڕێکخستن، دەبێتە مایەی پاراستنی حزب لە ململانێیەکی پڕوکێنەری کە خولیای بەرژەوەندی تایبەت و دەستەبەندی تێدا زەق دەبێت، و لە کۆتاییدا توانای کادیر و ئەندام و تەنانەت دۆست و لایەنگرانی حزب بە بابەتێکەوە سەرقاڵ دەکات، کە کار لە وزەی تێکۆشانی سەرجەم حزب دەکات، و بابەتی لاوەکی باڵی خۆی بە سەر خاڵی سەرەکی تێکۆشان کە لە کۆنگرەی حزبدا لە بەرنامە و ڕاپۆرتی سیاسی بریاردراوە، دەکێشێت. بەڕێوەبردنی ململانێ و جیاوازی هزری لە حزبدا لەسەر ڕۆشنایی پەیڕەوی ناوخۆ و بریاری حزب، ڕێگای پاراستنی یەکێتی پێودانگە هزرییەکانی حزبە، کە ئەمەش لە ڕێگای گفتوگۆکردن لە سەر سەرجەم ڕا و بۆچوونەکانی ناو حزب دەبێت بێ فشارخستنە سەر هیچ ڕایەک و دوور لە بەکارهێنانی جۆرە دەستەواژەیەک کە تۆمەتی بۆچوون یان داکۆکی لە سیاسەتی لایەنێکی دیکەی سیاسی بخرێتە پاڵ ئەو ڕایە.
فرەبوونی بیروبۆچوون و ڕای جیاواز پێش وەرگرتنی بریاری حزبی، و ماوەدان بە هەر هاورێیەک کە بە پێی پەیڕەوی ناوخۆ داکۆکی لە بۆچوونی خۆی بکات، مافێکە بەنیسبەت ئەندامی حزبەوە لە هەر ئاست و دەستەیەکی حزبیدا بێت، کە ناکرێ لەگەڵ دیسپلینی حزبی ناکۆک بێت. سەبارەت بەم خاڵەش دیسپلینی حزبی بریتییە لە یەکێتی کار و ئازادی گفتوگۆ و کاری بە کۆمەڵ و پەیڕەوکردنی ڕەخنە لە خود و ڕەخنەگرتنی بایەتییانە لە سیاسەتەکان بە مەبەستی قوڵکردنی دیموکراسی ناوخۆیی حزب و پەیڕەکردنی ماف و ئەرکی ئەندامی حزب لە هەر پلەیەکی حزبیدا بێت، و لەم ڕێگایەشەوە حزب لە سەرگەردانی و گێرەشێوێنی دەپارێزرێت.
بەرێوەبردنی ململانێی هزری و پاراستنی ڕای ئەندامی حزب پێویستی بە کۆمەڵێک بنەما هەیە، کە دەبێ لە سەرجەم کۆمیتە حزبییەکاندا پەیڕە بکرێت. لەوانە یەکەم: تێڕوانینی ماتریالیزمانەی دیالکتیکی لە خوێندنەوەی واقیع و شیکردنەوەی بابەت و ڕووداوەکان. دووەم: پیادەکردنی گفتوگۆی هاورێیانە و بنەماکانی لە یەکتر حاڵبوون، دوور لە بەکەسایەتیکردنی بابەتەکان، و مامەڵەکردن بە عەقڵیەتی کار و کاردانەوە و گومان لە یەکتر. سێیەم: بەکارهێنانی میتۆدی مارکسیستی لە شیکردنەوەی واقیع و تێکۆشان بۆ گۆرانکاری کۆمەڵایەتی، چوارەم: بوونی هەڵوێستی چینایەتی لە شیکردنەوە و خستە ڕووی بیروبۆچوون. پێنجەم: پشتبەستن بە زانست و لۆجیک و ئەزموونی شۆڕشگێڕی حزب و سەرجەم بزووتنەوەی کۆمۆنیستییەکان. شەشەم: ڕوونی لە دەڕبڕینی ئامانجی حزب کە خۆی لە جێبەجێکردنی ئەرکەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلەکەمان و دادپەروەری کۆمەڵایەتی و سۆشیالزم، دەبینێتەوە، دوور لە بەکارهێنانی ڕستەی شۆڕشگێڕی سواو، و ڕەفتاری خۆدەرخستن کە دۆخی شۆڕشگێڕی لە کۆمەڵگادا دروست ناکات.
هەروەها پێویستە ڕێکخراوە حزبییەکان لە ئاراستەکردنی ململانێی حزبی سەبارەت بە هەر بابەتێک کۆمەڵێک ڕێوشوێن پەیڕەو بکەن، وەک: ــ باوەڕبوون کە ململانێی هزری لە ناو حزبدا ڕەنگدانەوەی زیندووی حزبە، و پەیوەندی بە مەسەلە مەبدەئییەکانی حزبەوە هەیە، و نابێ بە هیچ بیانوویەک پەردەپۆش بکرێت، یان ماوە و دەرفەت بۆ ڕا و بۆچوونی هاوڕێیان نەدرێت.
ــ لە کاتی بوونی پێداویستییەکی بابەتی کە لە سەرجەم حزبدا سەبارەت بە بابەتێکی دیاریکراو ڕا و بۆچوونی جیاواز هەبێت، پێویستە دەستە سەرکردایەتییەکان لە ئاستی دەسەڵاتی خۆیان زەمینە بۆ گفتوگۆی ناوخۆیی ئامادە بکەن، و ئازادی بۆ هەر هاوڕێیەک لە دەڕبڕینی ڕای خۆی، دابین بکەن.
ــ پەیڕەوی ناوخۆی حزب بواری داوە کە هەر هاوڕێیەک ڕا و بۆچوونی خۆی لە ڕۆژنامەگەریدا دەڕبرێت، بە مەرجێک دوور بێت لە تەشهیرکردن و ناوزڕاندنی هاوڕێیەکی دیکە کە بیروبۆچوونی جیاوازی لەگەڵدا هەیە.
ــ هەر ڕا و بۆچوونێک کە خرایە بەرباس و لێکۆڵینەوە لە دەستەی حزبی بەمەبەستی وەرگرتنی بریاری حزبی، ئەوا بە شێوازێکی دیموکراسییانە ڕای زۆربە دەبێتە بریاری حزب، و ناکرێ کەمایەتی بە لادەر و تێکدەر دابنرێت، و لە کۆتاییشدا ڕاست و دروستی هەر بریارێک لە پراکتیکدا دەردەکەوێت.
شیوعییەکانی کوردستان ئەزموونێکی دەوڵەمەندی مێژووییان لە بواری ئاراستەکردنی ململانێی هزری ناوخۆیی حزبدا هەیە و ئەزموونی ڕابردووی حزبە کۆمۆنیستەکانی جیهانیش گەنجینەیەکی گەورەیە کە پێویستە سوود لە خاڵە پۆزەتیف و نەگەتیفەکانی وەربگیرێت.
24 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Tuesday, October 1, 2019
زیاتر
بۆچی مرۆڤەکان ئەوەندە ئارەزووی کوشتنی یەکتریان هەیە؟
لوقمان حەوێز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
چل ڕێساکەی شەمسی تەورێزی بۆ عیشق
ئازاد بەرزنجی
کوردستان لە سەرەتاکانی سەدەی ١٩ی زایینی هەتا کۆتایی شەڕی یەکەمی جیهانی
د. کامڕان ئەمین ئاوە
ڕۆشنبیری و کورد و گلەیی
بۆ ئەحمەدی مەلا
سەردار عەزیز
ئومێد لە گەمەی سیاسەتدا
ڕزگار ئەمین نژاد
ئایدۆلۆژیای "ئەزبەنی" و وەهمی نوێکردنەوە
ئومێدحەمەعەلی
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
بۆ منداڵی کورد لە قوتابخانەکانی کوردستاندا
فێری نووسین و دەربڕینێکی باش نابن؟
سۆران حەمەڕەش
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
ئه‌مریكا هه‌ڕه‌شه‌یكرد ئیسرائیل وه‌ڵامی دایه‌وه‌ ! بۆچی؟
غەفور ئەحمەد
دەروێــــش لای حـــــــــافــزی شــــــیــــــــراز
حبیب محمد دەروێش
کورد لەنێوان دوو گوتاری ناکۆکدا
خالید حەیاتی
کیم جۆن ئون سەرۆکی کۆریای باکور بە سەردانێک گەیشتە ڕۆژهەڵاتی ڕوسیا بە مەبەستی کۆبونەوەی لوتکە لەگەڵ پۆتین
و.سەفین حاجی سەعید
بـــڕیارەکــەی یـەکێتی پێـچـەوانـەی دەستــــورەکــەیـــەتــــــی
حەبیب محمد جاف
داعش له‌ بێشكه‌وه‌ تا گۆڕ
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
نامە ئەکادیمییەکان
رەمز لە شیعری هاوچەرخی کوردیی کرمانجی خوارووی کوردستانی عێراقدا(١٩٧٠-١٩٩١)
هەرێم عوسمان
هزری پوچگەرایی
سابیر بۆکانی
سەردەمیی میدیای تاریک
ئارام قادر حەمەسور
چەمکی ئازادی لە هزری حوکمڕانی کوردیدا
سیروان مەحمود
(ئیذەیی ذاکتیلی) پەنجەکانی ئیدی
میتۆلۆژیای یۆنانی
بەختیار فەرەج
تەماتە:سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراک و تەندروستیە
ڤارین ساڵح
پلانی پەروەردە بۆ ڕاهێنانی کۆمەڵگەی دەروەست
(لە دەلاقەی ڕوانگەکانی ژان ژاک ڕۆسۆوە)
کیشوەر پیرۆتی
پێویستە چەند ئاو بخورێتەوە لە ڕۆژێکدا؟
وەرگێڕان: شادیار ھۆشیار
كورد لە 1.5 ملیۆن بەڵگەنامەی ئەرشیفی عوسمانیدا
ئا: ياسين تەها
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
چۆن ئۆباما و ترامپ بوونە هۆی بۆشایی لە خۆرهەڵاتی ناوین
شالۆم لیپنەر
وه‌رگێران بۆ کوردی: که‌ماڵ حه‌سه‌نپوور
ئه‌ردۆغان و هاوڕێكانی
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
بۆنه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان وه‌ك پڕۆژه‌ی به‌رهه‌مێنانه‌وه‌ی شوناس
نوری بێخاڵ
سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە هەناردەکردنی شۆڕشەوە بۆ هاوردەکردنی هەژاری
ئازاد مستۆفی
بە ھەڵە دیاریکردنی شێرپەنجەی کۆڵۆن
وەرگێڕانی:هێرۆ ماهیر
دوالیزمی یاریزانی خۆیی و تیمی بێگانە لە تۆپی پێدا
ژیوار ڕەسوڵی
زانینی كۆلیسترۆڵ وەك ژمارەی نهێنیت
وەرگێڕانی: شایی یاسین
زانیاری و ڕاگەیاندنی ئازاد
هیوا مەجید خەلیل، دکتۆرا لە گەشەسەندنی سیاسی
سیستەمی ئابووری هەرێمی كوردستان
ئابووری هەرێم نێچیرێكی باشی ئابوورییە دەرەكییەكانە
سەردار عەزیز
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
ئابوری سلێمانی‌و مەترسی هەرەسهێنان
هونەر تۆفیق
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
کیم جۆن ئون کۆریای باشوری بە جیهێشت بۆ ڤێتنام بە شەمەندەفەر
وەرگێرانی:شادیار هۆشیار
سه‌رده‌می ئیمام ئۆغلو!
ئاسۆ عه‌بدوللـه‌تیف
بۆچی ئەو پیاوانەی کە توانای ٤٠شناویان هەیە تەندروستی دڵیان باشترە؟
وەرگێڕانی: ڕێژین ئیبراهیم
تێستی په‌سه‌ندكردنی فاشیزم
پژمان شەریعەتی
‎چی بخورێت پێش ڕاهێنانكردن
وەرگێڕانی: سەفین سەعید
ئایا کاک مەسرور دەتوانێت کابینەیەکی جیاواز پێکبێنێت؟
د. رەئوف کەریم پێنجوێنی
"ئەگەر بخزێت، دەکەوێت، ئەگەر بکەوێت، دەمرێت"
وەرگێڕانی: هێڤار هیوا
ئاین لەسەرخانەوە بۆ ژێرخان
خوێندنەوەیەك بۆ هزری سیاسی و رۆشنبیری عەلی شەریعەتی‌
زاهیر محەمەدی
تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان GMT
وەرگێڕانی: زیوار ئەحمەد
خەڵك لە نێوان بەردەكانی سیزیف و بیلالی حەبەشیدا
عیماد تەیب
بەرنامەی فەیس بووک بەکارهێنراوە بۆ سیخوریکردن
وەرگێڕان:هەرێز تارق
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010