نیولیبڕاڵیزم و دامه‌زراوه‌ی خێزان
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر

نیولیبڕاڵیزم و هه‌نده‌سه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی
بۆ تێگه‌یشتن له‌ هه‌ر سیستمێكی كۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌بێ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ژێرخانه‌ فكری و فه‌لسه‌فییه‌كه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی بزانین یه‌كه‌كانی ناو سیستمه‌كه‌ چۆن كار ده‌كه‌ن و چۆن ده‌جووڵێن و چۆنیش یه‌كتر ته‌واو ده‌كه‌ن. نیولیبڕاڵیزم وه‌ك قوتابخانه‌یه‌كی فكری به‌شێوه‌یه‌كی میكانیكی له‌ناو سیستمی كۆمه‌ڵایه‌تی و نۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌جووڵێت و خانه‌ و دامه‌زراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ جیاوازه‌كان ده‌پشكنێت و دایانده‌ڕێژێته‌وه‌!. ده‌كرێت بڵێین نیولیبڕاڵیزم له‌ شێوه‌ی هه‌ڕه‌مێكدایه‌ و دامه‌زراوه‌ باڵا و سه‌رووی نه‌ته‌وه‌یی و سه‌رووی ده‌وڵه‌تییه‌كانی له‌ سه‌ره‌وه‌ی هه‌ڕه‌مه‌كه‌ خۆیان ده‌سه‌پێنن و خۆیان جێگیر ده‌كه‌ن، پانتایی و ده‌زگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی خواره‌وه‌ی خۆیان ده‌ستكاری ده‌كه‌ن و بونیاد و رێسكانی ناوی دیاری ده‌كه‌ن. بونیاد و رێسا كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان لێره‌دا به‌ته‌واوی له‌ژێر هه‌ژموون و ناسنامه‌ی هێڵه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی نیولیبڕاڵیزم ده‌بن، هه‌موو كرده‌ و وێنه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیش ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌و هێڵه‌ فكرییه‌ گشتییانه‌ و به‌ته‌واوی ده‌بن به‌ كۆپی و پاشكۆی ئه‌و مۆدێله‌ له‌ بیركردنه‌وه‌.
به‌پێی سێرڤییه‌كی رێكخراوی كۆچی نێوده‌وڵه‌تی/IOM كه‌ له‌م چه‌ند رۆژه‌دا ئه‌نجامی داوه‌ له‌باره‌ی هه‌نده‌سه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی و كۆمه‌ڵێك پرسی تر، ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ ئامێره‌ گشتییه‌كانی ناوماڵ وه‌ك ته‌له‌ڤزیۆن، سۆپا و ساردكه‌ره‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌كی گشتی له‌ هه‌موو ماڵه‌كان ئاماده‌یه‌. ٤٣%ی ماڵه‌كان ئۆتۆمبێلی تایبه‌تی خۆیان نییه‌. ٦٨%ی ئامێره‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كانی وه‌ك كۆمپیوته‌ر و ئای پادیان نییه‌. ٥٤%ی ئینته‌رنێتیان نییه‌ و ١٩%ی مۆبایلی زیره‌كیان نییه‌!
ئه‌م گۆڕانكارییه‌ له‌ پرسی به‌كارهێنانی ته‌كنه‌لۆجیا و ئاماده‌یی ئامێره‌ ته‌كنه‌لۆجییه‌كان به‌تایبه‌ت تی ڤی و ئای پاد و مۆبایلی زیره‌ك له‌ناو ماڵی كوردیدا، دنیای ئێمه‌ رووبه‌ڕووی سه‌ره‌تایه‌كی تازه‌ و مانای تازه‌ و گۆڕانی فه‌رهه‌نگی و كۆمه‌ڵایه‌تی تازه‌ ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مڕۆ به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ٣٠ ساڵ له‌مه‌وپێش، هه‌موو خێزانێكی كوردی شاشه‌یه‌كی گه‌وره‌ له‌ ماڵه‌كه‌یدا ئاماده‌یی هه‌یه‌ و ئه‌م شاشه‌یه‌ ئێواران به‌شێكی زۆری ئه‌ندامانی ئه‌و خێزانه‌ كۆ ده‌كاته‌وه‌ و رووداوه‌ سیاسی و حیكایه‌ته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دنیایان بۆ ده‌گوازێته‌وه‌، درامای كولتوور و نه‌ته‌وه‌ جیاوازه‌كانی دنیایان به‌ دۆبلاجكراوی و زمانی دایكه‌وه‌ بۆ ده‌گوازێته‌وه‌! ئه‌م سه‌ره‌تا تازه‌یه‌ به‌شێكی پێوه‌ندی به‌ به‌شه‌ ره‌قه‌كه‌ی پرۆسه‌ی مۆدێرنه‌وه‌ هه‌یه‌! ئه‌م سه‌ره‌تا تازه‌یه‌ خێزان و رووبه‌ری گشتی و كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ی ده‌ستكاری كردووه‌ و هه‌نده‌سه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی تازه‌ و شوناسی تازه‌ی پێ به‌رهه‌م هێناوه‌. وه‌ها ده‌بینرێت كه‌ ئه‌م دۆخه‌ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ مۆدێرنه‌ بێت، به‌ڵام ناوك و رۆحی مۆدێرنه‌ نییه‌! مۆدێرنه‌ وه‌ك فكر و دنیابینی و جووڵه‌ له‌ ئێمه‌وه‌ ته‌واو دووره‌؛ ته‌نیا به‌شه‌ ره‌قه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا ده‌ژیی و ئاماده‌یه‌!
سندووقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی و كایه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی
به‌پێی ئاماره‌كان، ژماره‌ی ئه‌ندامانی خێزان و قه‌باره‌ و شێوه‌ی خێزان له‌ هه‌رێمی كوردستاندا بچووك بووه‌ته‌وه‌ و به‌مه‌ش گه‌شه‌ی دانیشتووان كه‌م بووه‌ته‌وه‌. راستییه‌كه‌ی به‌شێكی گه‌وره‌ی ئه‌م پرسه‌ پێوه‌ندی به‌ بازاڕ و چه‌مكی ئابووری لیبڕاڵه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌ لیبڕاڵیزمدا بازاڕ گه‌وره‌یه‌ و خێزان و حكوومه‌ت و دامه‌زراوه‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی تر بچووكن، له‌ ئابووری لیبڕاڵدا تاك سه‌نته‌ره‌، خێزان دامه‌زراوه‌یه‌كی قه‌باره‌ بچووك و بێ ناسنامه‌یه‌.
ئێمه‌ وه‌ك هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای ٢٠٠٣ه‌وه‌ بازاڕێكی گه‌وره‌ و جووڵه‌یه‌كی ئابووریی یه‌كجار گه‌وره‌مان دروست كردووه‌، سه‌دان هه‌زار ئۆتۆمبێلی تاكه‌كه‌سیمان هاورده‌ كردووه‌ و رۆحی ژیانی به‌كۆمه‌ڵ و ژیانی ده‌سته‌گه‌رایی و خێزانی قه‌باره‌ گه‌وره‌یان كوشتووه‌! ڕاسته‌ بچووكبوونه‌وه‌ی قه‌باره‌ی خێزان دیارده‌یه‌كی جیهانییه‌، به‌ڵام له‌ دنیای ئێمه‌دا دیارده‌كه‌ زیاتر پێوه‌ندی به‌ شوناسی ئابوورییانه‌ی تاكی ئێمه‌ و شوناسی بازاڕی ئێمه‌وه‌ هه‌یه‌؛ ئێمه‌ له‌ناو هه‌ناوی نیو-لیبڕاڵیزمدا ده‌ژین و ده‌جووڵێین و خۆمان به‌رهه‌م دێنینه‌وه‌. نیولیبڕاڵیزمیش سه‌ره‌تا ده‌ستكاری هه‌نده‌سه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕایه‌ڵه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و په‌یكه‌ری خێزان و بنه‌ماكانی خێزان ده‌كات و دواتریش دامه‌زراوه‌نی تر.
نیولیبڕاڵیزم گوندی وه‌ك پانتایی نه‌هێشت و پرۆسه‌ی به‌شداربوون و گه‌وره‌بوونی شار و كۆچكردنی له‌ لادێوه‌ بۆ شاری خێراتر كرد. خێزان له‌ گوند قه‌باره‌ی گه‌وره‌ بوو؛ زیاتر وه‌ك سه‌رمایه‌ی مرۆیی و ده‌ستی كار ده‌بینرا و مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرا، له‌ گونددا منداڵ و وه‌چه‌ی زیاتر مانای به‌رهه‌می زیاتر و قازانجی زیاتره‌. كه‌ گوند نه‌ما، ئه‌و بنه‌مایه‌ش تێكشكا. له‌ شار تاك به‌ته‌واوی به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ بازاڕ و ده‌بێ به‌دوای هه‌لی كار و داهات و سه‌رچاوه‌ جیاوازه‌كانی داهاتدا بگه‌ڕێت، تاك لێره‌دا دووره‌ له‌ خێزان و له‌ناو خانه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا ناژی، یان به‌ناچاری قه‌باره‌ و ژماره‌ی ئه‌ندامان و په‌یكه‌ری خێزان بچووك ده‌كاته‌وه‌، به‌مه‌ش ناسنامه‌ فه‌رهه‌نگی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی خێزان به‌ته‌واوی رووبه‌ڕووی ده‌ستكاریكردن و گۆڕانی بنه‌ڕه‌تی ده‌بێته‌وه‌.
له‌ ڕابردوودا سندووقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی و بانكی نێوده‌وڵه‌تی كه‌ دوو دامه‌زراوه‌ی گرنگی ناو هه‌ناوی بیروباوه‌ڕی نیولیبڕاڵیزمن له‌ دنیادا، قه‌رزیان به‌ چه‌ندان وڵات داوه‌ بۆ رزگاركردنیان له‌ ته‌نگژه‌ی ئابووری و كێشه‌ی هه‌ڵاوسان و كورتهێنانی بودجه‌ و بێكاری و نه‌خۆشییه‌ ئابوورییه‌كانی تر، به‌ڵام داوای ریفۆرمێكی كۆمه‌ڵایه‌تیی گه‌وره‌یان كردووه‌، هه‌ر له‌ بچووككردنه‌وه‌ی خێزانه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ گۆڕانی فه‌رهه‌نگی قووڵ و ریشه‌یی.
به‌لیبڕاڵبوونی زیاتری سیستمی ئابووری نێوده‌وڵه‌تی، بازنه‌كانی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ فراوانتر و به‌رینتر ده‌كات؛ پێ ده‌چێت ئه‌كته‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیش ئه‌ركه‌ ئۆرگانی و میكانیكییه‌كانی خۆیان له‌ ده‌ست بده‌ن و ببن به‌ ئه‌كته‌ری پاسیڤ! پاسیڤبوون به‌مانای گواستنه‌وه‌ی خێزان له‌ دۆخی به‌رهه‌مهێنان و ده‌زگه‌یه‌كی پڕ له‌ چالاكی، بۆ ده‌زگه‌یه‌كی مردوو و بچووك و بێ ناسنامه‌.
210 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, October 3, 2018
زیاتر
گرێی مێدیاو دیدێكی مۆدێرن ‌ ‌
دانا ڕه‌ئووف
عەفرین و تێڕوانینێکی مارکسستی!
سامان کەریم
لەبارەی مەحویەکەی “هێمن خۆشناو”ەوە …
عەلی مستەفا
چۆن سەرۆک کۆمار دەتوانێت پارێزگاری پابەندبوون بەدەستورەوە بکات
حبیب محمد دەرویش
وشەی مامۆستا لە چییەوە هاتووە؟
دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز
عەفرین پەیامێک بۆ ئەمەریکا…
زیگمار گابریل، وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەڵمانی
لە ئەڵمانییەوە:هەڵۆ بەرزنجی
شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف
وەزیروپەرلەمانتاری نادەستوری!!
حەبب محمد دەروێش
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
بڕیاری (باخ) کە ی پەرلەمان
حەبیب محەمەد دەروێش
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
یاسا بۆ پەرلەمانی نەخوێندەوار و خوێندەوار
حەبیب محمد دەروێش
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
کۆتایی جینۆساید،
حەفتا ساڵەی سەربەخۆیی ھیندستان
ئاوارە حسێن
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
گەنج لەنێوان ڕۆشنبیری و گەمەسیاسیەکاندا
هاژە شیخ سالار
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتی چییه‌؟
حه‌سه‌ن جودی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
ئۆجه‌لان و خه‌ونی ده‌رچون له‌ هیگڵ
هیوا موسا
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
دیاردەی خۆکوشتنن!
پارێزەر: لوقمان مصطفی
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
دەوڵەت و کۆمەڵگە شکستخواردوەکان , عێراق و کوردستان بە نمونە
هەورامان عەلی
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
شەنگار سابیر
پەیوەندی نێوان ئیمان و ئەدەب، وەستان لەسەر وەختەکانی تەورات وەک ڕۆمانێکی ناوازە.
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
سیستەم و ڕەوشی ئابوورى لە وڵاتانى جیهانى سێهەم
د.محەمەد ئەمین
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
دو قودس و یه‌ك چاره‌نوس
سه‌باح محه‌مه‌د
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
دەربارەی پیناسەی عه‌قڵ
دکتۆر کەمال میراودەلی
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
گەڕانەوە بۆ ناوەوە
حەبیب محەمەد دەروێش
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
گەڕانەوە بۆ ناوەوە
حەبیب محەمەد دەروێش
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سێكوچكه‌ی دیكتاتۆرییه‌ت و ئیرهاب و مه‌زهه‌بگه‌را
فاتیح سه‌نگاوی
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
هه‌نگاوی سێیه‌میش بۆ دواوه‌ ‌
خاید سلێمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
بە ژن کردنی فەلسەفەو
ژن بوون بە دیدی دلۆز
بەفراو نوری
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
ژن لە هزری نیچەدا
شۆڕش غەفوری
سه‌له‌فییه‌كانی‌ میسر، سیاسه‌ت دەخەنە پێش بانگه‌واز‌ ئایینی‌
كه‌ریم شه‌فه‌ق
ستیڤن هاوکینگ دانیدا بەوەدا کە بیردۆزی (دیزاینی زیرەک)
ئەگەری زۆرە راست بێت!!
دیلمان لەتیف
نابێت قازانجی گەشتیاری بە زیانی ژینگە تەواو بێت
عه‌بدولره‌حمان سدیق
دەستێوەردانی کتوپڕی رووسیا لە شەری ناوخۆیی سوریا
جوان زیدبەگی
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
خوێندنەوەیەكی دوور لە رۆمانسیەت بۆ زەردەشتیەت
نوسینی: د. عثمان عەلی
وەڕگێرانی: ماکوان کەریم
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010