نامە ئەکادیمییەکان
رەمز لە شیعری هاوچەرخی کوردیی کرمانجی خوارووی کوردستانی عێراقدا(١٩٧٠-١٩٩١)
هەرێم عوسمان

ناونیشانی نامەیەکی دکتۆرایە، (پەخشان سابیر حەمەد) بە سەرپەرشتی (پ.د. محەمەد نوری عارف) ساڵی ٢٠٠٢ پێشکەشی کۆلێژی ئادابی زانکۆی سەلاحەدینی کردووە. بەشی یەکەم، لە تەوەری یەکەمدا بە چڕی لەبارەی: زاراوە، چەمک، تیۆریی، بوار و مێژووی رەمز و رێبازی رەمزییەوە دەوەستێت و ئاوڕ لە پەیوەندی رەمز بە هونەرەکانی رەوانبێژی وەک خوازە، خواستن و درکەو هتد دەداتەوە. رەمز واتا کۆکردنەوەی زیاتر لە دەلالەتێک لە پەنا ئەو وشانەی شاعیر بەکاریان دەهێنێ، بۆیە رەمز دوو شت هەڵدەگرێ:
١ـ بەشدارکردنی دوو واتا یان زیاتر لە وشەیەکدا.
٢ـ شاراوەیی واتایەک و دەرکەوتنی ئەویتریان، لەپێناو ئیحابەخشین و کاریگەری مەعنەوی و دەرونی.
بەکارهێنای سیمبول و رەمز لە زانستی لاهوتدا مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە، بۆیە ریشەی سیمبول فەلسەفی و لاهوتی بووە تا ئەدەبی. رەمزیش چەندین جۆری هەبووە(ئاینی، زانستی، زمانی، هونەری و هتد) هاوکات چەند خاسیەتێکی گشتی هەموویانی کۆکردۆتەوە:
١ـ هەموو رەمزێک لەبری شتێکی ترە.
٢ـ هەموو رەمزێک ئیشارەتی دوانەیی هەیە.
٣ـ هەموو رەمزێک رەگەزی واقیع و خەیاڵی تێدایە.
٤ـ هەموو رەمزێک خاوەن هێزێکە، یا خاوەن ئەرکێکی دوانەییە.
لە زمانی کوردیدا جگە لە رەمز، هێما و نیشانە و جەڤەنگیش بەکاردەهێنرێت، بەڵام توێژەر بەچەند هۆکارێک رەمزی جێگیرکردووە. لای گۆتە درەوشانەوەی رەمز کاتێ روودەدات کە خود لەگەڵ بابەت تێکەڵدەبێ، یان پەیوەندی هونەرمەند بە سروشتەوە، کە گونجانێکی قوڵ لەنێوان یاساکانی ویژدان و سروشت دەهێنێتە دی. هەموو رەمزێک لە سێ رەگەزی (دال، مەدلول و دەلالەت) پێکدێت. دواتر توێژەر باسی پەیوەندی رەمز بە لێڵی و تەمومژی دەکات، هەربۆیە دەگوترێت هیچ شیعرێک نیە بڕێک رەمزی تێدا نەبێت. هەرچی رێبازی رەمزیشە لەگەڵ دێرینی بەکارهێنانی رەمزدا نوێیە، بەڵام پەردەیەکی تاریک مێژووەکەی داپۆشیوە، لەگەڵ ئەوەش توێژەر ئاوڕی لەو کەشەی سەرهەڵدانی رێبازەکە داوەتەوە و مانیفێستی شاعیری فرەنسی جان موریاس لە ١٨٨٦ وەک لەدایکبوونی ناونانی رێبازەکە ناودەبات، بەڵام هەوڵەکانی بۆ پێشتر دەگێڕێتەوە. هەرلەم تەوەرەدا باسی بنەما فەلسەفییەکانی رێبازی رەمزیەت دەکات کە لاهوت و فەلسەفەی ئایدیالیزم بنەمایەکی پتەوبوون، بە تایبەت فەلسەفەی ئەفلاتون و کانت کە هەردوکیان جیهانیان لەسەر بنەمای شاراوە و ئاشکرا دابەشکردوە. دواتر باسی کاریگەری رۆمانسیزم و سۆفیگەری بەسەر ئەم رێبازەوە دەکات، هەروەک باسی سایکۆلۆژییەتی رەمز بەتایبەت لای فرۆیدو یۆنگ دەکات. لە کۆتایی ئەم تەوەرەدا باسی نزیکی و هاوسێیەتی ئیشارەت، خوازە و ئەلیگۆری و هتد بە رەمزەوە دەکات، کە ئەمەش هانیدەدات باسی رەمز لە شیعری کلاسیک و هاوچەرخ بکات، کە توێژەر پێیوایە زۆر بابەتی رەوانبێژی لە شیعری کلاسیک بەکارهاتون دەچنە ناو رەمزەوە، بۆیە ئەمڕۆ لە شیعری هاوچەرخ ناوی رەمزیان لێدەنێین، لەبەرئەوە خوازە، خواستن و درکەو چەندین هونەری تری رەوانبێژی هەمان رۆڵی رەمزیان بینیوە، بەڵام رەمز لە هەموویان فراوانترە. ئەم باسە دەبێتە دەروازەی خستنەڕووی جیاوازی ئەم هونەرانە بە رەمز. لە تەوەری دووەمدا باسی رەنگدانەوەی رەمز لە شیعری هاوچەرخی کوردیدا دەکات، کە بارودۆخی کورد هاوکاری سەرهەڵدانی رەمز بووە، توێژەر دەڵێ رەمز تاقە دیاردەی هونەری بووە کە شاعیران بتوانن لەپەنایەوە ئەم بارە ئاڵۆزەی کورد دەرببڕن، سەرباری لایەنی ئیستاتیکی شیعر کە پێویستی بە رەمزە. لە حەفتاکان بەرەو سەر رەمز چڕتر بەکارهاتووە، بەڵام رێبازی رەمزی وەک ئەوروپا سەریهەڵنەداوە، دواتر باسی سەرهەڵدانی گروپ و بزوتنەوە ئەدەبیە هاوچەرخەکانی ١٩٧٠ تا ١٩٩١ دەکات، لەوانەش روانگە و گروپی پێشڕە..هەر لەم بەشەدا وێڕای هەڵسەنگاندنی ئەو نووسینانەی لەبارەی رەمز نووسراون، رەگەزە هونەرییەکانی شیعری هاوچەرخ نیشاندەدات، بۆ نمونە رەفیق سابیر دەنووسێت:
ئیستاکە جەستەی من درەختێکە
چاوانم بەسەر چڵیەوە نیشتووە...
درەخت کە رەمزی جوانی و ژیانە، شاعیر جەستەی بە درەخت چواندوە و چاویشی بە چۆلەکە، کە بەهۆی فرمانی رابردوی تەواو(نیشتووە) چڵ بۆتە خواستنێک بۆ (سەر)، واتە چڵی درەخت بەرامبەر سەری مرۆڤ، ئەمەش گۆڕانی جەستە پەیوەست بە مرۆڤی پڕ جوڵە بە نەجوڵاوی درەخت دەگەیەنێت. هەر لەم بەشەدا ئاوڕ لە زمانی شیعری هاوچەرخ و هەندێک دیاردەی تری هونەری وەک دوبارەکردنەوە و لادان دەداتەوە.
بەشی دووەم، لەم بەشەدا جۆرەکانی رەمز بە نمونەی شیعری شاعیرانەوە دەخاتەڕوو، جۆرەکانیش:
١ـ رەمزی ئەفسانەیی: هاتنی رەمزو ئەفسانە پێکەوە، واتە وەرگرتنی ئەفسانە وەک قاڵبێکی رەمزی، کە هێزی ئەفسانە لە رەمزدا پەخشدەبێت. بەکارهێنانی ئەفسانە وەک رەمزێک لەلایەن شاعیرانی هاوچەرخەوە زیاتر لە هۆکارێکی هەیە، کە خودی و بابەتین، لەلایەک واقیعی نەتەوەیی و لایەنەکانی کۆمەڵ دەردەبڕن، هاوکات خودی شاعیر و دەرونی دەردەبڕن. سیزیف، گلگامێش، سپارتاکۆس..هتد نمونەی ئەو ئەفسانانەن کە رەنگدانەوەیان لە شیعری شاعیراندا هەبووە، بەڵام دیارترینیان (سیزیف)ە، کە زۆر بە چڕی لە وێنەگەلی جیاوازدا بەکارهاتووە، موحسین ئاوارە دەنووسێ:
ئەترسم تا بەیانی سەرکەوین و شۆڕبینەوە
بە ئارەقی سیزیف بنوسرێن و
کەروێشکی سەراب بخوێنینەوە.
یان شێرکۆ دەنوسێ:
لە کەیەوە تۆ "سیزیف"ی. ئەم جیهانەش
بەردەکەتە؟!
لە کەیەوە تۆ"زۆربا"یت و بومەلەرزەش
سەماکەتە؟!
٢ـ رەمزی ئاینی: ئەم رەمزە یەکێکە لە رەمزە فراوانەکانی شیعری هاوچەرخ کە شاعیرانی هاوچەرخ لە بەکارهێنانیدا بە عەقڵیەتی ئاینی بیرناکەنەوە. رەمزی ئاینی لەوەی کە سروشت تێپەڕدەکات، هاوکات لەناخەوە کۆمەڵایەتیشە. سەرچاوەکانی رەمزی ئاینی لە شیعری هاوچەرخ بریتیە لە: ئاینە ئاسمانیەکان و کتێبەکانیان(قورئان، ئینجیل، تەورات) هەندێ رەمزی ئاینی کە پەیوەستە بە خودی ئاین و رابەرەکانیان، وەک زەردەشت و مانی، بوزا. پەیامبەر و گێڕانەوەی ژیان و موعجیزەکانیان، سروستە ئاینیەکان، رەمزە سۆفیگەرییەکان بە کەسایەتیەکانی وەک حەلاج و مەولانا، هاوکات شوێنە پیرۆزەکانی وەک مزگەوت و مەزار و دێرەکان، پاشان جادو نوشتە و دەستخوێندنەوە.. مەسیح لە شیعری هاوچەرخدا روبەرێکی گەلێک بەرینی داگیرکردوە، لەبەرئەوەی وەک رزگارکەری مرۆڤایەتی ناسراوە، ئەنوەر قادر دەنوسێ: تەمی چاوی هۆنراوەکان
پڕشنگی سوور ئەتاسێنێ
خۆشەویستی و پەیامی سپی عیسایە
تەنانەت دڵی خاچەکان ئەگریێنێ یان دەنوسێ:
کۆترە شینکی ئێسک سوکی ژانی مەسیح
بە دەوری کەنیسەی دڵما خول ئەخوات و هەر ئەگمێنێ
یان لەتیف هەڵمەت دێت دەرکردنی ئادەم لە بەهەشت دەبەستێتەوە بە مەسەلەی نەتەوایەتی:
ئەژیم لە پەرتووکێکی بێ ناوا
پەرتووکێکی پڕ لە پرسیار
نە من لاڵ نیم... نە من لاڵ نیم
بەڵام کەس گوێ ناگرێ لە هاوار
لەسەر سێوێ دیسان ئەدەن لە دار
ئادەم کە رەمزی تاکی کوردە و سێویش مافەکانێتی، کە مافی چارەنووسێکی رەوایە، بەڵام لاڵ ئاسا لە پەراوێزی چوارچێوەیەکە و داوای ناوێک دەکات تا ببێتە ناونیشانی چوارچێوە مێژووییەکە، بۆیە گرفتی سێوەکە بەردەوام لە هەڵکشانی سزادایە، کە لێرەدا بۆتە لە داردان، بەڵام جەخت لەسەر لاڵ نەبوون و هاوارکردن دەکاتەوە.
٣ـ رەمزی مێژوویی: هەموو شاعیرێک سود لە مێژوو و رەگەزەکانی وەک رەمز وەردەگرێت، ئەمەش وادەکات خوێنەر لە شیعردا لایەنێکی دیکەی مێژوو ببینێت کە لە مێژوودا ونە. لەناو شاعیرانی هاوچەرخ سەرچاوەی رەمزە مێژووییەکان بریتین لە: مێژوو و رەچەڵەکی کورد، میدیا و میرنشینەکان. مێژووی نەتەوە هاوچەشنەکانی وەک کوردن لەوانە فەلەستین و ڤێتنام...مێژووی هاوچەرخ لە کارەساتە تراژیدییەکانی وەک ئەنفال و هەڵەبجە.. هاوکات کەسێتیە مێژووییەکانی وەک شێخ مەحمود و رووداوەکانی وەک قەڵای دمدم و دواجاریش بەعس و ڕژێمی داگیرکەر ..ئەمانە هەمووی دەبنە کەرەسەی شیعر وەک رەمزی مێژوویی. بۆ نمونە مەلای خەتێ یەکێکە لەو کارەکتەرانە، کە رەمزی ناپاکیە و شیعری هاوچەرخ زۆر بەکاریهێناوە. بۆ نمونە شێرکۆ بێکەس دەڵێ:
خنکام لە دوکەڵی فەتوای ناو مێزەری
توونی بابان...پیلانەکەی
"مەلای خەتێ" دا بوو خنکام
سوتام لە گێژاوی گڕی دەمی ئەژدەهای حەوت سەری "مەلای خەتێ"دا بوو سوتام.
شاعیر گڕی وشەکانی فەتوای مەلای بە گڕی ئەژدەهای حەوت سەر چواندوە.
٤ـ رەمزی کەلەپووری: کەلەپوور کانگایەکی بەپیتی رەمزە، پەیوەندیەکی دیالێکتیکی لەنێوان کەلەپوور و بابەتی سەردەمیانە هەیە، چونکە رابردو بە ئیستاوە گرێدەدات. شاعیرانی هاوچەرخ زیاتر شیرین و فەرهاد، تێهەڵکێشی کۆپلە یان بابەتی فۆلکلۆر، هەروەها شێوازی هەبوو و نەبوو کە بەشێکە لە گێڕانەوەی حەکایەت بەکاردەهێنن.
٥ـ رەنگ وەک رەمز: رەنگەکان رەمزن و بەناوهێنانیان هۆشی وەرگر ئاراستە دەکەن، رەنگی سپی نیشانەی ئاشتیە، بەڵام زۆرجار شاعیران بەپێی دۆخی دەرونی و لایەنی هونەری رەمزی رەنگەکان دەگۆڕن، بۆ نمونە ئەحمەد رێبوار دەنووسێ:
هەتا وەکو
کۆتری ڕەش....باڵی ئەبڕێ
یاسای ئەوین
ئازاد ئەکرێ
٦ـ ژمارە وەک رەمز: ژمارە لە ئەدەبدا رەمزئاسا رۆڵی هەبووە، بەڵام لە شیعری هاوچەرخ بەهۆی رووداوەکانەوە هەندێک ژمارە بوونەتە رەمزی دیار بۆ دەربڕینی ناخی شاعیر و دۆخی کورد، بۆنمونە
٤ رەمزی چوارپارچەی کوردستانە، ٥٠٠٠ هەزار رەمزی شەهیدانی هەڵەبجەیە. لەتیف هەڵمەت دەنووسێ: زامەکانم کرد بە چوارپایەیەکی خەمبار
ئەبو جەهل فەرمانی‌دا
دەریان کردم لە بۆتەی شار..
چوارپایە رەمزی چوارپارچەی کوردستان و ئەبوجەهلیش رەمزی زۆرداری دەسەڵاتە. یان جەوهەر کرمانج دەنووسێ:
پێنج هەزار دڵ
دە هەزار چاوی خوماری و رەشی بێ کل
لەژێر چەکمەی
سوپاسی عروبەوە شێلدران
لێرەدا دیارە کە مەبەست لە هەڵەبجەیە، بۆیە ژمارە کاریگەری فراوانی لەسەر شاعیرانی هاوچەرخ هەبووە، لە کۆتاییدا توێژەر چەند ئەنجامێک دەخاتەڕوو، کە دیارترینیان ئەوەیە کە لای شاعیرانی حەفتاکان کۆمەڵە رەمزێک بیانی زیاتر باوبوون و دووبارە بوونەتەوە، کە دواتر بەرەو رەمزی خۆماڵی چوون. رەمزی ئاینی و ئەفسانەیی دوو جۆر رەمزی سەرەکین کە بەکارهاتوون. هۆکاری سەرەکی بەکارهێنانی رەمز تەنیا نەبوونی ئازادی نەبووە، رامیاری بووە؛ سڕینەوەی ناسنامەی کوردە بووە لە عیراق، جگە لە پارچە پارچەبوونی کورد. لە هەشتاکانیش تا ڕاپەڕین بەکارهێنانی رەمز بە جۆرە جیاوازەکانیەوە و بەپێی ئاستی رۆشنبیری شاعیران بەکارهاتووە، هاوکات پرسیار و دواندنی راستەوخۆ و سەرسوڕمان دەبینرێ، هەروەک لە هەشتاکاندا گۆڕانی (تاکدەنگی) بە (فرەدەنگی) کە لە خزمەتی رەمزەکاندا بووە، تێبینی دەکرێت. لە کلاسیکدا سنورو ئاراستەکان دیاریکراوە، بەڵام لە شیعری هاوچەرخ کۆکردنەوەی بیرو وێنە و دیاردەی جیاواز کارێکی زەحمەتە، هەروەک چەندین تەکنیکی جیاواز لەپاڵ رەمزدا بەکارهاتوون لەوانە خەون. کۆتا خاڵ ئەوەیە کە شاعیرانی کورد خاوەن فەلسەفەیەکی دیاریکراو نەبوون، هێندەی خاوەن دۆزێکی دیاریکراوی میللەتەکەیانن، بە سۆز و عەقڵەوە ئەم دۆزە دەخەنەڕوو، ژیانی شیعری کوردیش لەنێو ئەم دۆزەدا کە مانەوە و سڕینەوەی کوردە بە رەمزی جیاواز گوزارشتی لێکراوە.
<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<
لینکی بابەتەکە لە سایتی رووداو
https://www.rudaw.net/…/opi…/culture_and_literature/30072019
34 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, August 4, 2019
زیاتر
سەردەمیی میدیای تاریک
ئارام قادر حەمەسور
چەمکی ئازادی لە هزری حوکمڕانی کوردیدا
سیروان مەحمود
(ئیذەیی ذاکتیلی) پەنجەکانی ئیدی
میتۆلۆژیای یۆنانی
بەختیار فەرەج
تەماتە:سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراک و تەندروستیە
ڤارین ساڵح
پلانی پەروەردە بۆ ڕاهێنانی کۆمەڵگەی دەروەست
(لە دەلاقەی ڕوانگەکانی ژان ژاک ڕۆسۆوە)
کیشوەر پیرۆتی
پێویستە چەند ئاو بخورێتەوە لە ڕۆژێکدا؟
وەرگێڕان: شادیار ھۆشیار
كورد لە 1.5 ملیۆن بەڵگەنامەی ئەرشیفی عوسمانیدا
ئا: ياسين تەها
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
چۆن ئۆباما و ترامپ بوونە هۆی بۆشایی لە خۆرهەڵاتی ناوین
شالۆم لیپنەر
وه‌رگێران بۆ کوردی: که‌ماڵ حه‌سه‌نپوور
ئه‌ردۆغان و هاوڕێكانی
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
بۆنه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان وه‌ك پڕۆژه‌ی به‌رهه‌مێنانه‌وه‌ی شوناس
نوری بێخاڵ
سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە هەناردەکردنی شۆڕشەوە بۆ هاوردەکردنی هەژاری
ئازاد مستۆفی
بە ھەڵە دیاریکردنی شێرپەنجەی کۆڵۆن
وەرگێڕانی:هێرۆ ماهیر
دوالیزمی یاریزانی خۆیی و تیمی بێگانە لە تۆپی پێدا
ژیوار ڕەسوڵی
زانینی كۆلیسترۆڵ وەك ژمارەی نهێنیت
وەرگێڕانی: شایی یاسین
زانیاری و ڕاگەیاندنی ئازاد
هیوا مەجید خەلیل، دکتۆرا لە گەشەسەندنی سیاسی
سیستەمی ئابووری هەرێمی كوردستان
ئابووری هەرێم نێچیرێكی باشی ئابوورییە دەرەكییەكانە
سەردار عەزیز
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
ئابوری سلێمانی‌و مەترسی هەرەسهێنان
هونەر تۆفیق
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
کیم جۆن ئون کۆریای باشوری بە جیهێشت بۆ ڤێتنام بە شەمەندەفەر
وەرگێرانی:شادیار هۆشیار
سه‌رده‌می ئیمام ئۆغلو!
ئاسۆ عه‌بدوللـه‌تیف
بۆچی ئەو پیاوانەی کە توانای ٤٠شناویان هەیە تەندروستی دڵیان باشترە؟
وەرگێڕانی: ڕێژین ئیبراهیم
تێستی په‌سه‌ندكردنی فاشیزم
پژمان شەریعەتی
‎چی بخورێت پێش ڕاهێنانكردن
وەرگێڕانی: سەفین سەعید
ئایا کاک مەسرور دەتوانێت کابینەیەکی جیاواز پێکبێنێت؟
د. رەئوف کەریم پێنجوێنی
"ئەگەر بخزێت، دەکەوێت، ئەگەر بکەوێت، دەمرێت"
وەرگێڕانی: هێڤار هیوا
ئاین لەسەرخانەوە بۆ ژێرخان
خوێندنەوەیەك بۆ هزری سیاسی و رۆشنبیری عەلی شەریعەتی‌
زاهیر محەمەدی
تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان GMT
وەرگێڕانی: زیوار ئەحمەد
خەڵك لە نێوان بەردەكانی سیزیف و بیلالی حەبەشیدا
عیماد تەیب
بەرنامەی فەیس بووک بەکارهێنراوە بۆ سیخوریکردن
وەرگێڕان:هەرێز تارق
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
چین بەخێرهاتنی ساڵی نوێ بەراز دەكات
وەرگێڕانی: دلارا حەمید ڕەشید
کوردستان لە سەرەتاکانی سەدەی ١٩ی زایینی هەتا کۆتایی شەڕی یەکەمی جیهانی
د. کامڕان ئەمین ئاوە
پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و پرسی ئه‌رمه‌نه‌كان وه‌ك قوربانی
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
ئومێد لە گەمەی سیاسەتدا
ڕزگار ئەمین نژاد
دیموكراسى كوردى خۆماڵییه‌
یوسف له‌تیف
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
رۆژی جیهانی زمانی دایکی و حکوومەتی ئێران
ئیسماعیل ئیسماعیل زادە
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
چۆن لە ژیاندا کۆتای بە بێزاری دەهێنین؟
نووسینی:دەیڤد جی ئایلان
وەرگێڕانی: ڕێبەر عبدلڵە
دەروێــــش لای حـــــــــافــزی شــــــیــــــــراز
حبیب محمد دەروێش
زەوی تەختە؟
وەرگێرانی: ڕەوا فەرمان
کیم جۆن ئون سەرۆکی کۆریای باکور بە سەردانێک گەیشتە ڕۆژهەڵاتی ڕوسیا بە مەبەستی کۆبونەوەی لوتکە لەگەڵ پۆتین
و.سەفین حاجی سەعید
‎هێلكه‌یه‌ك ژماره‌ی پێوانه‌ی تۆمار كرد
وەرگێڕانی: سەفین سەعید
داعش له‌ بێشكه‌وه‌ تا گۆڕ
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
تەقەکردنی لە دەمی چاوپێکەوتندا
وەرگێران: ڤارین سالح
هزری پوچگەرایی
سابیر بۆکانی
گەورەترین ئاگر هەتاوەکو ئێستا لە کالیفۆرنیادا کەوتبێتەوە
ئاکام ئومێد
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010