سیكۆلاریزم سیسته‌مێكى گونجاو بۆ پێكه‌وه‌ ژیان
یاسین له‌تیف

چه‌مكى سیكۆلاریزم له‌ فه‌رهه‌نكى سیاسیدا پێناسه‌ى جۆراو جۆرى بۆ كراوه‌و ، هه‌ر كه‌سێك به‌ پێى به‌رژه‌وه‌ندى سیاسى پێناسه‌ى بۆ ده‌كات ،،سیكۆلاریزایسۆن سیسته‌مێكه‌ هه‌ڵگرى رِه‌گه‌زى ئایدۆلۆژیا نییه‌ ، ده‌وڵه‌تى سیكۆلار بۆیه‌ ده‌ره‌ ئایدۆلۆژیه‌ هه‌ڵگرى هیچ توخمێكى ناسنامه‌ نییه‌ ، به‌ پێچه‌وانه‌ى ده‌وڵه‌تى تیوكراتی كه‌ گوزارشت له‌ ناسنامه‌ى ئاینێك له‌ ئاینه‌كان یان مه‌زهه‌بێك له‌ مه‌زهه‌به‌كان ده‌كات و هاولآتیه‌كانى له‌ سه‌ر بنه‌ماى مه‌زهه‌بى پێناسه‌ ده‌كات ، ئه‌وه‌شى سه‌ر به‌و مه‌زهه‌به‌ یان ئه‌و ئاینه‌ نه‌بێت كه‌ ده‌وڵه‌تى تیوكراتى گوزارشتى لێ‌ ده‌كات وه‌كو ئینسانى پله‌ سێ‌ و چوار ده‌ژمێردرێت ، ته‌نانه‌ت هه‌ندێك جاریش حیسابى مرۆڤى بۆ ناكرێت و به‌ بوونه‌وه‌رێكى پۆخڵ و پیس ده‌شوبهێنرێت ، ئینسانى نێو ده‌وڵه‌تێكى له‌و چه‌شنه‌ هه‌میشه‌ له‌ به‌رده‌م جینۆسایدو پاكتاو كردن دان .. ((ده‌وڵه‌تى تیوكراتى)) هه‌ڵگرى تۆوى ئایدۆلۆژیه‌ و هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ په‌شێوى و ناكۆكى كۆمه‌لآیه‌تى ده‌خوڵقێنێت، بۆیه‌ هه‌میشه‌ له‌ شه‌رِو ئاشوبدا ده‌ژێت . به‌لآم سیكۆلاریزایسۆن هه‌ڵگرى كۆمه‌ڵێك به‌هاى سیاسى و یاسای و رِۆشنبیریه‌ ئه‌ركى پاراستنى مافى بیروبۆچون و كرانه‌وه‌و به‌هاى ئازادى مرۆڤه‌كانه‌ به‌ بێ‌ جێوازى له‌ به‌رامبه‌ر یاسا ، سیكۆلاریزم هاوشانى پرۆسه‌ى دیمۆكراسى به‌هایه‌كى فیكریه‌ له‌ به‌هاكانى مۆدێرنه‌ ،به‌و مانایه‌ى ((سیكۆلاریزم و دیمۆكراسى)) دوو چه‌مكى ته‌واوكه‌رى یه‌كترن و نه‌بوونى یه‌كێكیان ناته‌ندروستى و ئیفلیجى ئه‌ویتریان ده‌گه‌یه‌نێت ، پراكتیك كردنى هه‌ردوو چه‌مكه‌كه‌ پێكه‌وه‌ له‌ كێڵگه‌ى سیاسیدا ئه‌و كات ده‌توانین به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان قسه‌ له‌ بوونى ((ئازادى و دادوه‌رى و پلۆرانیزم )) بكه‌ین .. خودى مۆدێرنه‌ش هیچ نییه‌ ته‌نها ده‌ستپێكردنى قۆناغێكى نوێى شارستانیه‌ت و ئاڵوگۆرِى نوێ‌ له‌ ژیانى ئینسان به‌ره‌و تازه‌گه‌رى و مه‌ده‌نیه‌ت و رِه‌فاهیه‌ت ، سه‌رده‌مى مێژوویه‌كى مه‌زنى به‌ عه‌قلآنیكردنه‌ ، ده‌سبه‌ردار بوون و پشت گوێ‌ خستنى چه‌مكه‌ كۆنه‌كان و ئه‌فسانه‌یه‌ ، هه‌روه‌ها رِزگار كردنى عه‌قڵ و هۆش و بیركردنه‌وه‌ى مرۆڤه‌ له‌ ژێر هه‌ژموونى میسۆلۆژیاو خورافه‌ى پیاوانى لاهوت .چونكه‌ پێش هاتنى مۆدێرنه‌ ئایین مۆركى خۆى دا بوو له‌ هه‌موو كایه‌كانى ژیان به‌ مرۆڤیشه‌وه‌ و گرنتى پاراستنى پێدابوون . گرنتیه‌كه‌شى ته‌نها به‌ مێگه‌ل كردنى كۆمه‌ڵگاو قۆرخ كردنى پاكژى و حه‌قیقه‌ت بوو ، ئاشكرایه‌ ((سه‌ربازو پاسه‌وانه‌كانى حه‌قیقه‌ت)) كه‌ڵكه‌ڵه‌یه‌كى تۆتالیتارانه‌ له‌ پشت فه‌رمانه‌كانیانه‌وه‌یه‌ تا ئه‌و رِاده‌یه‌ مرۆڤ ده‌كاته‌ ئامێرو كه‌ره‌سته‌ بۆ په‌ره‌ستش !!
سه‌رئه‌نجام مرۆڤ توانى بوێرانه‌ ئه‌و مۆره‌ بشكێنێت و ئایین بگه‌رِێنێته‌وه‌ بۆ خولگه‌و ئه‌ركه‌ رِۆحى و تایبه‌تیه‌كه‌ى خۆى كه‌ بریتیه‌ له‌ په‌یوه‌ست بوونى نێوان سوژه‌و خودا ،،یان به‌ مانایه‌كى دیكه‌ ده‌ست كۆتا كردنى ئایین له‌ سیاسه‌ت و په‌روه‌رده‌و یاساو داد،، ئێمه‌ پێش ئه‌وه‌ى قسه‌ له‌ سه‌ر چۆنیه‌تى مێژووى سه‌رهه‌ڵدانى قۆناغى فینۆمینۆی سیكۆلاریزم بكه‌ین وه‌كو سیسته‌م بۆ رِێك خستنى ژیانى سیاسى ئینسانه‌كان ، دیسان ده‌بێت رِۆڵ و به‌هاكانى سیكۆلاریزایسۆن له‌ پایه‌ماڵ كردنى ناكۆكیه‌ سیاسى و كۆمه‌لآیه‌تیه‌كان بخه‌ینه‌ رِوو،،چونكه‌ سیكۆلاریزایسۆن كه‌شێكى سیاسى گونجاو و په‌سه‌ند ده‌خوڵقێنێت بۆ رِاگردنى دۆخێكى ئارام و پێكه‌وه‌ ژیانى سه‌رجه‌م پێكاهه‌ته‌كانى كۆمه‌ڵگا به‌ بێ‌ له‌ به‌ر چاو گردنى((ئایین ، مه‌زهه‌ب ، نه‌ته‌وه‌ ، رِه‌گه‌ز،خێڵ ، و هه‌ر بیروباوه‌رِێكى دیكه‌)) له‌ نێو ئه‌م سیسته‌مه‌دا ،، كاتێك باس له‌ بونیادنانى سیسته‌مێكى كۆمه‌لآیه‌تى و سیاسى و ئیدارى سیكۆلاریزم ده‌كه‌ین ، ده‌بێت خوێندنه‌وه‌و ئه‌نالیزایه‌كى سۆسۆلۆژى و ئه‌بستمۆلۆژى قوڵ بۆ كایه‌ جیا جیاكانى ژیانى ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ و ئاستى بیر كردنه‌وه‌و ، رِاده‌و تواناى تێگه‌یشتن و مێژووى قۆناغه‌كان و دوا وێزگه‌ى ئه‌و قۆناغه‌ش كه‌ ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ پێى گه‌یشتووه‌ شرۆڤه‌ بكه‌ین ، بۆ ئه‌وه‌ى بتوانین رِێگاكان پتر ئاوه‌لآ و سانا بكه‌ین له‌ به‌رده‌م ئه‌و بیرۆكه‌و برِیارانه‌ى كه‌ پێویستن بۆ سیسته‌مێكى سیكۆلار و ده‌مانه‌وێت به‌ كردار پراكتیكى بكه‌ین ، ئه‌گه‌ر دۆخى سیاسى و ئابوورى و كۆمه‌لآیه‌تى و هۆشیارى و رِۆشنبیرى پانتایى بیابانى رِۆژهه‌لآت كه‌ كوردستانیش به‌شێكه‌ له‌م دورگه‌یه‌ به‌ دۆخى سه‌رده‌مى رِێنسانسى ئۆرپا به‌راورد بكه‌ین ده‌كه‌وینه‌ هه‌ڵه‌یه‌كى گه‌وره‌وه‌ ، چونكه‌ كۆمه‌ڵگاكانى ئۆرپا چه‌ندین شۆرِشى سیاسى و پیشه‌سازى و رِۆشنگه‌رى گه‌وره‌ گه‌وره‌یان ئه‌نجامداوه‌ و ئه‌و شۆرِشانه‌ كارێگه‌ریه‌كى گه‌وره‌ى گێرِاوه‌ له‌ مه‌رِ كرانه‌وه‌ى سیاسى و پایه‌دار كردنى عه‌قڵ و تولێرانیزم و گۆرِینى قۆناغى كۆمه‌ڵكا و پتر هۆشیار بوونه‌وه‌ى تاكه‌كانى كۆمه‌ڵگاو چێ‌ كردنى سیسته‌مى دیمۆكراس و سیكۆلاریزم . ته‌نها چاوێك به‌ مێژووى كلاسیكدا بخشێنینه‌وه‌ ده‌بینین جگه‌ له‌وه‌ش هه‌ندێك فاكت و هۆكار فشارێكى كارا بووه‌ بۆ تێكدانى دۆخى چه‌ق به‌ستوو و هاوسه‌نگى كۆمه‌لایه‌تى ، دواجاریش پارسه‌نگى تاى ته‌رازوو به‌ لاى ته‌وژم و پرۆژه‌ى سیكۆلاریزاسیۆن شكاوه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ قازانجى هاولآتیانى ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ بووه‌ ،، هه‌روه‌ها له‌ گه‌ڵ ئه‌وانه‌شدا ئاماده‌یى خوێندنى فه‌لسه‌فه‌ى سیكۆلاستیزم له‌ زانكۆكانى ئۆرپاى ئه‌و كات له‌ سه‌ده‌كانى ناوه‌رِاست و، له‌ پاڵ وانه‌ى تێولۆژیا به‌ گه‌رِ خستن و ووتنه‌وه‌ى وانه‌ى تێكسته‌كانى ((ئه‌رستۆو بتلیمۆس)) وه‌كو میتۆد و ، له‌ پاڵ وانه‌ى فه‌لسه‌فه‌ى ئایدیالیزم و ، گرنگیپێدان به‌ ستاتیكاى موزیك و هونه‌ر كه‌ رِێپێدراو بووه‌ له‌ لایه‌ن ئایینى كریستانیزم به‌ختێكى باش و ده‌رفه‌تێكى زێرِین بووه‌ بۆ هونه‌رمه‌ندان و بیرمه‌ندان و فه‌یله‌سوفانى ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ به‌ شێوه‌یه‌كى ئاركۆلۆژیانه‌ كار له‌ سه‌ر هۆشیار كردنه‌وه‌و، ژیان دۆستى و، ئاشنا كردنى تاكه‌كانى ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ بكه‌ن بۆ گۆرِینى ژیانى تفت وتاڵى ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ كه‌ به‌ ده‌ست سته‌مكارى ده‌وڵه‌ته‌ تیۆكراته‌كانه‌وه‌ نالآندویانه‌ ، ئه‌و بیرمه‌ندانه‌ سیسماتیكانه‌ چالاكی مه‌عریفى خۆیان درێژه‌ پێداوه‌ ، توانویانه‌ هاونیشتمانه‌كانیان به‌ فه‌زیله‌تى فینۆمینۆى سیكۆلاریزم ئاشنا بكه‌ن .. فه‌لسه‌فه‌و هونه‌ر كه‌ره‌سته‌یه‌كى مه‌عریفى گرنگ و كارا بووه‌ بۆ كردنه‌وه‌ى كلیلى ئه‌و ده‌رگایانه‌ى كه‌ توانراوه‌ لێیه‌وه‌ وه‌ ژوور بكه‌ون و رِۆحى ژیان دۆستى و ئیراده‌ بۆ ئینسان بگێرِنه‌وه‌ ، مرۆڤ سه‌ربه‌خۆ بیر بكاته‌وه‌ و خه‌ونى هه‌بێت، چاكه‌وخراپه‌ پۆڵین بكات و خراپه‌كان وه‌لاوه‌ بنێت ، تواناو ئیراده‌ى هه‌ڵبژاردنى باشه‌كانى هه‌بێت ، خۆى چاره‌ نوسى خۆى دیارى بكات به‌ ده‌ر له‌ مه‌زهه‌ب و پیاوانى لاهوت ، ئاشكرایه‌ چێ‌ كردنى دۆخێكى سایكۆلۆژى ژیان دۆستى له‌و چه‌شنه‌ش گونجاو بووه‌ له‌ گه‌ڵ رِۆحى پێشكه‌وتوخوازى و گۆرِانكاریه‌كان ،دواجاریش توانیویانه‌ كۆتوبه‌ندى دوگمایى تێپه‌رِێنن و خواستى سیستمێكى سیكۆلاریزم بكه‌نه‌ كولتور .. ئه‌مه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ دونیاى سیاسى و دورگه‌ى رِۆژهه‌لآت كه‌ چى له‌ چوار چێوه‌ى ئه‌و ده‌سه‌لآته‌ سیاسیانه‌ى كه‌ حوكمرِان بوون ده‌وڵه‌ت گه‌لێكى تیۆكراتى كه‌ ئاینى ئیسلام و یه‌كێك له‌ مه‌زهه‌به‌كانى ئه‌م ئاینه‌ تاكه‌ ناسنامه‌ى ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌لآت بووه‌ هیچ ده‌روازه‌یه‌كى نه‌هێشتۆته‌وه‌ بۆ به‌هاى هونه‌ر و فه‌لسه‌فه‌ و عه‌قڵ ،ته‌نها نه‌قڵ و به‌هاو رِیوایه‌ته‌ لاهوتیه‌كان ده‌كرێته‌ بنه‌ما بۆ تێگه‌یشتن له‌ دونیا و رِێكخستنى ژیان و به‌رِێوه‌ بردن ، هه‌روه‌ها گونجاندنى ژیان له‌ سه‌ر بنه‌ماى نه‌قڵ رِێپێدراو بووه‌ ، ده‌سه‌لآت سه‌رسه‌ختانه‌ دژایه‌تى ئه‌م كایه‌ مه‌عریفانه‌ى كردووه‌ و هه‌ر هه‌وڵێك له‌و بوارانه‌ درابێت رِێپێدراو نه‌بووه‌ و به‌ زه‌نده‌قه‌و بودعه‌ و دژه‌ ئایین له‌ قه‌ڵه‌م دراوه‌و ، بیرمه‌ندان و هه‌ڵگرانى ئه‌و رِێبازانه‌ش دوچارى گێژاو بوون له‌ سه‌ر ده‌ستى ده‌سه‌لآته‌ دسپوتیزمه‌كانى تیۆكراتى . ئه‌وه‌ش رِاسته‌ ئه‌م كۆمه‌ڵگایانه‌ له‌ سه‌رده‌مى مۆدێرنه‌دا له‌ به‌رهه‌م وداهێنانه‌كانى پیشه‌سازى تكنۆلۆژى دیجیتاڵى هاوچه‌رخ به‌هره‌مه‌ند بوون و رِۆژانه‌ له‌ ژیانى خۆیاندا به‌ كارى دێنن ، به‌لآم زۆربه‌ى تاكه‌كانى ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ جگه‌ لو نوخبه‌یه‌كى رِۆشنبیر نه‌بێت به‌ها فكرى و عه‌قلآنیه‌كانى به‌رهه‌مى مۆدێرنه‌ كه‌ هاوته‌ریب به‌ تكنۆلۆژیا ته‌واو كه‌رى یه‌كترن پشت گوێ‌ خستووه‌ و قبوڵیان نییه‌ !!. یان به‌ واتایه‌كى تر زمان و رِۆ چوون له‌ بیرى تاریكى پاشماوه‌ى سه‌ده‌كانى ناوه‌رِاست و نه‌ریتى كۆنه‌په‌ره‌ستى لێ‌ ناگه‌رِێ ئه‌و به‌هایانه‌ قبوڵ بكه‌ن ،چونكه‌ بیرو ئایدۆلۆژى لاهوتى و ئاینى و خێڵه‌كى ژینگه‌ى كۆمه‌لآیه‌تى و عه‌قڵ و بیر كردنه‌وه‌ى تاكه‌كانى ئه‌م كۆمه‌ڵگایانه‌ى به‌ ته‌واوى داگیر كردووه‌ . بۆته‌ دوگمێكى ئاسنین له‌ به‌رده‌م كرانه‌وه‌و تازه‌گه‌رى و قبوڵ كردنى ئه‌و به‌هایانه‌ . ده‌بێت ئه‌و رِاستیه‌ش بزانین مرۆڤى لاهوتى و ئایدۆلۆژى سوژه‌یه‌كى خاوه‌ن عه‌قڵ نییه‌ و ناتوانێت خۆى له‌ مه‌رِ چاره‌نوسى خۆى برِیار بدات ! .
ــ پێكهاته‌ى كۆمه‌ڵگاى كوردستان ئاینى جۆراو جۆرو ، مه‌زهه‌بى هه‌مه‌ چه‌شن و ، كه‌مینه‌ى ئه‌تنى هه‌مه‌ رِه‌نگى تێدایه‌ ،،سیسته‌مێك كه‌ بتوانێت ئه‌م هه‌موو پێكهاتانه‌ پێكه‌وه‌ كۆ بكاته‌وه‌و ، گرێبه‌ستى سیاسى و كۆمه‌لآیه‌تى نێوانیان بپارێزێت و ، ژیانى سیاسى و ئیداریان رِێكخات سیكۆلاریزایسۆنه‌ ،،سیسته‌مێكى وا ده‌توانێت ژینگه‌یه‌كى سیاسى و كۆمه‌ڵایه‌تى ئارام و له‌بار بۆ پێكه‌وه‌ ژیانى هه‌موو پێكهاته‌كان به‌رجه‌سته‌ بكات ، لێره‌دا رِه‌نگه‌ پرسیارگه‌لێك سه‌ر هه‌ڵبدا ده‌بێت به‌ رِاشكاوانه‌ ولآمیان بده‌ینه‌وه‌ . ؟ ئایا ده‌سه‌لآتى سیاسى له‌ كوردستان تا چ ئه‌ندازه‌یه‌ك په‌یگیرانه‌ كارى بۆ چه‌سپاندنى ئه‌و به‌ها سیاسى و ئیدارى و یاسایى و په‌روه‌رده‌یه‌ كردووه‌ كه‌ ئاسانكارى بۆ سیكۆلاریزایسۆن ده‌كات به‌ شێوه‌یه‌كى رِیاڵ ؟ ئایا زانكۆكانى ئێمه‌ وه‌كو دامه‌زراوه‌یه‌كى زانستى تا ئێستا رِۆڵیان چی بووه‌ له‌ پێشكه‌ش كردنى توێژینه‌وه‌ زانیستیه‌كانیان بۆ ئاشنا كردنى فه‌زیله‌ت و به‌هاكانى سیسته‌مى سیكۆلاریزایسۆن به‌ خوێندكاران ؟ ئایا رِۆڵى ده‌سته‌بژێرى رِۆشنبیر چى بووه‌ له‌ رِه‌خنه‌ گردن له‌و كولتوره‌ دوگماو لاهوتیه‌ى كه‌ سه‌ر سه‌ختانه‌ دژایه‌تى به‌ها فیكریه‌كانى تازه‌گه‌رى و كرانه‌وه‌ى سیاسى و كۆمه‌لآیه‌تى ده‌كات بۆ دابرِانى مێژوویى ؟ ئه‌گه‌ر تۆزێك رِابمێنین له‌ مێژووى گه‌لانى جیهان بۆمان ئاشكرا ده‌بێت هه‌ندێك له‌ شۆرِشه‌كان و بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌لآیه‌تى و سیاسیه‌كانى دونیا په‌رچه‌ كردارو كاردانه‌وه‌ى دواكه‌وتن و چه‌قبه‌ستنى سیسته‌مه‌ سیاسیه‌كانیان بووه‌ و دواجاریش فاكته‌رى رِابوونى گه‌له‌كانیانى به‌ دودا هاتووه‌ ، به‌و مانایه‌ى ئه‌و سیسته‌مه‌ سیاسیانه‌ى كه‌ حوكمرِان بوون كۆنسێفاتیزم بوون به‌ براورد به‌ ئاستى هۆشیارى و پێشكه‌وتنه‌كانى كۆمه‌ڵگا ، ئه‌وه‌ش واى كردووه‌ سیسته‌م تواناى لۆژیكى قبوڵ كردنى رِه‌ورِه‌وه‌ى ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ ئابوورى و رِۆشنبیرى و كۆمه‌لآیه‌تیانه‌یان نه‌بووه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگا پێى گه‌یشتووه‌ ! بۆیه‌ هه‌ر له‌و چركه‌ساته‌وه‌ پێداویستى ئاڵوگۆرِى سیسته‌مى سیاسى حوكمرِانى بۆته‌ خولیاو پێش مه‌رجێك بۆ گونجاندن له‌ گه‌ڵ ئه‌و دۆخه‌ پێشكه‌وتنه‌ نوێیه‌ى كه‌ كۆمه‌ڵگا له‌ بواره‌ جیاجیاكانى ژیان پێى گه‌یشتبوون ..كۆمه‌ڵگاى كوردستان كۆمه‌ڵگایه‌كى شارستانیه‌ت و گه‌شه‌ كردووه‌ و ده‌یان ناوه‌ند و سنته‌رى زانستى و رِۆشنبیرى له‌ خۆ ده‌كرێت و به‌ به‌راورد به‌ گه‌لانى ناوچه‌كه‌ ئاستى تێگه‌یششتن و هۆشیارى و رِۆشنبیرى و خوێنده‌وارى پتر تره‌ ، ده‌بێت ده‌سه‌لآت تایبه‌تمه‌دیه‌كانى كۆمه‌ڵگاى كوردستان له‌ به‌رچاو بگرێت ده‌نا وه‌كو ئاوماڵكه‌ و لافاو رِاى ده‌ماڵێت ،، بۆیه‌ باشتیرن سیسته‌مى سیاسى گونجاو بۆ كۆمه‌ڵگایه‌كى له‌و چه‌شنه‌ سیكۆلاریزایسۆنه‌ ،، به‌لآم ئه‌و حزبانه‌ى ئه‌مرِۆ جڵه‌وى حوكمرِانیان به‌ ده‌سته‌وه‌یه‌ له‌ ئاست ئه‌و پێشكه‌وتنانه‌ى كۆمه‌ڵگا نیین ،،حزبه‌كانى كوردستان تا ئێستاش ده‌ستیان به‌ فۆرمى سیاسى ستالینیزمه‌وه‌ گردوه‌و ، كه‌ڵكه‌ڵه‌ى تۆتالیتارانه‌ ئاراسته‌یان ده‌كات و سیاسه‌تى ((حزبى رِابه‌ر)) پیاده‌ ده‌كه‌ن و هه‌میشه‌ له‌ په‌رێزن بۆ سرِینه‌وه‌ى یه‌كتر له‌ نێو كێڵگه‌ى سیاسیدا ..تا ئێستاش خێڵه‌كیانه‌ بیر ده‌كه‌نه‌وه‌و ئه‌و هه‌موو پێشكه‌وتنانه‌ى كۆمه‌ڵگاى كوردستان له‌ به‌ر چاو ناگرن ، په‌له‌قاژه‌ى زیندوو كردنه‌وه‌ى هه‌ندێك نه‌ریتى خێڵه‌كین ، هه‌روه‌ها كار ده‌كه‌ن بۆ بره‌ودان به‌ هه‌ندێك رِه‌وتى سه‌له‌فى و قوتابخانه‌ى ئاینى به‌ خه‌یاڵ و خه‌ونى دژایه‌تى كردنى هه‌ندێك ئه‌حزابى ئیسلامى سیاسى ، كه‌ چى ئه‌م هه‌نگاوه‌شیان پتر كۆمه‌ڵگاى كوردستان بره‌و كۆمه‌ڵگاى رِه‌شبین و ئایینى ده‌بات و پرۆسه‌ى سیكۆلاریزم په‌ك ده‌خات ، ته‌نها مه‌به‌ستیان پاراستنى پله‌و پایه‌ و پۆستى سیاسى و ئیدارى خۆیانه‌ ،، له‌ باتى سه‌روه‌رى یاساو پاراستنى مافى هاولآتى بوون و پشتیوانى له‌ كه‌سانى زانستمه‌ندو رِۆشنبیر زیاتر گوێ‌ بۆ ئامۆژگارى هه‌ندێك كه‌سایه‌تى كۆنسێرفاتیزم و دیوه‌خان نشین ده‌گرن ، له‌م رِۆژانه‌ گوێم له‌ خوتبه‌ى مه‌لایه‌كى ئایینى بوو له‌ هه‌ولێر له‌ ماوه‌ى ته‌نها ((3)) خوله‌ك له‌ گوتاره‌كه‌ى پانزده‌ جوێن و قسه‌ى ناپه‌سه‌ند و قێزه‌وه‌ن به‌ بیرمه‌ندو رِۆشنبیرێكى ئه‌م ولآته‌ ده‌كات و كه‌سێك نییه‌ پێى بڵێت به‌رى چاوت كلى پێوه‌یه‌ ، ته‌نها له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌و رِۆشنبیره‌ قسه‌ى له‌ سه‌ر فه‌زیله‌تى سیسته‌مى سیكۆلاریزم كردووه‌ له‌ یه‌كێك فه‌زایه‌كان ، ئه‌گه‌ر یاسا هه‌یه‌ و ده‌سه‌لآتى سێهه‌م له‌م ولآته‌ پایداره‌ و ده‌سه‌لآت خۆى چاو پۆشیان لێ‌ ناكات و چراى سه‌وزى بۆ هه‌ڵ نه‌كردووه‌ ، ده‌بێت پیاوێكى داعشیزمى له‌و جۆره‌ بدرێته‌ دادگا و بكرێن نموونه‌ بۆ ئه‌وانیتر !! ئه‌مانه‌ سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كى توندرِه‌وى و نه‌هامه‌تین بۆ ئاینده‌ى ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌ !!.كه‌واته‌ ده‌سه‌لآت له‌ به‌رده‌م قه‌یرانێكى ئه‌خلاقى و سیاسیدایه‌ له‌ نێوان قبوڵ كردنى یه‌كێك له‌م دوو رِێگایانه‌ ، یان قبوڵ كردنى سیسته‌مى سیكۆلاریزم كه‌ ته‌واوى پێكهاته‌كانى كۆمه‌ڵگا به‌ جێوازى بیركردنه‌وه‌ و ئینتماى سیاسیان بۆ هه‌رچ حزب و رِه‌وتێك ده‌پارێزرێن و كۆمه‌ڵگاش به‌ ئاسوده‌یى ده‌ژێت ، هه‌روه‌ها ده‌توانن بره‌و به‌ چالاكى سیاسى و رِێخراوه‌یى خۆیان بده‌ن به‌ بێ‌ ئه‌وه‌ى هیچ ناكۆكى و په‌شێوێك له‌ نێوانیان دروست ببێت . یان ئه‌وه‌یه‌ له‌ سێبه‌رى سیسته‌مێكى تیۆكراتى و دكتاتۆر هه‌میشه‌ له‌ شه‌رِو ماڵ وێرانى و نه‌هامه‌تى ده‌ژین و یاساكانى سه‌ده‌ى ناوه‌رِاست ده‌بێته‌ نسیبیان ، له‌ گه‌ڵ ئه‌وانه‌شدا كۆنه‌په‌ره‌ست ترین رِه‌وتى سیاسى سه‌ر ده‌ر دێنن بۆ كاول كردنى كوردستان و پایه‌ماڵ كردن و پاشه‌ كشه‌ پێكردنى ته‌واوى ئه‌و خه‌سڵه‌ت و ده‌ست كه‌وته‌ مه‌ده‌نیانه‌ى كۆمه‌ڵگا له‌ مێژووى خه‌باتى خۆیاندا به‌ ده‌ستیان هێناوه‌ ، چونكه‌ سیسته‌مێكى سیاسى له‌و چه‌شنه‌ ته‌نها كارێك لێى بوه‌شێته‌وه‌ به‌ كۆیله‌ كردنى كۆمه‌ڵگاى كوردستانه‌ ، جارێكى دیكه‌ په‌لرِاكێشانى داگیركه‌ران و هێنانه‌وه‌ى جانه‌وه‌رو قومقومه‌ك خۆره‌كانى بیابانى عه‌ره‌به‌، ئه‌مجاره‌یان به‌ فۆرمێكى دیكه‌وه‌ به‌ ناوى ئیسلام و ئاینه‌وه‌ كوردستان له‌ بن ده‌ستیان ده‌نێن !! . ناوه‌ندێكى دیكه‌ى زانستى ده‌توانێت ده‌ورێكى كارا بگێرِێت له‌ سیكۆلاریزاسیۆن كردنى سیسته‌م زانكۆیه‌ ،به‌لآم به‌ داخه‌وه‌ تا ئێستاش زانكۆكانى ئێمه‌ له‌ ئاستى پێویستدا نیین ، زانكۆكانمان نه‌بونه‌ته‌ سه‌نتێزێكى زانستى بۆ به‌رهه‌م هێنانى سوژه‌یه‌كى خاوه‌ن دیدى زانستى و هۆشیار و لێزان و شاره‌زا له‌ پێشكه‌وتنه‌ زانسته‌ جۆراو جۆره‌كانى هاوچه‌رخ كه‌ كۆمه‌ڵگاى مرۆڤایه‌تى پێیگه‌یشتووه‌ ،،هه‌ندێك جار زانكۆكان رِۆڵى كه‌نیسه‌و په‌رستگایان گێرِاوه‌ بۆ ئاماده‌ كردنى مرۆڤى چه‌پێندراو و گرگن و فه‌نتامه‌نتالیزمى ئایینى ، چونكه‌ حیزبه‌كان به‌ پێى به‌رژه‌وه‌ندى سیاسى خۆیان هه‌ندێك مامۆستایان خزاندۆته‌ نێو زانكۆكان چه‌كدار نیین به‌ چه‌كى زانستى و خودى مامۆستاكان خۆیان باوه‌شێنى جهل و خورافه‌ى پرِوپوچ ده‌كه‌ن ،، یان برِوانامه‌كانیان ئاماژه‌ى پرسیاریان له‌ سه‌ره‌و كه‌س نازانێت چۆن چۆنى و له‌ كوێ‌ به‌ ده‌ستیان هێناوه‌ !! چه‌ندین له‌و مامۆسایانه‌ پاش هاتنى داعش بۆ موسڵ رِۆیشتن و په‌یوه‌ندیان كرده‌ ئه‌و رِێخراوه‌ تیرۆرسته‌وه‌ و ئێستاش بوونه‌ته‌ جه‌نگاوه‌رێكى تیرۆریزم و له‌ رِیزه‌كانى داعشدا مرۆڤ سه‌ر ده‌برِن !!. له‌ ته‌واوى زانكۆكانى كوردستاندا ئه‌و مامۆستایانه‌ى زانستمه‌ندو پسپۆرن له‌ بواره‌ جیاجیانى زانستى هاوچه‌رخى وه‌كو ((مرۆڤ ناسى ئه‌نسرۆبایلۆژیا ، كیمیاناسى ، فیزیاناسى ،،گه‌ردون ناسى ، فه‌لسه‌فه‌ ، سۆسۆلۆژیا ، سایكۆلۆژیا ، مێژوو ، ئاین ناسى و ، ستاتیكاى هونه‌رو ……….هتد)) دا به‌رهه‌م و توێژینه‌وه‌ى زانستیان به‌رهه‌م هانیوه‌ به‌ په‌نجه‌ى ده‌ست ده‌ژمێرێن ، ده‌بێت زانكۆ بكرێته‌ ناوه‌ندێك تێیدا خوێنكار به‌ چه‌شنێك په‌روه‌رده‌ و فێر بكرێت ببن به‌ تاكێكى خاوه‌ن ووزه‌ى مه‌عریفى به‌ توانا ، پێشه‌نگ بن چ له‌ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى ئه‌فكار گه‌لێكى نا عه‌قلآنى و ئایدۆلۆژى رِوخێنه‌ر و ، چ له‌ چاندنى رِۆحى لێبورده‌یى و تولێرانیزم و به‌ كولتور كردن و قبوڵ كردنى رِاى جێواز، چ له‌ پێشكه‌ش كردنى به‌ها گه‌لێكى زانستى و فكرى مۆدێرن و نوێ‌ بۆ پێشخستنى ولآت و خوڵقاندنى دابرِانى مێژوویى .. له‌م رِۆژانه‌ هه‌ندێك وێنه‌ى ((زانكۆى گه‌رمیانم)) بینى له‌ تۆرِى كۆمه‌لایه‌تى فه‌یسبوك ،، مامۆستا به‌رِێزه‌كانى زانكۆ خه‌لآتیان ده‌به‌خشیه‌ هونه‌رمه‌ندێكى گۆرانیبێژ !! هه‌رچه‌نده‌ ئێستا دابه‌ش كردنى خه‌لآت بۆته‌ مۆده‌و مه‌كره‌مه‌ى رِۆژ له‌ كوردستان دا و به‌ یه‌كدیكه‌ى ده‌به‌خشنه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ بێ بابه‌تى و قه‌یرانى پرۆژه‌ى مه‌عریفه‌ و زانستى چى ده‌به‌خشێت ؟!
من پێموایه‌ به‌شێكى په‌یوه‌ندى به‌ ته‌وه‌زلى و ته‌مبه‌ڵى فكره‌وه‌ هه‌یه‌ مامۆستاى زانكۆ ناخوێنێته‌وه‌و خۆى هیلاك و ماندوو ناكات بۆ به‌ ده‌ست هێنانى چالاكى مه‌عریفه‌و زانیارى هاوچرخ تا بیبه‌خشێته‌ خوێنكاره‌كانى ، زانكۆ ناچار ده‌بێت بۆ داپۆشینى كه‌موكورِیه‌كانى و خۆڵ كردنه‌ چاوى خه‌ڵك و سیاسیه‌كان كارێكى له‌و چه‌شنه‌ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ى بڵێت ((من خه‌لآت ده‌به‌خشمه‌وه‌ كه‌واته‌ من هه‌م)) من كارو پرۆژه‌م ئه‌نجام داوه‌ ؟! .ئایا ئه‌ركى زانكۆ چییه‌ ؟ ئه‌ركى زانكۆ بریتیه‌ له‌ پیشه‌سازى مه‌عریفه‌و زانست ، یان به‌خشینه‌وه‌ى خه‌لآت به‌ هونه‌رمه‌ندان ؟! زانكۆ پێویسته‌ هه‌میشه‌ به‌ زه‌نجیره‌ گه‌لێكى توێژینه‌وه‌ى زانستى و مه‌عریفى خۆراك ببه‌خشێته‌ عه‌قڵ و سایكۆلۆژى خوێندكاران و كۆمه‌ڵگا بۆ ئه‌وه‌ى عه‌قڵه‌كان دوچارى ژه‌نگ نه‌بن ،،دابه‌ش كردنى خه‌لآت و دیارى به‌ هونه‌رمه‌ندان كارى سه‌ندیكاى هه‌نه‌رمه‌ندان و كۆمه‌ڵه‌ى هونه‌رمه‌ندانه‌ نه‌ك زانكۆ !! سه‌باره‌ت به‌ ((ئه‌نتلجنسیاى كورد)) زۆرێك له‌ رِۆشنبیرانمان كۆنسێرفاتیزمانه‌ بیر ده‌كه‌نه‌وه‌و به‌ ترس و دڵه‌رِاوكێوه‌ له‌ سه‌ر ئایین ده‌نوسن، هه‌ندێك جار له‌م بواره‌دا رِۆڵى پاسیڤانه‌ ده‌گێرِن !! ئه‌مه‌ پێچه‌وانه‌ى زۆربه‌ى مێژووى ژیان و كردارى بیرمه‌ندان و رِۆشنبیرانى دونیا ، ئه‌گه‌ر مێژووى مرۆڤایه‌تى بپشكنیین ده‌بینن جێ په‌نجه‌ى فكرى بیرمه‌ندان و ئه‌ندێشمه‌ندانى زۆربه‌ى ولآتان له‌ سه‌ر گۆرِانكارى قۆناغى كۆمه‌ڵگا به‌ دره‌وشاوى و پرشنكدارى ده‌بینرێن ،،به‌ فكرو ئه‌ندێشه‌ى تازه‌گه‌رى و رِه‌خنه‌گریانه‌ى خۆیان بوێرانه‌ و رِاشكاوانه‌ رِووبه‌رِووى جهل و خورافه‌و ئه‌فكارى پرِوپوچ و میتافیزیك بوونه‌ته‌وه‌و توانیویانه‌ ئامانجى قێزه‌وه‌نى ئه‌و فكرانه‌ تا سنورێك له‌ زهنیه‌تى تاكه‌كانى كۆمه‌ڵگاكانیان بسرِنه‌وه‌ و تێكیان بشكێنن و به‌ریان پێبگرن ،، هه‌روه‌ها به‌رامبه‌ر سته‌مكارى سیسته‌م و ده‌سه‌لآت وه‌ستاونه‌ته‌وه‌و هه‌ندێك جار دوچارى لێپرسینه‌وه‌و رِاوه‌دونان و زه‌بروزه‌نگ بوونه‌ته‌وه‌و ته‌نانه‌ت زۆرێك له‌و بیرمه‌ندانه‌ زیندانى و ئه‌شكه‌نجه‌ دراون یان تیرۆر كراون به‌ ده‌ستى سیسته‌م و دكتاتۆره‌كان ،،نمونه‌كان زۆرن ((ژان ژاك رِۆسۆو ،فۆڵتێرو ، دیدرۆ و ، مۆنتیسكۆو …..هتد)) هه‌ر ئه‌وه‌ش بووه‌ په‌رتوكه‌كه‌ى ژان ژاك رِۆسۆ ((په‌یمانى كۆمه‌لآیه‌تى )) ناویان ناوه‌ ئه‌نجیلى شۆرِشى فه‌ره‌نسا ،، یان گوتارو قسه‌كانى (( هێربه‌ت ماركوزه‌)) له‌ سه‌رده‌مى بزووتنه‌وه‌ى خوێندكارانى پرِاك ساڵى 1968 خوێندكاران زۆرێك له‌ قسه‌كانى ماركوزه‌یان كردۆته‌ دروشم و داواكارى خواسته‌كانیان و رِۆژانه‌ له‌ سه‌ر زارى خوێندكاران ده‌وترانه‌وه‌ له‌ كاتى خۆپیشاندانه‌كان و رِاپه‌رِین دا ..كێڵگه‌ى رِۆشنبیرى ئێمه‌ هێشتا نه‌بۆته‌ وێزگه‌یه‌كى كارا و ئه‌كتیف بۆ خوڵقاندنى ژینگه‌یه‌كى له‌بارو ئازا بۆ رِه‌خنه‌ گردن ،نه‌بوونى رِه‌خنه‌ بۆشاییه‌ك ده‌هێڵێته‌وه‌ بۆ خه‌توخاڵ بوونى ئه‌فكارى سه‌تاپاگیرو شمولى و ده‌سه‌لآتى تۆتالیتار، هه‌رچه‌نده‌ به‌شێكى زۆرى نوسه‌ران و شاعیران و مامۆستایانى زانكۆى ئێمه‌ له‌ جیاتى په‌رپێدانى كایه‌ى مه‌عریفه‌و زانست بوون به‌ سیاسى و ئه‌ندام په‌رله‌مان له‌ رِیزى حیزبه‌ خێڵه‌كیه‌كان ،، ته‌نها له‌ به‌ر هه‌ندێك ده‌ست كه‌وتى مادى و به‌ تالآن بردنى سامانى ولآت !! هه‌ندێك له‌ ئینشا نووس و به‌ ناو رِۆژنامه‌نوس له‌ رِیزى ئه‌و حزبانه‌دا بوون به‌ كۆیله‌ى هه‌ندێك كه‌سایه‌تى به‌ ناو سیاسه‌تباز له‌ رِیزى میدیاى ئه‌و حزبانه‌و هه‌ر خه‌ریكى پیاهه‌ڵدانى بته‌ سیاسیه‌كانن ،،ئه‌و رِۆشنبیرانه‌ش كه‌ خه‌ریكى كارى مه‌عریفه‌و نوسینى جدیین به‌ په‌نجه‌ى ده‌ست ده‌ژمێدرێن ،، ئه‌م ده‌سته‌ بژێره‌ نه‌یانتوانیوه‌ به‌ جه‌ساره‌ته‌وه‌ هه‌ندێك به‌هاى ترانسێتاڵ بخه‌نه‌ به‌ر شه‌نوكه‌وى رِه‌خنه‌ و بوێرانه‌ له‌ سه‌رى بنوسن ، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و به‌هایانه‌ ته‌وقێكى كوشنده‌ن بۆ هێشتنه‌وه‌ى تاكى كورد به‌ كۆیلایه‌تى له‌ نێو زه‌لكاوى ئه‌و كوَتوبه‌ندانه‌ى كه‌ ئیراده‌و ئازادى تاك زه‌وت ده‌كات ، مرۆڤیش كه‌ ئیراده‌و ئازادى خۆى له‌ ده‌ست دا ناتوانێت بوێانه‌ برِیار بدات ، به‌ خواستى خۆى شێوازى ژیان كردن هه‌ڵبژێرێت ،ئازادانه‌و رِاشكاوانه‌ ده‌نگ به‌ سیسته‌مێك بدات كه‌ به‌هاى مرۆڤ بوونى بپارێزێت .. به‌ داخه‌وه‌ هه‌ندێك رِۆشنبیر ئۆپۆرتۆنیستانه‌ ئایین و سیكۆلاریزم هاوتا ده‌كه‌ن له‌ قسه‌و باسه‌كانیان داو تۆمه‌تى توندرِه‌وى ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆى سیكۆلاریزم ، چۆن ده‌كرێت ئایین وه‌كو ئایدیایه‌كى رِه‌هاو خاوه‌ن ئایدۆلۆژى كه‌ هه‌رگیز به‌رابه‌ره‌كه‌ى پێ‌ قبوڵ ناكرێت !! به‌راوه‌رد بكرێت له‌ گه‌ڵ سیسته‌مى سیكۆلار كه‌ خاڵیه‌ له‌ ئایدۆلۆژیا؟! ئه‌وه‌ش رِوونه‌ سیسته‌مى سیكۆلاریزم پارێزگارى له‌ ئازادى مرۆڤ و ته‌واوى بیرو بۆچون و ئازادى شێوازى رِێورِه‌سمى ئاینه‌كان و جێوازیه‌كانیان ده‌كات له‌ نێو سیسته‌مى سیاسیدا ؟! ئایا ئه‌مه‌ سته‌م نییه‌ له‌ سیكۆلاریزم ده‌كرێت كه‌ تاوانبار بكرێت به‌ توندرِه‌وى ؟؟ سیكۆلاریزم سیسته‌مێكه‌ بۆ تۆلیرانیزم و فره‌ رِه‌نگى و فره‌ جۆرى سیاسى و پلۆرانیزم ، گه‌مژه‌یى له‌وه‌دایه‌ له‌ گه‌ڵ سیسته‌مێكى تیۆكراتى هاوتا بكرێت ؟ . له‌م رِۆژانه‌ دا گوتاری یه‌كێك له‌ رِۆشنبیره‌ ناسراوه‌كانم خوێنده‌وه‌ له‌ یه‌كێك له‌ تێزه‌كانى قسه‌ له‌ سه‌ر سیكۆلاریزم ده‌كات و لێكدانه‌وه‌كانى له‌ مه‌رِ ئایین كۆنسێرفاتیزمانه‌ن ،به‌ جۆرێك قسه‌ ده‌كات ده‌یه‌وێت دڵى ئه‌حزابى ئایینى نه‌رِه‌نجێنێت و ده‌ڵێت : ـ ((جیا كردنه‌وه‌ى ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت ، جێوازه‌ له‌ جیا كردنه‌وه‌ى ئایین له‌ سیاسه‌ت !
به‌و مانایه‌ى داماڵینى ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بێ‌ به‌رى كردنى ئایین نییه‌ له‌ سیاسه‌ت )) ، مه‌به‌ستى ئه‌م نوسه‌ره‌ به‌رِێزه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڵێت تێكه‌لآو كردنى ئایین و سیاسه‌ت جایزو رِه‌وایه‌ و ،ته‌نها جیا كردنه‌وه‌ى ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت كارى هه‌نوكه‌ییه‌ . من پێموایه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كى ئۆپۆرتۆنیستانه‌ى فكر هیچى تێدا به‌سته‌ نییه‌ ! چونكه‌ ده‌وڵه‌تدارى بریتیه‌ له‌ سیاسه‌ت كردن ، ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت نه‌بێت هیچ مانایه‌ك بۆ سیاسه‌ت كردن نامێنێته‌وه‌ له‌ نێو كێڵگه‌ى سیاسه‌ت دا ، كه‌واته‌ به‌رِێوه‌ بردنى ده‌وڵه‌ت به‌شی سه‌ره‌كى لۆژیكى سیاسه‌ت كردنه‌ له‌ دونیاى مۆدێرنه‌دا ، هه‌ر ئاینێك له‌ ئاینه‌كان به‌ هه‌ر جۆرێك له‌ جۆره‌كان هاتنه‌ نێو سیاسه‌ته‌وه‌ ،له‌وێوه‌ خولیاى ده‌وڵه‌تدارى و ده‌سه‌لآتى هه‌یه‌ ، ئه‌گه‌ر ده‌سه‌لآتیشى كه‌وته‌ ده‌ست ، كار ده‌كات بۆ دارِشتن و سه‌پاندنى ئه‌و ئایدۆلۆژیایه‌ى كه‌ گوزارشتى لێده‌كات ،ئاشكرایه‌ ئایدۆلۆژى هه‌موو ئاینه‌كان ده‌سه‌لآتێكى سه‌رتاپاگیرو توتالیتار دوا ئامانجیانه‌ ، بۆیه‌ رِۆشنبیرانمان پاسیفانه‌ قسه‌ له‌ سه‌ر سیكۆلاریزم و دیمۆكراسى ده‌كه‌ن و هه‌ندێك جار شرمنانه‌ رِه‌خنه‌ له‌ ئایین ده‌گرن ،، پێموایه‌ ئه‌و رِێچكه‌یه‌ى كه‌ ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ مه‌نزڵێكى ئارام و پێكه‌وه‌ ژیان سیسته‌مێكى سیكۆلاره‌ …
4931 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Friday, April 14, 2017
زیاتر
ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌ی ده‌ق و ئوستووره‌ی کەسیی نووسه‌ر
به‌همه‌ن ناموه‌ر مووتڵه‌ق
وەرگێڕ : سوله‌یمان سۆفی ساڵحی
یه‌ك دوو وشه‌ له‌ سه‌ر مرۆڤ و په‌یوه‌ندیيه‌كانى
ئیبراهیم حاجی زەڵمى
ئایا سەروەریی سنووردار هەیە؟
د. بڕیار شێرکۆ بابان
کورد و دیوه‌ شاراوه‌کانی شه‌ڕی جه‌رابلوس
ئومێد مەحمود
نالی شاعیری شاعیرەکان
کەژاڵ ئەحمەد
نوێنەری تراژیدیا نەک کوردبوون
تێگەیشتنێکی جیاواز لە نادیە موراد
ئەحمەد ڕەسول
چەمکى دەوڵەتى مۆدێرن؛
خوێندنەوەی ناوەڕۆک و هۆکارەکانى سەرهەڵدان
د. حیسامەددین عەلى گلى، سەرۆکى بەشى زانستە سیاسییەکان/
زانکۆى سەڵاحەددین-هەولێر
حکومەت هی کێیە؟
ناسک ئەحمەد
مێژوو و ڕووداوەکانى ڕۆژى جیهانیى ئافرەتان
وه‌رگێڕانی: چرا عومه‌ر
ئاماده‌کردنی: شیفا جومعه‌
ناسیۆنالیزم بۆ گەلێکی چەوساوە
بەهرۆز جەعفەر
کورته باسێک له سه‌ر شێعری ئه‌رمه‌نی
صد سال شعر ارمنی (احمد نوری زاده )
وه‌رگێڕان و پێداچوونەوە: سمکۆ مه‌عڕووفی
شکستی سۆسیالیزم و ئەزموونی سۆڤیەت
میران قادر ئەحمەد
" کۆمەڵگای فێدراڵی خۆسەر لە ئانارشیسمەوە بۆ رۆژئاوای کوردستان"
شاهۆ حوسێنی
خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی کورده‌کان له‌ هه‌موو کاتێک دوورتر ده‌نوێنێت
ده‌یڤید گاردنر
وه‌رگێڕان له‌ فارسییه‌وه‌: سروور خدری
مەزرای قاتڵەکان
مەنسوور یەیفووری
لەیادی (233) ساڵەی لەدایك بونی مەولانا خالیدی نەقشبەندی شارەزووری دا
نوێخوازێك لەئاییندا و عەدالەت خوازێك لە ژیاندا
مەولانا لەسلێمانیەوە بۆ هندستان
حبیب محمد دەروێش
ئەو کاتەی ژنان دەچنە شەڕی داعش
لە ئینگلیسیەوە: سەما.ش
لە فارسیەوە: ئ.ب
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟(1)
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ(2)
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
توێکاریی دەسەڵاتدارێتی
نووسینی: ڕۆبێرت بینگهام داونز (1903-1991)
وه‌رگێڕان له‌ فارسییه‌وه‌: ئازاد وەڵەدبەگی
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
سیاسەتى ئابوورى چییە؟
عیسام ئه‌لخوری
وه‌رگێڕانی له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: چرا عومه‌ر
تورکیا لە شەڕی داعشدا، دەوری پاکستان لە بەرابەر تاڵیبان دەبینێ؟
شێرکۆ جیهانی
خوێندنەوەیەک بۆ کتێبی
مشتێک لە خەرمانی بیری نالی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
ڕۆڵی دەستەبژێری ڕۆشنبیر لە قەیرانەکاندا
د. عەبدولڕەزاق محەمەد – دکتۆرا لە کۆمەڵناسی
ئەزموونی شیعری شۆڕشگێڕیی کوردی
عەبدولخالق یەعقووبی
بۆچی ده‌بێت ترامپ پشتیوانی له‌ ده‌وڵه‌تی كوردی بكات؟
ئامیتایی ئەتزیۆنی
ێڕانەوە له‌ نێوان گه‌شه‌کردن و دابڕان‎دا
سه‌یدقادرهیدایه‌تی
شێوازی‌ ده‌ربڕینی‌ قبووڵكردنی‌ شكست له‌ دیموكراسیدا
نووسینی‌: پۆڵ كۆركۆران*
وه‌رگێڕانی‌: ته‌حسین ته‌ها به‌هائه‌دین
هزری نوێخوازانه‌ له‌ شیعری بێكه‌سدا
سه‌دیق سه‌عید رواندزی
ھەستیاری ئۆجەلان نەبووایە پەکەکەش نەدەبوو
نیاز حامید
عەقڵی كوردی و هزری رۆژئاوایی!
عادل قادری
سەنتەرەکانى بیرکردنەوە و قەیرانی دروستکردنی بڕیار
هۆگر ئیبراهیم حەکیم (ماستەر لە زانستە سیاسییەکان)
ليبراڵيزم و ڕيشه‌ى قه‌يران و بارگرژييه‌كان
نوسينى: سه‌مير ئه‌مين
وه‌رگێڕانى: ناجى ئه‌فراسياو
باکوور: گۆڕین لە کوێوە دێت؟
مەنسوور تەیفووری
نیولیبراڵيزم پێشه‌كيی كتێبی "كورته‌مێژووی نیولیبراڵیزم"
داڤید هارڤه‌ی
وه‌رگێڕانى: هاوار محه‌مه‌د
لەئایندەیەکی نزیکدا ناوەندی کولتوری "کۆچ"
کتێبی: سوننەکانی ئێران
"چەند سەرنجێکی مێژوویی سۆسیۆ سیاسییە دەربارەی رەوشی گشتیی سوننەکانی ئێران"
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
پ. د. خەلیل عەلی موراد ناساندوویەتی
چاپ و بڵاویدەکاتەوە
نيوليبراڵيزم چيه‌؟
ئه‌ليزابێت مارتێنز/ئاڕنۆڵدۆ گارسيا
و: وه‌ليد عومه‌ر
لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
کتێبی (مشتێک لە خەرمانی بیری نالی) لە چاپخانە دەرچووە وبەمزوانە لە کتێبخانەکان دەبێت.
قه‌یرانه‌ ئابوری و فیكريیه‌ جیهانییه‌كانی نیولیبراڵیزم
نوسینى: دكتۆر سه‌باح قودورى
و. ئه‌يوب حه‌سه‌ن
حه‌له‌ب ...دووباره‌بوونه‌وه‌ی كاره‌ساتی حه‌ما
هێدی هه‌ولێری
زمان و دەوڵەت
عەتا قەرەداغی
بۆشایی فیکری و فەلسەفی لە نێو کورددا..
ئاشتی برایم ئەفەندی
ڕۆڵ و گرینگی زمانی زگماکیی بۆ نەتەوەی کورد!
ئاریتما موحەممەدی
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
هێمن عومه‌ر خۆشناو
کۆمەڵگەی کوردیی فەیسبوك..
پێوەندییە نوێیەکانی مرۆڤی کوردی بە دیموکراسیەوە
دکتۆر عادل باخه‌وان*
سنوره‌كانى نێوان فیقه و ئه‌ده‌ب؛ ئیبن حه‌زم وه‌ك نمونه‌
د.ئیسماعیل به‌رزنجى
زمانی ئاماژە،
یان زێدەڕۆیی لێکدانەوەو ھەڵواسینی تیۆر بەدەقدا
مەحمود عبداللە
کەسایەتی و چارەنووس
نوسینی: د. محمود سریع القلم، پڕۆفیسۆری زانکۆی تاران
وەرگێرانی: ناصح برزنجى
ژمارەی ئایندەی گۆڤاری کۆچ
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010