نەوت و بودجە دوای گەمارۆکان بۆ سەر ئێران
محەممەد عەلیزادە

شەپۆلی دووهەمی ئابلۆقەی ئەمریکا، کاریگەری کوشندەی دەبێ بۆ سەر ئێران، شەپۆلی دووهەمی ئەو ئابلۆقە فرۆشتنی نەوتی ئێرانیش لەخۆدەگرێ کە ئامانجەکەی نەهێشتنی یەکجاری فرۆشتنی نەوتی ئێرانە واتە گەیاندنی رێژەی فرۆشتن بۆ سیفر. بەپێی زۆرینەی سەرچاوەکان ئێران بەبەراورد لەگەڵ ساڵی ڕابردوو ٣٥% هەناردە کردنی نەوتی لە دەست داوە، داهاتی نەوتی ئێران لە ساڵی ٢٠١٧ بەپێی سەچاوە ئەمریکییەکان ٥٥ میلیارد دۆلار بووە کە بەو پێیە ٤٥% زیاتر بووە لە ساڵی ٢٠١٦. لە مانگەکانی سەرەتای ٢٠١٨دا داهاتی نەوتی ئێران گەیشتە ٤١ میلیارد.
پێشبینی دەکرێ رێژەی ئەو هەناردە کردنە تا کۆتایی ئەمساڵ بگات بە ١.٣ میلیۆن بۆشکە لە ساڵ، لەگەڵ بەردەوام بوونی تەحریمەکان و هەروەها کەم بوونەوەی رێژەی کڕینی نەوت لەلایەن چین و کۆریای باشوور و ژاپۆن ئەو رێژەیە بگاتە ژێر یەک میلیۆن بۆشکە لە ساڵدا. بەپێی راپۆرتی رۆیتێرز رێژەی کڕینی نەوت لەلایەن چین، هیند، ژاپۆن و کۆریای باشوور ٥٦% کەمی کردووە . کۆریای باشوور رێژەی کڕینی نەوتی خۆی بۆ دووهەم جار گەیاندە سیفر و وادەردەکەوێ لە کۆتایی ئەمساڵ بە یەکجاری نەوتی ئێران نەکڕێ. ژاپۆن رێژەی کڕینی نەوتی ئێرانی دابەزاند کە بەبەراورد لەگەڵ ساڵی پێشوو ٧٠% کەمی کردووە و واش پێدەچێ لە چەند مانگی داهاتوودا ئەو وڵاتەش رێژەی کڕینی نەوت بگەیەنیت بە سیفر. ئەو بڕەش کە ئەمریکا رێگەی داوە بکڕدرێ ئەو وڵاتانە ئامادە نین تەنانەت یەک بۆشکە زیاتر بکڕن. هەرچەند ئەمریکا سەرەتا دەیهەویست فرۆشتنی نەوتی ئێران بە یەکجاری بگەیێنێتە سیفر بەڵام بە رەچاوکردنی زیادکردنی نرخی نەوت هەوڵ دەدات ئەو کارە بە هێواشی و سەرەتا بە دۆزینەوەی جێگرەوەیەک بۆ نەوتی ئێران ئەنجام بدات. واش پێدەچێ ئەو رێگا کوشندەی ئەمریکا کاریگەری باشتری هەبێت چونکە هەر لە ئێستاوە ئێران بۆ ساڵی داهاتوو تووشی کەمیی بودجە بووە کە تا ئێستا وێنەی نەبووە لە ئێران، ئەو کەمیی بودجەیەش ئەگەر چارەسەر نەکرێت بێ گومان سیستمی ئابووریی ئێران فەلەج دەکات. چەند هۆکارێک هەن کە وای کردووە ئێران تووشی ئەو کەمیی بودجە بێت: یەکەم، زیادبوونی نرخی دراوی جیهانی، دووهەم: زیادبوونی بێوێنەی نرخی شتومەکەکان، سێهەم: زیادبوونی رێژەی بێکاری، چوارەم: کەم کردنی داهاتی ناوخۆ بۆ نزیک بە ٥٠%، پێنجەم: کەم کردنی رێژەی فرۆشتنی نەوت بۆ رێژەی ١,٣ میلیۆن بۆشکە.
ئەو هۆکارانە وای کردووە کە ئێران تووشی کەمیی بودجەی بێوێنە ببێت. بە لێکدانەوەی بودجەی ئەمساڵی کە ١١٠ هەزار میلیارد خەمڵێنراوە، لەو بڕە پارەیە تەنیا ٦٣.٤ میلیار تمەنی دابین کراوە و لە بەشی داهاتی گومرۆگی و ماڵیات تەنیا ١٥ هەزار میلیارد داهاتی هەبووە کە لەو بەینەدا بڕی ٣٩ هەزار میلیارد تمەن کەمیی بودجە هەیە. ئەو کەسری بودجەیە ئێران ناچار دەکات رێکاری جیاواز بگرێتە بەر بۆ ئەوەی ئەو کەسرییە قەرەبوو بکاتەوە کە رەنگە ئەو رێگایانەش ببێتە هۆکاری بەرزبوونەوەی نرخەکان و زیاتربوونی گوشار لەسەر خەڵک. بۆ ساڵی داهاتووش وا پێشبینی دەکرێت بەو کەم بوونەوەی رێژەی فرۆشتنی نەوت بودجەی ئێران ٣٠% هەتا ٥٠% کەمتر بکات بەبەراورد لەگەڵ ئەمساڵ کە ئەوە ئێران ناچار دەکات نرخی دراوی بیانی لە ناوخۆ زیاتر بکات و هەروەها بەکارهێنانی پاشەکەوتە ئەرزییەکانی بانکی ناوەندی کە دەرئەنجامی ئەمانە دەبێتە هۆکاری زیاتر بەرزبونەوەی نرخەکان و هەروەها کەم کردنی توانای کڕینی شتومەک لەلایەن خەڵکەوە کە ئەمەش زیاتر گوشار دەخاتە سەر نیزامی سیاسی و ئابووریی ئێران.
64 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, February 13, 2019
زیاتر
ئەخلاق و سیاسەت لە روانگەی هێندێک لە فەیلەسوفانەوە
مریەم عەلی پوور
سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌
سمکۆ محەمەد
ئۆبامای نوێ. . جەنگ یان ئاشتەوایی دەكات؟
عەبدولڕه‌حمان ئەلڕاشد
نیولیبڕاڵیزم و دامه‌زراوه‌ی خێزان
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
جولێت بینۆچی دەڵێت هارڤی واینستین بەشی خۆی چەشتووە
وەرگێڕانی:روخۆش عەبدوڵا حسێن
گرێی مێدیاو دیدێكی مۆدێرن ‌ ‌
دانا ڕه‌ئووف
ئایا داواکەی یەکێتی دادوەران یاساییە؟
پارێزەر /حبیب محمد درویش
لەبارەی مەحویەکەی “هێمن خۆشناو”ەوە …
عەلی مستەفا
ئینسكلۆپیدیایەك
د.عیزه‌دین مسته‌فا
وشەی مامۆستا لە چییەوە هاتووە؟
دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
کتێبی"لیریکی گۆران لە روانگەی بونیادگەریی کراوەو تەواوکارانەوە" ناوەندی کۆچ بڵاویکردەوە
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
ناوەندی کۆچ کتێبی
"مەرگی شۆڕشگێڕێک" بڵاوکردەوە
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
کتێبی "ڕۆڵی كوردەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە پێشهاتە سیاسییەكانی ئێران لە (1905-1921ز )"
ناوەندی کەلتوری کۆچ بڵاویکردۆتەوە
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
ڕامانێك له‌ ڕاگه‌یاندنی كوردی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
ئازاری بەندیخانە لای قانع‌ و گۆران
درەو مەهدی
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
ڕووتی لە هونەردا: باشی یان خراپەکاری؟
ئاڕت ڕینیواڵ -برایان یۆدەر
لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سیاسەتەکانی وڕێنەکردن
زاموا محەمەد
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
پێوویستبوونی دەسەڵاتی مەدەنی لە ئیسلامدا
دیدی سوننە بۆ دەوڵەت لە نێوان دیدی شیعەو عەلمانییەتدایە
ڕاشد غەننوشی
وەرگێڕانی: جەمیل عوسمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
کەمین پۆڵەتیک
پێویستی دروستكردنی لۆبییەكی كاریگەر
خەڵەف غەفور
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
گرنگی جیۆپۆلەتیكی نەوت بۆ كورد
د. شێركۆ كرمانج
سه‌له‌فییه‌كانی‌ میسر، سیاسه‌ت دەخەنە پێش بانگه‌واز‌ ئایینی‌
كه‌ریم شه‌فه‌ق
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010