تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان GMT
وەرگێڕانی: زیوار ئەحمەد

تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان دەبێتە نەوەیەکی نوێی تەلسکۆپە زەبەلاحە زەمینییەکان ، کە چاوەڕوانی ئەوەی لێدەکرێت شۆڕشێک لە پیشاندان و تێگەیشتنی نوێی گەردوون بەرپا بکات.
ئەم تەلسکۆپە لە بنکەی چاودێری بۆشایی ئاسمانی لاس کامپاناس دادەنرێت لە چیلی. و لیژنەی بەڕێوەبردنی تەلسکۆپەکە ڕایانگەیاند کە لە ساڵی ۲٠۲٤ دەست بە کارەکانی دەکات.
تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان دیزاینێکی ناوازەی هەیە کە ئەمەش چەندین تایبەتمەندی پێ دەبەخشێت، تەلسکۆپێکی هاوێنەیی بەش بەشە کە کە لە بەهێزترین ستونەکانی ئەم سەردەمە پێک هاتوون، لە حەوت بەش پێک هاتووە کە شەش لە تەوەرەکانی لە لاکانییەوە چواردەوری تەوەرەی بنەڕەتییان داوە کە درێژییان ۸.٤ مەتر یان ۲۷ پێیە، هەروەها ڕووی بینایی تەلسکۆپەکە ۲٤.٥ مەتر یان ۸٠ پێیە، و سەرجەمی فراوانییەکەی ۳٦۸ مەتر چوارگۆشەیە .
تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان چارەسەری کێشەی ووزەی کردووە ۱٠ جار باشتر لە تەلسکۆپی بۆشایی هۆبڵ. کارەکانی ئەم پڕۆژەیە لەلایەن کۆمەڵە کۆمپانیایەکی جیهانییەوەیە بە سەرپەرشتی چەند زانکۆ و دەزگایەکی زانستی بەڕێوەدەچێت. ڕۆشنایی لێوارەکانی گەردوون یەکەم تیشکدانەوە دەبێت بۆ سەر حەوت هاوێنە سەرەکییەکەی پاشان تیشکدانەوەکە دەدات لە هاوێنە بچووکە دووەمییەکان و لە کۆتاییدا دادەبەزێتە ناوەندی هاوێنەی سەرەکی پاشان بۆ ئامێری دووانە بارگەیی (CCD) بۆ لێکدانەوەی وێنەکان، و پاشان ڕۆشناییەکان چڕدەکاتەوە بۆ پێوان یاخود دیاریکردنی دوورییەکانیان و بۆ زانینی پێکهاتەی دروستبوونەکەیان.
هاوێنە سەرەکییەکانی دروست کراون لە تاقیگەی هاوێنەیی ڕیچارد ئێف کاریس لە زانکۆی ئاریزۆنا لە تەکسەن. و شێوەیەکی سەرسامکەری ئەندازیاری مۆدێرن لە دروستکردنی شوشەکانی بەکارهاتووە، هەر پارچەیەک لە شوشەکانی شێوەیەکی چەماوەی زۆر ساف و بەهێزی هەیە و لە ناوەوەیدا درێژی شەپۆلی ڕووناکییەکەی یەک ملیۆنە لە ئینجێکدا. لەگەڵ ئەوەشدا هاوێنەکانی ئەم تەلسکۆپە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەترییان هەیە بە بەراورد بە هەر تەلسکۆپێکی تر، و تەواوی کێشی هەر هاوێنەیەکی کەمتر ئەبێت وەک لەوەی پێشبینی دەکرێت. و هاوێنەیەکی چەماوەی تایبەتی هەیە کە تەکنیکی ڕیزکردنی شانەی هەنگی تیادا بەکار هاتووەئەم هاوێنەیە لە تەنیشت ئامێری زەبلاحی خولێنەرەوەدایە کە قاڵبێکی خولاوەی هەیە ئەمەش شێوەیەکی پارابۆلیکی پێ دەبەخشێت هەروەها شێوەیەکی بچوکتر و کێشێکی کەمتری پێ دەبەخشێت.
لە سەرەتای درووستکردنییەوە هاوێنە یەکەمییە گەورەکانی چەماوە بوون ئەم چەماوەییە بە هاوبەشی لەگەڵ چەند فێنککەرەوەیەکی هەوایی یارمەتی هاوسەنگ ڕاگرتنی پلەی گەرمی تەلسکۆپەکە دەدەن.
یەکێک لە کارە ئەندازیارییە زۆر ئاڵۆزەکانی ئەم تەلسکۆپە دەناسرێت بە adaptive optics کە کاریگەریی لەسەر جیڕی هاوێنە دووەمییەکان هەیە، و لە ژێر ڕووی هەر هاوێنەیەکی دووەمیدا هەزاران ئامێری کۆنتڕۆڵکردن هەیە، ئەم ئامێرانە زۆر جار دەبنە هۆی پاراستنی هاوێنەکان لە هەژاندنی ئەتمۆسفیری، و ئامێری کۆنتڕۆڵکردنەکان کارەکانییان ڕێک دەخرێت لەلایەن چەندین کۆمپییوتەرێکی پێشکەوتوو، هەروەها ئەم تەلسکۆپە ئەستێرە زۆر ڕوناکەکان بە شێوەی ڕوناکی ڕوون پیشان دەدات.
لەبەر ئەم هۆکارانەیە کە تەلسکۆپی زەبەلاحی ماجەلان ۱٠ جار خێراترە لە تەلسکۆپی بۆشایی هۆبڵ.
هەروەها جێگەی دانانی تەلسکۆپەکە سودێکی زۆری هەیە بۆ بینینی بۆشایی ئاسمان و جێگەکەی یەکێکە لە بەرزترین و وشکترین جێگەکانی جیهان و دەکەوێتە بیابانی ئاتاکاما لەسەر لوتکەیەکی بەرز.
تەلسکۆپەکە توانای کارکردنی هەیە بۆ زییاتر لە ۳٠٠ شەو لە ساڵێکدا، و ۲٥٥٠ مەتر یان ۸٥٠٠ پێ بەرزە لە ئاستی ڕووی دەریا و جێگەیەکی وشک و کەم سەوزی هەیە و ڕێژەی بارانی زۆر کەمە، هەڵبژاردنی ئەم جێگەیەش بەهۆی ئەم تایبەتمەندییانەیەتی.
38 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, February 13, 2019
زیاتر
بەرنامەی فەیس بووک بەکارهێنراوە بۆ سیخوریکردن
وەرگێڕان:هەرێز تارق
تۆماس ئیسدۆری نوێل سانكر کێیە؟
وه‌رگێڕانی: چۆڤین علی
چین بەخێرهاتنی ساڵی نوێ بەراز دەكات
وەرگێڕانی: دلارا حەمید ڕەشید
چین و هندستان دونیا سەوز دەکەن
وەرگێڕانی: ڕەوا فەرمان
پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و پرسی ئه‌رمه‌نه‌كان وه‌ك قوربانی
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
مێژووه‌ نادیاره‌كه‌ی په‌یكه‌ری ڤینۆس دی میلۆ
وه‌رگێڕانی: چۆڤین علی
دیموكراسى كوردى خۆماڵییه‌
یوسف له‌تیف
ڕوسیا لە جیهانی ئینتەرنێت دا دەبڕێت
وەرگێڕانی : هەرێز طارق
رۆژی جیهانی زمانی دایکی و حکوومەتی ئێران
ئیسماعیل ئیسماعیل زادە
هۆشیاریی و ئاگایی
نووسەر: ئیلیان ماگرا
وەرگێڕانی: سایە بەهادین
چۆن لە ژیاندا کۆتای بە بێزاری دەهێنین؟
نووسینی:دەیڤد جی ئایلان
وەرگێڕانی: ڕێبەر عبدلڵە
گەندڵی پەتا کوشندەکە
نەوزاد موهەندیس
زەوی تەختە؟
وەرگێرانی: ڕەوا فەرمان
بنەمای ئایندەسازیی كوردستان لە ڕێگەی ئابووریی سیاسییەوە
د. سامان سۆرانی
‎هێلكه‌یه‌ك ژماره‌ی پێوانه‌ی تۆمار كرد
وەرگێڕانی: سەفین سەعید
کوڕان و کچانی ماڵەوە، سەردەمی قەیرانی خانوبەرە
وەرگێڕانی: ڕوخۆش عبداللە حسین
تەقەکردنی لە دەمی چاوپێکەوتندا
وەرگێران: ڤارین سالح
ڕەخنە و تێڕوانینی ئێمە بۆ ڕەخنە
زانیار بەهاری
گەورەترین ئاگر هەتاوەکو ئێستا لە کالیفۆرنیادا کەوتبێتەوە
ئاکام ئومێد
نەوت و بودجە دوای گەمارۆکان بۆ سەر ئێران
محەممەد عەلیزادە
پەیكەرێك ئازادی بەدەست دەهێنێت
نووسەر: ئالیس یوو
وەرگێڕانی: چۆڤین محمدئەمین
ئەخلاق و سیاسەت لە روانگەی هێندێک لە فەیلەسوفانەوە
مریەم عەلی پوور
حه وت ھونەری خەیالی ڤاتگۆ لەسەرگوڵەبەرۆژە
وەرگێڕانی:شانیا بورهان
ئۆبامای نوێ. . جەنگ یان ئاشتەوایی دەكات؟
عەبدولڕه‌حمان ئەلڕاشد
داعشەکانی مێدیای کوردی
ئامانج شاکەلی
جولێت بینۆچی دەڵێت هارڤی واینستین بەشی خۆی چەشتووە
وەرگێڕانی:روخۆش عەبدوڵا حسێن
لە بارەی وتاری ئەدەبی و وتاری رۆژنامەوانیەوە
ئه‌رسه‌لان ره‌حمان
ئایا داواکەی یەکێتی دادوەران یاساییە؟
پارێزەر /حبیب محمد درویش
وتاری ئەدەبی و ڕۆشنگەری
ژینۆ عەبدوڵڵا
ئینسكلۆپیدیایەك
د.عیزه‌دین مسته‌فا
بووکە تەمەن ٢٩ ساڵەکەی داعش گەڕایەوە بەریتانیا
وەرگێڕانی: ڤارین سالح
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
چۆن پارێزگاری لە تەندروستیت دەکەیت
وەرگێڕانی:یۆنان مقداد
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
خەوتن و ئارامی تەندروستبوون
زێوار ئەحمەد
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چەمکی ئازادی لە هزری حوکمڕانی کوردیدا
سیروان مەحمود
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
هزری سیاسی ئەکادیمیا
د.فایەق گوڵپی
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
خۆشەویستی کۆن و نوێ
شانیا بورهان
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
ئاڵاو نیشتمانپەروەری
وەرگێڕانی: بژار ئاوات
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
چۆن موزیک دەتوانێت لە هەست و ڕەفتاری مرۆڤدا گۆڕانکاری بکات؟
وەرگێڕانی:ڕێبەر عەبدووڵڵا
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
لەبارەی تەندروستییەوە
وەرگێڕانی: لاڤە یوسف
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کەشتیەکی فریاگوزاری ئەڵمانی ناوی لێنرا (ئالان کوردی)
وەرگێڕانی: ڕەوا فەرمان
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010