وه‌سفی كه‌سایه‌تی دیكتاتۆر
به‌ختیار محه‌مه‌د

دیكتاتۆره‌كان ده‌نگ و ڕه‌نگی جوداوازیان هه‌یه‌: دیكتاتۆر هه‌یه‌ ده‌مامكی ئه‌ستووری هه‌یه‌، گرژ و مۆنه‌، زۆرجار تووڕه‌یه‌، كه‌م پێده‌كه‌نێ، ڕۆحێكی خێڵه‌كی به‌هێز به‌سه‌ریدا زاڵه‌. وا به‌ده‌رده‌كه‌وێ (یان وا خۆی نیشان ده‌دا)، كه‌ بێ ده‌مامكه‌. پۆزێكیشی هه‌یه‌، كه‌ له‌ پۆزی سه‌رۆك خێڵه‌كان ده‌چێ. هه‌میشه‌ حه‌ز ده‌كا، كه ‌كۆمه‌ڵگه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی پیاوان بێ و (بۆیه‌ له‌ هیچ كات و له‌ هیچ شوێنێكدا ژن – له‌ بنه‌ماڵه‌كه‌ی خۆیدا – له‌گه‌ڵ ئه‌ودا ده‌رناكه‌ون) خۆیشی له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های هه‌بێ. ئه‌م جۆره‌ دیكتاتۆره‌ له‌ كاتی هێمنییدا - به‌ ڕوواڵه‌ت - دیموكراتییه‌، به‌ڵام له‌ كاتی بچووكترین بێزاری و ناڕه‌زایی هاووڵاتیاندا، ده‌بێته‌ دیكتاتۆرێكی بێ ئارام. هه‌موو سه‌ركرده‌ به‌ناو دیموكراتییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئێمه‌، دیكتاتۆری ده‌مامكداری له‌م بابه‌ته‌ن. دیكتاتۆریش هه‌ن وه‌ك كه‌سایه‌تی پێشكه‌وتنخواز و مه‌ده‌نی خۆ ده‌نوێنن. به‌رده‌وام پێده‌كه‌نن و زۆرجار نوكته‌بازیشن. ئه‌وان ده‌مامك ده‌پۆشن، به‌ڵام زۆرجار ده‌مامكه‌كانیان نادیارن. تا بڵێی حه‌زیشیان له‌ جه‌نگ به‌رپاكردنه‌، چونكه‌ حه‌ز ده‌كه‌ن له‌ سه‌ركه‌وتنی جه‌نگدا پێیان بڵێن قاره‌مان و پاڵه‌وان. هێنده‌ش حه‌زیان له‌ كورسی ده‌سه‌ڵاته‌، كه‌ هه‌رگیز نایانه‌وێ بمرن؛ بۆیه‌ كه‌ نه‌خۆش ده‌كه‌ون و ده‌كه‌ونه‌ سه‌ر جێگا، هه‌موو وڵات به‌ خۆیانه‌وه‌ خه‌ریك ده‌كه‌ن. له‌ ئاكامیشدا ئه‌وان وه‌ك خوایه‌ك ڕێزیان لێ ده‌گیرێ (هه‌ر هیچ نه‌بێ له‌ لایه‌ن جه‌ماوه‌ر و حزبه‌كه‌ی خۆیانه‌وه‌)... به‌م شێوه‌یه‌ ئێمه‌ دیكتاتۆری هه‌مه‌چه‌شن دروست ده‌كه‌ین! ده‌شێ نموونه‌ی ئه‌م دوو جۆره‌ دیكتاتۆره‌، پاشخانی ده‌وڵه‌مه‌ندی شۆڕشگێڕییشیان هه‌بێ.
دیكتاتۆریش هه‌یه‌ وه‌ك ڕێوی فێڵبازه‌، به‌رده‌وام ئازادی به‌ نێچیر تێده‌گا تا بیخوا و هه‌ڵیلوشێ؛ بانگه‌شه‌ی خوا په‌رستیی و ئازادی و دیموكراسییه‌ت ده‌كا. هه‌میشه‌ به‌ منه‌تیشه‌وه‌ باسی ئه‌م بانگه‌شه‌یه‌ی ده‌كا؛ به‌ڵام دواتر به‌ده‌رده‌كه‌وێ، كه‌ له‌م بانگه‌شه‌یه‌یدا درۆ ده‌كا؛ به‌ده‌رده‌كه‌وێ، كه‌ ئه‌و هه‌موو شتێك له‌ پێناو ده‌سه‌ڵات (كورسیه‌كه‌ی خۆیدا) ده‌كا. هه‌رچه‌نده‌ خۆی وه‌ك ئاشتیخواز نیشان ده‌دا، به‌ڵام به‌ ناوی ئاشتییه‌وه‌ خه‌ڵك ده‌كوژێ و دوژمنی بابه‌كوشته‌ی ئازادی گه‌لانیشه‌ و وه‌ك فاشیست و ڕاسیستێكیش ته‌نیا گه‌له‌كه‌ی خۆی به‌ شایسته‌ی سه‌ربه‌خۆیی و ئازادی و خاوه‌ن ده‌وڵه‌ت ده‌زانێ. ئه‌م جۆره‌ دیكتاتۆره‌ وه‌همی كوشنده‌ی هه‌یه‌: ده‌یه‌وێ - به‌ نموونه – مێژووی سه‌ڵته‌نه‌ت زیندوو بكاته‌وه‌ و له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ (به‌ ناوی دیموكراسییه‌ته‌وه‌) كوده‌تا بكا و سیستمی سیاسی په‌رله‌مانیی وڵات بگۆڕێ و بیكا به‌ سیستمی سه‌رۆكایه‌تی؛ ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی خۆی ببێ به‌ سه‌رۆكی پیرۆز و ده‌سه‌ڵاتداری ڕه‌های وڵات.
ئه‌م جۆره‌ سه‌ركرده‌ دیكتاتۆره‌ موزایه‌ده‌چییه‌كی بێ وێنه‌شه‌؛ هه‌روه‌ها دووڕوویه‌كی بێ وێنه‌شه‌: گه‌له‌كه‌ی خۆی، كه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆی نه‌بێ، ده‌كوژێ (به‌ نموونه‌ وه‌ك گه‌لی كورد)؛ به‌ڵام داوای ماف بۆ گه‌لانی دیكه‌ی موسڵمان ده‌كا (به‌ نموونه‌ وه‌ك گه‌لی فه‌له‌ستین). ئه‌ردۆگان نموونه‌ی زیندووی ئه‌م جۆره‌ كه‌سایه‌تییه‌یه‌. ئه‌م جۆره‌ دیكتاتۆره‌ فاشیستێكی – له‌ هه‌مان كاتدا – خواپه‌رست (ئیسلامیی) و نه‌ته‌وه‌په‌رستیشه‌. ئه‌م جۆره‌ دیكتاتۆره‌ به‌ شێوه‌یه‌كی دیماگۆگیانه‌ سیاسه‌ت ده‌كا و له‌ هونه‌ری سیاسه‌تی ماكیاڤیللییه‌تیشدا تا بڵێی كارامه‌ و لێهاتووه‌. له‌مه‌وه‌ ئه‌م جۆره‌ دیكتاتۆره‌ سیاسه‌تكردن به‌ ته‌ڵه‌دانانه‌وه‌ بۆ ئه‌وانی دیكه‌ تێده‌گا. دیكتاتۆریشمان هه‌یه‌ خوێنرێژێكی نموونه‌ییه. به‌ خوێن ڕژاندن و كاولكردن ئاسووده‌ ده‌بێ. به‌ مانای وشه‌ سادییه‌كی وه‌حشییه‌. خۆی یه‌كسانه‌ به‌ هه‌موو گه‌ل و به‌ هه‌موو وڵات و ته‌نانه‌ت به‌ هه‌موو مرۆڤایه‌تیش؛ بۆیه‌ بۆ پاراستنی ژیانی خۆی و كورسی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی، ئاماده‌یه‌ هه‌موو شتێك له‌ناو ببا. ئه‌م جۆره‌ ده‌سه‌ڵاته‌ (دیكتاتۆره‌) تا سه‌ر ئێسقانی دیماگۆگییه‌. وه‌ك نازییه‌كانیش وه‌حشیی و دڕنده‌یه‌. ته‌نیا وه‌ك ته‌حه‌دا و ڕكابه‌رییش له‌ هه‌مبه‌ر نه‌یاران و ڕه‌خنه‌گرانی، درۆی بێ په‌رده‌ و گه‌وره‌ ده‌كا و خۆی به‌ بێ تاوان نیشان ده‌دا؛ به‌ڵام هه‌موو ئه‌م درۆیانه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌ن، كه‌ ئه‌م دیكتاتۆره‌ سبه‌ینێ له‌ ئاست گه‌له‌كه‌یدا - به‌ پاساوی هه‌مه‌جۆر - كوشتاری زیاتر ئه‌نجام ده‌دا و زیاتر و زیاتر وڵاته‌كه‌ی خاپوور و وێران ده‌كا. درۆی ئه‌و له‌ پێناو تۆڵه‌ستاندنه‌وه‌یه‌ و درۆیه‌كه‌، كه‌ ده‌لاله‌ت له‌ خه‌سڵه‌تی دڕندایه‌تی و خوێنڕێژیی ئه‌و ده‌كا... كه‌واته‌ لێره‌ ده‌سه‌ڵات (ئه‌م جۆره‌ ده‌سه‌ڵاته‌ ئۆرۆستۆكراتی و ئۆلیگارشییه‌) هه‌موو شتێك وێران ده‌كا... ئایا هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی ئۆرۆستۆكراتیی و ئۆلیگارشیی هه‌یه‌، كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی دیكتاتۆریی نه‌بێ و ته‌نها كه‌سێك (سه‌رۆكێك) ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های تێیاندا نه‌بێ؟ ‌ پێناچێ...
كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌رده‌وام دیكتاتۆره‌كان پاساو بۆ كاره‌ خراپ و ناڕه‌واكانیان ده‌هێننه‌وه‌. واته‌ درۆ هه‌ڵده‌به‌ستن. گه‌وره‌ترین پاساویش، كه‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا دیكتاتۆره‌كان بۆ شه‌رعیه‌تدان به‌ ده‌سه‌ڵاتی دیكتاتۆرانه‌یان ده‌یهێننه‌وه‌، پرسی (كلك و گوێ كردنی یاساكانی) دیموكراسییه‌ته‌ (جگه‌ له‌ ڕژێمه‌ ئایینیی و مه‌زهه‌بییه‌كانی وه‌ك جمهوری ئیسلامیی نه‌بێ، كه‌ به‌ ناوی دوژمنی خواوه‌ خه‌ڵك ده‌كوژن و له‌ سێداره‌ ده‌ده‌ن). دیكتاتۆره‌كان درۆی گه‌وره‌ به‌ ناوی دیموكراسییه‌تی درۆزنانه‌وه‌ ده‌كه‌ن. واته‌ ئه‌وان دیموكراسییه‌تی ساخته‌مان به‌ ناوی دیموكراسییه‌تی ڕاسته‌قینه‌وه‌ پێ ده‌فرۆشن و به‌مه‌ش ڕه‌وایه‌تی به‌ ده‌سه‌ڵاتی دیكتاتۆرانه‌ی خۆیان ده‌ده‌ن. ئه‌مڕۆ ئه‌م جۆره‌ ده‌سه‌ڵات و سیستمه‌ دیكتاتۆرییانه‌، پڕی وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤینن‌... به‌ڵام له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌ ده‌بێ ئه‌و ڕاستییه‌ش له‌بیر نه‌كه‌ین (كه‌ ئه‌مه‌ش خۆی له‌ خۆیدا دیارده‌ ترسناك و ئاڵۆزه‌كه‌یه‌)، دیاره‌ له‌به‌ر هه‌ندێك هۆكاری مێژوویی و زاتیی، هه‌میشه‌ مێگه‌له‌ (میلله‌ته‌) گوێڕایه‌ڵه‌كان دیكتاتۆر دروست ده‌كه‌ن. ئه‌و میلله‌تانه‌ی حه‌ز ده‌كه‌ن شوانێك هه‌بێ هه‌موو شتێكیان بۆ بكا؛ كه‌واته‌ بوونی دیكتاتۆر ده‌لاله‌ت له‌ بوونی گه‌لێكی مێگه‌لیی ده‌كا: گه‌لێك، كه‌ بڕوای به‌ ئازادی تاكه‌كانی نییه‌. بنه‌ما و سیستمی كاری هه‌موو ده‌زگاكانیش (خێزان، فێرگه‌، په‌رله‌مان...) له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا ده‌لاله‌ت له‌ بوونی ئه‌م دیكتاتۆرییه‌ته‌ ده‌كه‌ن. حزب هه‌یه‌ لایه‌نگر و جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی بریتییه‌ له‌و حاڵه‌تی مێگه‌لییه‌. واته‌ بێده‌نگ و ملكه‌چن، به‌ڵكو ئه‌وان سه‌رۆكه‌ دیكتاتۆره‌كه‌یان ده‌په‌رستن. ته‌نانه‌ت خۆیان ده‌یانه‌وێ سه‌رۆكه‌كه‌یان دیكتاتۆر بێ. لێره‌شه‌وه‌ به‌ ڕاده‌ی پیرۆزكردن به‌ شان و باڵی كه‌سایه‌تی سه‌رۆكه‌كه‌یاندا هه‌ڵده‌ده‌ن (واته‌ تۆ هه‌موو شتێك و ئێمه‌ش هیچ)؛ له‌مه‌وه‌ هیچ دیكتاتۆرێك بوونی نییه‌، به‌ بێ ئه‌وه‌ی، كه‌ ئێمه‌ (ئێمه‌ی كۆیله‌ و ملكه‌چ) دروستی بكه‌ین. ‌
5898 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Friday, November 13, 2015
زیاتر
پێكدادانی كورد و توركمان
له‌ كه‌‌‌ركوك و ناوچه‌كانی تر له‌ خزمه‌‌تی كێدایه‌؟!
نجم الدین فارس حسن
ژاك دوریدا بۆ ژیل دولوز
ئەبوبەکر جاف
شیکارییەک لە سەر ئازادکردنەوەی شنگاڵ
جیهاد موحەمەد
ئابوری میلیشیایی
دکتۆر محەمەد گەناویی
ئەفسانەی ژێردەستەیی ژنان
ئیڤلین ڕید
وەرگێڕان: نەسیبە بارانی
ئوستورەی ڕێفۆڕم و ژوورنالیزمی سۆفیستانە
نووسەر: پەیمان عەلیپوور
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
ئیدۆلۆژی، فەلسەفەیە یان وەهم؟
رەسوڵ سێلەکە
وەڵاتێک لە ژان ...
ئەمجەد شاکەلی
ئیستاتیكای (جوانی) سیاسەت
محمدامین گەناوی
عیشق له‌ كتێبی (بوون و نه‌بوون)ی ژان پۆڵ سارته‌ردا
رزگار عه‌لی
گلۆبالیزاسیۆن و "ده‌وڵه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌"
سەلاح بایەزیدى
چیبکرێ تاوا لە پارتی بکرێ ببێ بە پارتێکی سیاسی مرۆڤدۆست؟
ئازاد حمە
رامانێکی فەلسەفی دەربارەی "نەبوون"..
شامیر مولان
شكست هێنانی ئه‌مریكا
له‌(ئه‌فسانه‌ی جه‌نگی دژه‌ تیرۆردا)!
یاسین له‌تیف
ژمارە 31‌و فۆرمی 31ی ئاب وەك یەكەیەكی فەرهەنگی زمانی كوردی
د. تریفە عومەر
بێدەنگی هەولێر: تەنگژەی شوناسی هەولێریی
شێرکۆ کرمانج
نارەزاییەکان لە دەستێوەردانی حکومەت
جۆن ستیوارت میڵ
گێڕانەوەی ئەنفال وەکوو کارەساتێکی پارتیکولار
چەند سەرنجێک لەسەر کۆمەڵەچیرۆکی
"جەستەیەکی خۆڵاوی بەسەر قاڵیچەی سولەیمانەوە"
محەمەد محەمەدمرادی
ڤ
ئایدیای زمان/ ئایدیای شانۆ
چەند خاڵی سەرەتایی و مانیفێستۆیی
ئەمین کەرەمی و هاوڕێ یووسفی
سوسیالیزمی میدیایی لە دەستە واژەکان دا
سلیمان عبدی
مەعریفەی ئیگزیستانسیالیزم و کۆمەڵگەی باشوری کوردستان
ئه‌فشین غولامی
بیری فەلسەفی یۆنان پێش ئەفلاتون
د. حسین حرب
وەرگێڕانی: رەفیق غەفور
زمانی کوردی و پێوه‌ندی به‌ناسنامه‌ی کورده‌وه‌
محه‌مه‌د که‌ریمی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
ئه‌ده‌بی پۆست مۆدێڕن، زه‌رووره‌تێکی ناوه‌خت
حه مه ی که ریمی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
سواره‌ له‌ نێوان دوو ئه‌زموون و دوو شێوه‌ ژیانی جیاوازدا
ئه‌مجه‌د غوڵامی
كێشه‌ی خودا له‌ فه‌لسه‌فه‌ وفیزیا*
نووسەر: سەعیدکاکی
ئالن به‌دیۆ و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌می فه‌رانسه‌
نووسین و کۆکردنه‌وه‌ی ده‌ق: جه‌واد گه‌نجی
وه‌رگێڕانی له‌ فارسییه‌وه‌: حه‌مه‌ی که‌ریمی
كۆمه‌ڵناسی كووئیر و ئایین
ئه­ حمه­ د غولامی
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟(1)
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ(2)
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
نەبوونی بنەمای زانستی و بەرپرسیارێتیی یاسایی و نەریتی
لە توێژینەوەیەكی (د.عیزەت فەتاح حەمەساڵح)دا
بوار نوورەدین
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟(1)
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ(2)
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
شوناسی پوپولیزم
هاوڕێ نەهرۆ
هەڵوێستی توركیا لە فیدراڵیزمی
هەرێمی كوردستانی عێراق
ی. سەرپەرشتیار: وەسمی محەممەد ئەلشمەری
ی. توێژەر: محەممەد حازم حامید
وەرگێڕانی: حەسەن حسێن
قانع و کێشەی نەتەوایەتی
ئیبراهیم ئیسماعیل پوور
كورد ...
گرنگترین پێكهاتەی گەشەی سەرمایەداری توركییە
دیدار لەگەڵ د. سەردار عەزیز
ئا: هەرێم عوسمان
داهاتویێک پاش کاپیتالیزمیش هەیە
لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی
وردەكارییەكانی خەباتی چەكداریی
لە ئەجێندای (پەكەكە)دا
بەشێك لە كتێبی كچە رۆژنامەنووس (ئەلیزا ماركۆس)
وەرگێڕانی: ماجید خەلیل
نیچە روخساری دژ، بەڵام قوڵ
فەڕۆخ نێعمەتپوور
توركیا : چارەسەركردنی كێشەی كورد و
دینامیكە هەرێمییەكان
نووسینی: ئۆمیر تاشـبینار(*)
وەرگێڕانی: مەهاباد قادر
روانینی سلۆتەردایك بۆ بنەما فەلسەفییەكانی دێریدا
لەكتێبی (دێریدای مسری) وەرگێڕانی بەكرعەلی
رانانی: د. تریفە عمر
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج
مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا، مالیزیا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
ترپەی دڵ‌و ئاوازی وشە
ئیسماعل فەرەج
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج
مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا، مالیزیا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
دوای هێرشی داعش ، پێویسته‌ ، چی بكه‌ین؟نوسینی:
ئومێد قەرەداغی
لە پەراوێزی پڕۆسەی ئاشتی تورك و كورددا
توركیا و موعەممای پرسی كورد
دەرگیریی و كاریگەرییەكان لە پێوەندییە دەرەكییەكانی توركیادا
نووسینی: ئۆفرا بێنگیۆ(*)
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییە وە: ماجید خەلیل
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010