دەوری تەکنەلۆجیا لەناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا
به‌ختیار ئه‌مین

بەپێی ڕاپۆرتی‌ دەزگای تەندروستی جیهانی (who) سەرەتا ڤایرۆسی کۆرۆنا کە بەکۆڤید-١٩ ناسراوە لە ٣١ی سێبتەمبەری ٢٠١٩ دا لەشاری وهانی وڵاتی چینەوە سەری هەڵدا. دواتر ئەم ڤایرۆسە بەخێرایەکی چاوەڕوان نەکراو بڵاو بووەوە بە هەموو جیهاندا. مەترسی ئەم ڤایرۆسە گەیشتە ئەو ئاستە ترسناکەی کە لەهەندێ ووڵاتدا هەموو جوڵەیەکی هاووڵاتیانی پەکخست و تەنانەت کار گەشتە ئەوەی کە باری نائاسایی ڕابگەیەنرێت لە زۆر ووڵاتدا بەنمونە لە (چین، ئێران، ئیتاڵیا، چەند وولایەتێکی ئەمریکا، کۆریای و یابان...هتد).
ئەوەی جێگای دڵخۆشیە تیمەکانی تەندروستی جیهانی بەردەوامن لە گەڕان بەدوای ڤاکسین و چارەسەر بۆ ئەم ڤایرۆسە مەتریسدارە، بەڵام ئەوەی کە زۆر کاری تیمەکانی تەندروستی ووڵاتانی قورسکردوە ئەویش ناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسەکەیە یان دۆزینەوەی ئەو ناوچەیەیە کە ڤایرۆسەکەی تێدا بڵاوە. بۆیە خۆشبەختانە پسپۆڕانی تەکنەلۆجیای زانیاری توانیان لە ڕێگای تەکنەلۆجیای ژیری دەستکردەوە کە بە (Artificial Intelligence) ناسراوە هاوکاری ووڵاتی چین بکەن لە دەستنیشانکردنی توشبوان و هەڵگرانی ڤایرۆسی کرۆنا لەسەرجەم جێگا قەرەباڵەغەکانی وەکو فڕۆکەخانەکان، بازاڕ و ویستگەی شەمەندەرەکان (بڕوانە سەرچاوەکانی ٣ و ٤). هاوکات پسپۆڕان توانیان لە ڕێگای هەردوو تەکنەلۆجیای کۆمپیوتەر ڤیژن و ڕۆبۆتی زیرەکەوە کە بەشێکن لە تەکنەلۆجیای ژیری دەستکرد کاری تیمەکانی تەندروستی ئاسانتر بکەن و توشبوانی ڤایرۆسی کرۆنا یان بۆ بدۆزنەوە لە شوێنە قەرەباڵغەکاندا یان ئەو ناوچەیەی کە ڤایرۆسەکەی تێدا بڵاوە.
ئێستا لە ڕێگای تەکنەلۆجیای ژیری دەستکردەوە دەتوانرێت کەسی توشبوو یان هەڵگری ڤایرۆسی کرۆنا لەناو چەندین کەسی دیکەدا بدۆزرێتەوە، بە تایبەتریش لە شوێنە گشتی و قەرەباڵغەکاندا بەبێ بەکارهێنانی ئامێری پێوەری پلەی گەرمی لەش. هەروەها بە ڕێگەیەکی ئاسانتر و بە بەکارهێنانی ڕۆبۆتی زیرەک دوو کۆمپانیای چینی و هۆڵەندی توانیان پشکنین بۆ سەرجەم ئەو جێگایانە بکەن کە گومانی بڵاونەوەی ڤایرۆسەکەی تیدایە. بۆیە لەم ڕێگەیەوە تیمەکانی ڕشتنی دەرمانی دژە ڤایرۆس کارەکانیان ئاسانتر دەبێت و حکومەت دەتوانێت هاوکاری پزیشکی بەزووترین کات بگەیەنێتە شوێنی دەستنیشان کراو. لە ئێستادا هەردوو پرۆسەکە بەسەرکەوتووی لە ووڵاتی چین بەکاردەهێنرێت و هاوکارێکی باشە لە دەستنیشان کردن و دۆزینەوەی ئەو جێگایانەی کە مەترسی ڤایرۆسەکەی لێ دەکرێت. ئێستا چین سەلماندنی کە توانای بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کرۆنای هەیە بەچەندین شێوازی نوێی زانستی. هیوادارم پێویستمان بەم ڕێگایانە نەبێ لە کورستان، بەڵام ئەگەر بوو ئەوا من ئامادەم هاوکاری کوردستان بکەم لە بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای ژیری دەستکرد لە فڕۆکەخانەکان، سەرسنور یان بازاڕ و شوێنە گشتیەکاندا تاوەکو توشبوانی ڤایرۆسی کرۆنا بدۆزرێنەوەو چیتر نەهێڵرێت کە تێکەڵ بە دانیشتوان ببن.
د.بەختیار ئەمین (توێژەرو وانە بێژ لە زانکۆی لیڤەرپوڵ- ئینگلتەرا)
سەرچاوەکان
١. https://www.who.int/health-topics/coronavirus
٢. https://www.google.com/amp/s/venturebeat.com/2020/03/03/how-people-are-using-ai-to-detect-and-fight-the-coronavirus/amp/ ٣. https://www.google.com/amp/s/www.aljazeera.com/amp/news/2020/03/china-ai-big-data-combat-coronavirus-outbreak-200301063901951.html
٤. https://www.forbes.com/sites/jeremybogaisky/2020/02/10/we-are-running-as-fast-as-we-can-coronavirus-sparks-surge-in-demand-for-infrared-fever-detection-equipment/#2992d63360c
79 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, June 24, 2020
زیاتر
ساڵی نوێی خوێندن لەگەڵ ڤایرۆسی کرۆنادا به‌ختیار ئه‌مین*
خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گێژاودایە
نووسینی: مەها یەحیا
وەرگێرانی: حسێن ئەحمەد حسێن
جۆرج ئۆروێڵ و چەند تێبینییەك لە بارەی چەمكی ناسیۆنالیزم
وەرگێڕان و پێداچوونەوە: سەلاح بایەزیدی‌
ئەنجومەنی دادوەری دەبێ یاسا جێبەجێ بکات
حاكم شێخ له‌تیف
کەسێتی رەفیق حلمی لەکتێبخانەکەیەوە
نەوزاد جەمال
بە رۆژوبون لە مەعریفە!
د. سه‌ردار عه‌زیز
جەستەی بێدار و درکی خەوتوو!
مەحمود شێرزاد
لێكەوتە ئابوورییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا
ئەكیرا كاوامۆتۆ
کۆرۆنا لە نەخۆشییەکی تێپەڕەوە بەرەو پەتا دەچێت، ئێستە چی بکەین؟
چاوپێکەوتن لەگەڵ: ئالان م نوری
تا ئێستا یەكلانەبووتەوە كۆرۆنا سەربەچ حزبێكە؟
محەمەد نوری
تەعریب بەو شێوەیە راناگیرێت !
شوان داودی
سامانی ئاو وەکو فشارێکی سیاسی
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
هەندێک لە کەلتووری‌ ژیانی‌ کۆچەری‌ کوردەواری‌
د. ئاراس محمد صالح
چاكسازیی ڕاگوزەر
هەردی مەهدی میکە
کوردستانی عێراق لە سیاسەتی گشتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران
هه ردی مهدی میکه
ئه ژی ئازاد ئه بوبه کر
بۆچوونی یۆرگن ھابرماس سەبارەت بە كۆرۆنا
و: هەورامان فەریق
له‌ باره‌ی بوێرییه‌كه‌ی مسته‌فا زه‌ڵمییه‌وه‌
د.عرفان مستەفا
گرنگى عەفرین بۆ کورد و تورکیا لە ڕووى سەربازیى و سیاسیەوە
نوسینی: د.ئومێد رفیق
لەنێوان من و تۆدا ئەی دۆست
حەسەن هەمزە
ھەولێر لە بەغدا و بەغداش لە کەنداو
ئه‌و ڕۆژه‌ هات، كه‌‌ ترسمان لێی ھەبوو!
د . زاهیر سوران
پسپۆڕی نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
بکەری مێژوویی تاكڕەو!
رزگار عومەر
گەورەم خەڵک چی بکات؟
زه‌به‌نگ به‌هادین
بە تەنیا لە دەرەوەی مێژوودا
کامەران قازی
دەسەڵاتدارێتی بەھێز کامەیە؟
مه‌ریوان وریا قانع
بیرکردنەوەی ڕەخنەیی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
دوای دانپیانان چارەسەر چیە؟
د. یوسف محەمەد سادق
بڕیارێكی نا به‌رپرسانه، زیانێكی فره‌ مه‌ترسیدار
د. زاهیر سوران پسپۆڕی
نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی .
مەلا نەوزاد .خاوەنی لۆژیکی زانستی !....
پرسەنامەی ناوەندی کەلتوری کۆچ بۆ کۆچی دوایی مەلا نەوزاد ئەندامی دامەزرێنەر و هاوکاری بەردەوام
کۆمەڵگە لە کوێ پەروەردە دەبێت؟
عەبدوڕەحمان ئەحمەد وەهاب
پانۆڕامای نه‌وت
د. محمد امین
پەیوەندی نێوان خۆپیشاندان و گەنجان: ئاگادارکردنەوەیەک بۆ دەستەڵات
ڕێبوار ڕەوف ساڵەح
فاشیزمی تورکی لە لوتکەی مەترسیدا
سەلاح خدر
گەڕانەوە بۆ سەرەتاکان: پەیمانی کۆمەڵایەتیی
مەریوان وریا قانع
هه‌ڵه‌كانى پارتى كوردستانيان وێرانكرد
شێرزاد شێخانى
مەم و زین:
بەردی بنچینەی ناسنامەی کوردە،
وەک خەیاڵێکی نادیار نەتەوە و دەوڵەت نمایش دەکا
عەلی ئەلشامی
وەرگێڕانی:فەریاد فازیل
نوێترین توێژینەوەی ستاندەر لێكەوتەكانی كۆرۆنا لەسەر دەسەڵاتی كوردستان و ئایندەی ئاشكرادەكات
ئالنگاریكردنی (چالێنجی) قەرزەكانی حكومەت
د. نیاز نەجمەدین
له‌ بانگه‌شه‌ی ئابوری سه‌ربه‌خۆوه‌ بۆ بانگه‌شه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا
دانا مه‌نمی
کاشکا کاسپەر (Casper) بوومایە!
ماجد خەلیل
هێشتا گەورەكان ماف ‌و چێژی منداڵان زەوت دەكەن
بارزان شێخ عوسمان
برینی (زۆرینە)ی پەرلەمانی و جوڵەی بەرەنگاربوونەوە!
عەدالەت عەبدوڵڵا
مەرگ بە کۆرۆنا یا بە برسییەتی؟
دانا هەڵەبجەیی
پێشنیارێک بۆ گۆڕینی حوکمداری لەهەرێمدا
حەبیب محەممەد دەروێش
هزری سیاسیی كوردی
ئاراز رەمەزان
ئــــــــــاه ونـــــــزولـــــــەی مــەولــــەوی
حەبیب محەمەد دەروێش
(یەکێتیی) نوێ و کۆسپەکانی بەردەم نوێبوونەوە
نیاز سەعید عەلی
ژنان لە نێوان خواستی بەشداریی سیاسی و بەربەستەكاندا
شاناز هیرانی
بۆچی شەپۆلی كۆرۆنا، لە کەناری سلێمانی لەنگەری گرت؟
د. زاهیر سوران
پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگەکەی دەبێ چۆن بێت؟
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010