هێشتا گەورەكان ماف ‌و چێژی منداڵان زەوت دەكەن
بارزان شێخ عوسمان

لەساڵی 1954ەوە نەتەوەیەكگرتووەكان مافەكانی منداڵیشی لە بڕیارەكانیدا لەبەرچاوگرتووە، ساڵی 1989یش بە رێكەوتنێكی 54 مادەیی دووبارە پێویستیی مافەكانی منداڵی سەلماندووە كە دەبێت دەوڵەتان و حكومەتەكان و رێكخراو و ناوەندە جیاجیاكان بەڕەسمیی بناسن و پابەندی بن.
لە ساڵی 1990-یشەوە یەكی حوزەیران بە بڕیاری UN كراوەتە رۆژی جیهانیی منداڵان. وەك تێبینی دەكرێت ئەم رێكەوتنە نێودەوڵەتییەو بڕیارە ئیلزامییەكانی تری UN -ی پەیوەست بەمنداڵ تەنیا لەناو وڵاتانی یەكێتیی ئەوروپادا و بە تایبەتیی خۆرئاوای ئەوروپا بە رێكوپێكی جێبەجێ دەكرێت.
لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و ئەفریقا و هەردوو ئەمریكا و ناوچەكانی دیكە، منداڵان بە دەست هەژاریی، شەڕ، خراپی بەڕێوەبردن، نەبوونی دادپەروەریی، ململانێ سیاسیی و ئیتنیكییەكان، گەندەڵی و داب و نەریتە كۆمەڵایەتیی و ئاینییەكانەوە، منداڵان چێژ لە دەورانی منداڵیی خۆیان نابینن و بێبەشن لە سادەترین مافی بنەڕەتیی خۆیان. لە عیراقی خۆمان و بە دیاریكراویش لە بەشەكەی ژێر كۆنترۆڵی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا، لەگەڵ ئەوەی چەندین بڕیار و رێوشوێنی حكومیی و دامەزراندنی ژمارەیەك رێكخراوی تایبەت بە منداڵان لەئارادان، كەچی منداڵان لە كوردستان بێبەشن لە مافەكانیان و هێشتا گەورەكان ئامادە نین ئەو مافانە بسەلمێنن. لەم هەرێمەدا بەهۆی نەبوونی دادپەروەریی كۆمەڵایەتی، منداڵ لە مەینەتیی و نەهامەتیدا دەژی، ئەویش هەم وەك گەورەكان رەفتار دەكات، هەم وەك گەورە رەفتاری لەگەڵدا دەكرێت.
نەبوونی سیستمێكی سیاسیی ئۆقرە و خزمەتگوزار ،زاڵبونی نەریتە ناشارستانیی و نامەدەنیی دواكەوتوەكان و سەپاندنی سیستمێكی پەروەردەیی حزبیی و ئاینیی زاڵمانە وایكردوە كە مافی منداڵ لەم هەرێمەدا بكەوێتە ژێر پرسیارێكی زۆرەوە ،وەك ئەوترێت ئەوەشی هەیە تەنیا روكەشە و بۆ لابردنی گلەییە لەسەر حكومەت. ئەوە منداڵی كورد لە بەشەكانی تر لە بارودۆخێكدان كە ئیرەییان پێ نابرێت ،بە هەمان شێوەی هاوتاكانیان لە كوردستانی عیراق ، مناڵان لە بەشەكەی توركیا لە قسەكردن بە زوبانەكەی خۆشیان بێبەشن سەرباری شەڕو كوشتار . منداڵی كوردی سوریاش بەدەست وەیشومەكانی جەنگەوە لە بارێكی زۆر دژواردان .
لە كوردستانی عیراق سەرباری ئەوەی مناڵانی كچ و كوڕ بەزۆر و بێ ئیرادەو خواستی خۆیان باوەڕە ئاینییەكان و سیاسیی و حزبییەكانیان بەسەرا ئەسەپێنرێت، بێگوێدانە پێودانگە زانستیی و جەستەیی و فیسۆلۆژییەكان لەتەمەنی خوار هەژدە ساڵی ئەدرێن بە شو و ژنیان بۆ ئەهێنرێت، بەشی هەرە زۆریشیان بە هۆی خراپیی باری ژیانی خێزانەكانیانەوە لە ژیانێكی پڕ لە ئازار و بێ بەشیدا ئەژین و خەونەكانی منداڵییان هەر زوو لە بار ئەبرێت،ئەوانیش وەك گەورەكان ئەكەونە داوی گێژاوەكانەوە ،مناڵانی دەوڵەمەند و دەستڕۆیشتوەكانیش وەك گەورەكانیان لە دەیان خراپەكاریی وەك گەندەڵیی و هەتككردنی قانون و خۆ بە گەورەزانین و سەرپێچیكردن و هەندێكیان لەتاوانی كوشتن تێوە ئەگلێن،ئەوانیش لە جیهانە پاك و سادەكەی منداڵ بێبەش ئەبن و هەر لە منداڵیەوە ئەبنە ئاغا و لادەر و خۆسەپێنەر .
بۆ ئەوەی منداڵی عیراق و كوردستانیش لەو گێژاوە رزگار ببن و بە جیهانە جوانەكەی خۆیان شاد بن،پێش هەمووشتێك دەبێت سیستەم و بەرنامەی پەروەردە و خوێندن هەموار و چاك بكرێن بەو جۆرەی كە حزبایەتیی و ئاینەكان دەخالەت نەكەن لە ژیانی مناڵان با خۆیان لە هەژدە ساڵیدا بڕیار بددەن چ ئایین و رێبازێكی فیكریی و سیاسیی هەڵئەبژێرن و لەچ تەمەنێكی گونجاودا هاوسەرێتی ئەكەن، هاوكات سیستمی ئابوریی و سیاسییش بە جۆرێك چاك بكرێن كە كۆتایی بێت بە هەموو ناداد پەروەرییەكان تا مناڵانیش لە سایەیدا، بە مافەكانی خۆیان شاد بن و جیاوازییە چیناتییەكان بن بڕ بكرێن و چیتر منداڵی هەژار و نەدار زیاتر نەچن بە رۆخی زەویدا. منداڵ هەموو وەیەك و یەكسان بژین و بخوێنن و فێر بن.
لێرەوە دووبارە ئەركێكی قورس ئەكەوێتە سەرشانی هێزێكی سۆشیال دیموكرات و پێشكەوتنخوازی وەك ی ن ك زیاتر هەوڵ و تێكۆشانی چڕ بكاتەوە بۆ پاراستنی مافەكانی منداڵ لە عیراق و هەرێمی كوردستانیشدا ،چ لە ئاستی حكومیی و چاكسازیی پەروەردەیی چ لە ئاستی پەرلەمانیی و قانون داڕشتن و دەستوریشدا،بەو جۆرەی كە گوزەرانی خانەوادەیی منداڵ و باری ژینگەیی لە هەموو رووەیەكەوە بۆ مناڵان بەو جۆرە بڕەخسێنرێت كە شایستەی منداڵ و بەرهەم هێنانی نەوەیەكی كراوە و كۆمەڵێكی مرۆڤ دۆست بێت .
راستە ی ن ك هەنگاوی بەرچاو وگرنگی ناوە بۆدەستەبەر بوونی مافەكانی منداڵ و ئاوڕی باشی داوەتەوە لێیان و بێ ئینسافییە ئەگەر ئەو راستییە نەسەلمێنرێت كە رێكخراوێكی وەك منداڵپارێزی كوردستان كاری زۆر باشیكردووە بۆ خزمەتی مناڵان نەك هەر لە كوردستان بەڵكو لە عیراقیش ، بەڵام زۆری تری لەبەردەمدایە بۆ شكۆمەندیی منداڵ .
62 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, May 31, 2020
زیاتر
مەرگ بە کۆرۆنا یا بە برسییەتی؟
دانا هەڵەبجەیی
پێشنیارێک بۆ گۆڕینی حوکمداری لەهەرێمدا
حەبیب محەممەد دەروێش
هزری سیاسیی كوردی
ئاراز رەمەزان
ئــــــــــاه ونـــــــزولـــــــەی مــەولــــەوی
حەبیب محەمەد دەروێش
(یەکێتیی) نوێ و کۆسپەکانی بەردەم نوێبوونەوە
نیاز سەعید عەلی
ژنان لە نێوان خواستی بەشداریی سیاسی و بەربەستەكاندا
شاناز هیرانی
بۆچی شەپۆلی كۆرۆنا، لە کەناری سلێمانی لەنگەری گرت؟
د. زاهیر سوران
پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگەکەی دەبێ چۆن بێت؟
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گێژاودایە
نووسینی: مەها یەحیا
وەرگێرانی: حسێن ئەحمەد حسێن
هەوڵێک بۆ نزیکبوونەوە لە ئیکیگای
ڕازی یابانی بۆ تەمەنێکی درێژی بەختەوەرئامێز
ئا: هەرێم عوسمان*
ئەنجومەنی دادوەری دەبێ یاسا جێبەجێ بکات
حاكم شێخ له‌تیف
دورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتیی سەرکردەکان لە خەڵک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
مایكل رۆبن
بە رۆژوبون لە مەعریفە!
د. سه‌ردار عه‌زیز
چاوپێکەوتن لەگەڵ نوام چۆمسکیی لەبارەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا
چاوپێكه‌وتن: كریس بڕووكس
وەرگێڕانی: سەنگەر حەسەن
لێكەوتە ئابوورییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا
ئەكیرا كاوامۆتۆ
بژاردە قورسەكانی خوێندن لە سایەی پەتای كۆڤید 19
د.سەڵاح عەزيز
تا ئێستا یەكلانەبووتەوە كۆرۆنا سەربەچ حزبێكە؟
محەمەد نوری
سۆشیالیزم‌و جۆرەکانی
نوسینی :ریچارد داگەر و تێرنس بۆڵ
لەئینگلیزیەوە: دانا نازەنین
سامانی ئاو وەکو فشارێکی سیاسی
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
تۆڵەی دەوڵەتی رووخاو بە قۆستنەوەی لێكەوتەكانی كۆرۆنا*
چاكسازیی ڕاگوزەر
هەردی مەهدی میکە
“غەزای ڕەمەزان” وەك وێستگەیەكی دەركەوتنەوەی داعش
یاسین تەها
بۆچوونی یۆرگن ھابرماس سەبارەت بە كۆرۆنا
و: هەورامان فەریق
هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان یان کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی بەپێی دەستوور
سەرکەوت جەلیل
گرنگى عەفرین بۆ کورد و تورکیا لە ڕووى سەربازیى و سیاسیەوە
نوسینی: د.ئومێد رفیق
دەسەڵاتی پێترۆدۆلاری کوردی و نەفرەتی نەوت
د. دارا محەمەد
ھەولێر لە بەغدا و بەغداش لە کەنداو
سەربەخۆیی بە کێ دەکرێت
حەسەن هەمزە
بکەری مێژوویی تاكڕەو!
رزگار عومەر
لامەرکەزیەت یان فیدراڵیەت بۆ ناوچەی سلێمانی
حەبیب محەمەد جاف
بە تەنیا لە دەرەوەی مێژوودا
کامەران قازی
رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی، متمانه‌ و چاره‌نووسی نادیار!
د .زاهیر سوران، پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی.
بیرکردنەوەی ڕەخنەیی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
کۆرۆنا و دەستەخوشکەکانی لەبەرەبەیانی ھەزارەی سێیەمدا:
وریا ئەحمەد
بڕیارێكی نا به‌رپرسانه، زیانێكی فره‌ مه‌ترسیدار
د. زاهیر سوران پسپۆڕی
نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی .
گرفتی بوونی خراپە لە فەلسەفەدا
دلشاد عبدالرحمان
کۆمەڵگە لە کوێ پەروەردە دەبێت؟
عەبدوڕەحمان ئەحمەد وەهاب
لە غیابی مەعنەویەتدا جیهان ڕووبەڕووی كارسات دەبێت
سەلمان نادر
پەیوەندی نێوان خۆپیشاندان و گەنجان: ئاگادارکردنەوەیەک بۆ دەستەڵات
ڕێبوار ڕەوف ساڵەح
ئەو چیرۆکانەی دەبێت بزانرێن
(بە دیدار شادبوونی کوردۆلۆژی مەزن تۆفیق وەھبی)
محەمەد ئەمین پێنجوێنی
گەڕانەوە بۆ سەرەتاکان: پەیمانی کۆمەڵایەتیی
مەریوان وریا قانع
ژەنەڕاڵی پاییز، شیعری "ئێوارەی پاییز"ی بۆ کێ نووسیوە؟
بەرزان هەستیار
مەم و زین:
بەردی بنچینەی ناسنامەی کوردە،
وەک خەیاڵێکی نادیار نەتەوە و دەوڵەت نمایش دەکا
عەلی ئەلشامی
وەرگێڕانی:فەریاد فازیل
مزگه‌وته‌كانیان بۆ بكه‌نه‌وه‌
ئیسماعیل حمە ئەمین
ئالنگاریكردنی (چالێنجی) قەرزەكانی حكومەت
د. نیاز نەجمەدین
بۆ مێژوو.. یادەوەری و دوو بەسەرهات..!!
سەلام سابیر
کاشکا کاسپەر (Casper) بوومایە!
ماجد خەلیل
ئایا ئەو کونەی لە چینی ئۆزۆندا هەبوو هێشتا ماوە؟
ئا: دیارکۆ جەلال
برینی (زۆرینە)ی پەرلەمانی و جوڵەی بەرەنگاربوونەوە!
عەدالەت عەبدوڵڵا
ڤایرۆسی کۆرۆنا و سەرمایە و سیستم
د.دارا محەمەد
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010