هزری سیاسیی كوردی
ئاراز رەمەزان

بەگشتی چەمكی هزری سیاسیی لەناو پسپۆڕانی بواری رامیاریدا راڤە و شیكاری زۆری بۆ كراوە و را و بۆچوونی جیاوازی دەربارە هەیە، بەگشتی چەندین ئینسكلۆپێدیا و سەرچاوەی ئەكادیمی دەربارەی هزری سیاسی و تیۆریزەكردنی هزری سیاسیی هەن، بەڵام ئاخۆ بزانین هزری سیاسیی كوردی چییە و ژێرخانی هزری سیاسیی كوردی لە چ قۆناغ و ئاستێكدایە. هزری سیاسیی (Political Thought) لە بنەڕەتدا بە بنەمایەكی گرنگی زانینی سیاسیی هەژمار دەكرێت و یەكێكە لە پێكهاتە سەرەكییەكانی زانینی سیاسی. بەپێی سەرچاوە زانستییەكان، یەكەم كار كە لەسەر هزری سیاسیی كرابێت و وەك سەرچاوەیەكی بنچینەیی بەكاربهێنرێت، دەگەڕێتەوە بۆ كتێبی كۆماری پلاتۆن، كە بە یەكەمین سەرچاوەی هزری سیاسیی ئەوروپی دادەنرێت، كە هزری (ئەفلاتۆن) لە دەوڵەت و یاساكانی دەوڵەتەكەی بەناوی (كۆمار) رەنگدەداتەوە، ئەوە بە یەكەمین یۆتۆپیا و بە یەكەم هەنگاوی فەیلەسوفێكی ئەوروپی دادەنرێت، كە هەوڵی دروستكردنی ژیانی سیاسیی داوە. دواتر (ئەرستۆتالیست) لەكتێبی (سیاسەت)دا باس لە پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و بنەماكانی سیاسەت دەكات، ئەوە بە مێژووی سەرەتای هزری سیاسیی دادەنرێت. تا دەگاتە سەدەكانی ناوەڕاست و سەدەكاتی (16) بۆ (18) و (نێكۆڵا مێكیاڤێلی و تۆماس هۆبس و سپینۆزا و جۆن لۆك) و چەند تیۆریست و فەیلەسوفێكی تر، دیارترین فەیلەسوف بوون لە گەشەپێدانی هزری سیاسیی لە خۆرئاوا، تا دەگاتە سەدەی (19) و گەشەكردنی هزری سیاسیی ئەمریكایی لە سەردەمی (تۆماس جیڤرسۆن). هەروەك لەهەمان سەدەدا هزری سیاسیی ئەوروپا لەسەر دەستی فەیلەسوفانی وەك (هیگڵ و ماركس و ئەنگڵس) گەشەی زیاتری بەخۆیەوە بینی.
هزری سیاسیی، جۆرێكی بڵندی دەستكەوتی رۆشنبیری نوێنەرایەتی دەكات، هەر وەكو جۆرەكانی دیكەی هزری فەلسەفی، لەگەڵ ئەوەدا حەز و بەهایەكی تەواوی كرداری هەیە لەگەڵ هەموو بنەماكانیدا. هەروەها هزری سیاسیی بنەمایەكی گرنگی بیردۆزی سیاسیی سەرۆكایەتییە و پێیوایە هزری سیاسیی لە رابردوودا پێویستە بۆ تێگەیشتن لە سیاسەتی رۆژ و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان. لە كۆتاییدا روونیدەكاتەوە، كە هزری سیاسیی دەستكەوتێكی گەورەی هزرییە.
هەروەها (Strauss, 1959, p10) ، لە كتێبەكەیدا بەناونیشانی (هزر و فەلسەفەی سیاسیی) روونیكردۆتەوە، بوونی هزری سیاسیی باش، بنەمای دروستكردنی كۆمەڵێكی باشە، ئەم بۆچوونەی نووسەر لەوەوە سەرچاوەی گرتووە، كە پێیوایە سەرەتا هزری سیاسیی لە ئەسیناوە سەریهەڵداوە و لەو زەمەنەوە هزری سیاسیی كاری بۆ ئەوە كردووە، پارێزگاری یاخود گۆڕانكاری لە كۆمەڵدا بكات. هەموو چالاكییە سیاسییەكان كار بۆ ئەوە دەكەن كە بارودۆخەكان باشتر یاخود خراپتر بكەن، زانینە سیاسییەكان لە بنەڕەتدا بۆ ئەوەن كە ژیان و كۆمەڵ باشتر بكەن. هەروەك باس لەوە دەكات، كە هزری سیاسیی لقێكی فەلسەفەیە و پێناسە و ناساندنی زۆر بۆ هزری سیاسیی هەن.
لێرەدا رووندەبێتەوە، كە سەرچاوەی زۆر و بیر و بۆچوونی پسپۆڕان و فەیلەسوفی جیاواز هەیە دەربارەی هزری سیاسیی و بەشێوەیەكی بەردەوام لە خۆرئاوا بە تیۆر و مێتۆدی زانستی كاری لەسەر كراوە، بەڵام لە مێژووی كورددا و بەتایبەتیش لە مێژووی هاوچەرخی سیاسیی كورددا لە دوای ساڵی (1900) و بەتایبەتیش لە دوای جەنگی جیهانیی یەكەمەوە و لە سەرەتای سەرهەڵدانی بزووتنەوە ناسیۆلیستەكانەوە، لە ماوەی حوكمڕانی كوردیشدا لە كۆماری ئارارات و مهاباد و هەرێمی كوردستانیش لە عیراق، كەمترین گرنگی دراوە بەهزری سیاسیی كورد و هزری سیاسی لەناو كەسێتییە سیاسییەكان و پارتە سیاسییەكاندا، هەر بۆیە ئێستا كورد دەتوانێت بنەمایەكی گرنگ بۆ تیۆریزەكردنی هزری سیاسیی كورد دابنێت و بە سوودوەرگرتن لە هزری سیاسیی نەتەوەكانی تر.
53 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Monday, June 1, 2020
زیاتر
(یەکێتیی) نوێ و کۆسپەکانی بەردەم نوێبوونەوە
نیاز سەعید عەلی
ژنان لە نێوان خواستی بەشداریی سیاسی و بەربەستەكاندا
شاناز هیرانی
بۆچی شەپۆلی كۆرۆنا، لە کەناری سلێمانی لەنگەری گرت؟
د. زاهیر سوران
پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگەکەی دەبێ چۆن بێت؟
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گێژاودایە
نووسینی: مەها یەحیا
وەرگێرانی: حسێن ئەحمەد حسێن
هەوڵێک بۆ نزیکبوونەوە لە ئیکیگای
ڕازی یابانی بۆ تەمەنێکی درێژی بەختەوەرئامێز
ئا: هەرێم عوسمان*
ئەنجومەنی دادوەری دەبێ یاسا جێبەجێ بکات
حاكم شێخ له‌تیف
دورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتیی سەرکردەکان لە خەڵک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
مایكل رۆبن
بە رۆژوبون لە مەعریفە!
د. سه‌ردار عه‌زیز
چاوپێکەوتن لەگەڵ نوام چۆمسکیی لەبارەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا
چاوپێكه‌وتن: كریس بڕووكس
وەرگێڕانی: سەنگەر حەسەن
لێكەوتە ئابوورییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا
ئەكیرا كاوامۆتۆ
بژاردە قورسەكانی خوێندن لە سایەی پەتای كۆڤید 19
د.سەڵاح عەزيز
تا ئێستا یەكلانەبووتەوە كۆرۆنا سەربەچ حزبێكە؟
محەمەد نوری
سۆشیالیزم‌و جۆرەکانی
نوسینی :ریچارد داگەر و تێرنس بۆڵ
لەئینگلیزیەوە: دانا نازەنین
سامانی ئاو وەکو فشارێکی سیاسی
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
تۆڵەی دەوڵەتی رووخاو بە قۆستنەوەی لێكەوتەكانی كۆرۆنا*
چاكسازیی ڕاگوزەر
هەردی مەهدی میکە
“غەزای ڕەمەزان” وەك وێستگەیەكی دەركەوتنەوەی داعش
یاسین تەها
بۆچوونی یۆرگن ھابرماس سەبارەت بە كۆرۆنا
و: هەورامان فەریق
هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان یان کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی بەپێی دەستوور
سەرکەوت جەلیل
گرنگى عەفرین بۆ کورد و تورکیا لە ڕووى سەربازیى و سیاسیەوە
نوسینی: د.ئومێد رفیق
دەسەڵاتی پێترۆدۆلاری کوردی و نەفرەتی نەوت
د. دارا محەمەد
ھەولێر لە بەغدا و بەغداش لە کەنداو
سەربەخۆیی بە کێ دەکرێت
حەسەن هەمزە
بکەری مێژوویی تاكڕەو!
رزگار عومەر
لامەرکەزیەت یان فیدراڵیەت بۆ ناوچەی سلێمانی
حەبیب محەمەد جاف
بە تەنیا لە دەرەوەی مێژوودا
کامەران قازی
رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی، متمانه‌ و چاره‌نووسی نادیار!
د .زاهیر سوران، پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی.
بیرکردنەوەی ڕەخنەیی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
کۆرۆنا و دەستەخوشکەکانی لەبەرەبەیانی ھەزارەی سێیەمدا:
وریا ئەحمەد
بڕیارێكی نا به‌رپرسانه، زیانێكی فره‌ مه‌ترسیدار
د. زاهیر سوران پسپۆڕی
نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی .
گرفتی بوونی خراپە لە فەلسەفەدا
دلشاد عبدالرحمان
کۆمەڵگە لە کوێ پەروەردە دەبێت؟
عەبدوڕەحمان ئەحمەد وەهاب
لە غیابی مەعنەویەتدا جیهان ڕووبەڕووی كارسات دەبێت
سەلمان نادر
پەیوەندی نێوان خۆپیشاندان و گەنجان: ئاگادارکردنەوەیەک بۆ دەستەڵات
ڕێبوار ڕەوف ساڵەح
ئەو چیرۆکانەی دەبێت بزانرێن
(بە دیدار شادبوونی کوردۆلۆژی مەزن تۆفیق وەھبی)
محەمەد ئەمین پێنجوێنی
گەڕانەوە بۆ سەرەتاکان: پەیمانی کۆمەڵایەتیی
مەریوان وریا قانع
ژەنەڕاڵی پاییز، شیعری "ئێوارەی پاییز"ی بۆ کێ نووسیوە؟
بەرزان هەستیار
مەم و زین:
بەردی بنچینەی ناسنامەی کوردە،
وەک خەیاڵێکی نادیار نەتەوە و دەوڵەت نمایش دەکا
عەلی ئەلشامی
وەرگێڕانی:فەریاد فازیل
مزگه‌وته‌كانیان بۆ بكه‌نه‌وه‌
ئیسماعیل حمە ئەمین
ئالنگاریكردنی (چالێنجی) قەرزەكانی حكومەت
د. نیاز نەجمەدین
بۆ مێژوو.. یادەوەری و دوو بەسەرهات..!!
سەلام سابیر
کاشکا کاسپەر (Casper) بوومایە!
ماجد خەلیل
ئایا ئەو کونەی لە چینی ئۆزۆندا هەبوو هێشتا ماوە؟
ئا: دیارکۆ جەلال
برینی (زۆرینە)ی پەرلەمانی و جوڵەی بەرەنگاربوونەوە!
عەدالەت عەبدوڵڵا
ڤایرۆسی کۆرۆنا و سەرمایە و سیستم
د.دارا محەمەد
پێشنیارێک بۆ گۆڕینی حوکمداری لەهەرێمدا
حەبیب محەممەد دەروێش
چى بكه‌م؟ ئیتر كولتووره‌
د. تۆڵە فەرەج
ئــــــــــاه ونـــــــزولـــــــەی مــەولــــەوی
حەبیب محەمەد دەروێش
كۆرۆنا و ژینگه‌
سدیق سه‌عید ڕواندزی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010