پیتەکانی پێش هەندێک لە سورەتەکانی قورئان
تاهیر رەحیم

لە سەرەتای 29 سورەتی قورئان ، هەندێک پیت بە جیا یان پێکەوە نوسراوە . هەر یەکەیان بە ئایەتێک دادەنرێ. لە کاتی خوێندنەوە گەر لە پیتێک زیاتريش بێت، هەر پیت بەپیت دەخوێنرێتەوە. لەبەرئەوەی گەر پێکەوە بیخوێندرێتەوە مانا نابەخشێ یان مانایەکی نەشیاو دەدات، وەک ئایەتی مص لە سورەتی ئەعراف واتا مژین! تاوەکو ئێستا زانایانی ئیسلام ناتوانن راستی و دروستی ئەو پتانە روونکەنەوە. بەتەواوەتیش لەسەری ساغنەبونەتەوە. لە کاتێکدا چەندەها ئایەت جەخت لەوەدەکاتەوە، قورئان بە زمانێکی عەرەبی ڕەوان و ئاسان دابەزیوە بۆ ئەوەی لێێی تێبگەن. بەپێی ماڵپەڕی مەلیک سعوود. کە جێێ باوڕو متمانەی زۆربەی زاناکانی ئیسلامە. بەم شێوەیە پیتەکانی سەرەتای هەندێک لە سورەتەکانی قورئان رووندەکاتەوە: ( ‌چه‌ند پیتێك له سه‌ره‌تای هه‌ندێ له سووره‌ته‌كانی قورئاندا هاتوون ژماره‌یان (14) پیته‌، نیوه‌ی كۆی پیته‌كانی زمانی عه‌ره‌بین، بۆ سه‌لماندنی (اعجاز) و مه‌زنی و گرنگی قورئان كه له توانای هیچ كه‌سدا نیه به‌و پیتانه كتێبێكی ئاوا بێ وێنه دابنێت، به‌راده‌یه‌ك هه‌تا ئه‌گه‌ر هه‌موو گرۆی ئاده‌میزاد و په‌ری كۆببنه‌وه بۆ ئه‌و مه‌به‌سته بێگومان ناتوانن، هه‌روه‌ها چه‌نده‌ها نهێنی تریشی تێدایه‌، زاناكان له هه‌ندێكی دواون، هه‌ندێكیشیان وتوویانه‌: هه‌ر خوا خۆی زانایه به نهێنی ئه‌و پیتانه).١
ئەم ئایەتانە باس لە پاراوی زمان و ئاسانتێگەیشتن لە قورئان دەکات. بۆ ئەوەی عەرەبەکان لێیتێبگەن. ئەو هەموو ئایەتە جەخت لەسەر ئاسان تێگەیشتنی قورئاندەکات ئیتر چۆن دەبێت هەندێک پیتی تێدابێت وەک کۆد تەماشابکرێ. یان لێکدانەوەی جیاوازی بۆ بکرێ. هەروەها لە هیچ شوێنکی قورئان باس لەم پیتانە نەکراوە، هیچ حەدیسێکی مەحەمەد نییە، باس لەو ئایەتانە بکات کە لە پیت پیكهاتبێ. ئەمە بەڵگەی ئەوەیە ئەو پیتانە هیچ پەیوەندیەکی بەناورٶکی قورئان نییە دوای مردنی مەحەمەد بۆی زیاد کرابێ :
سورەت یوسف٢”إنا أنزلناه قرآنا عربيا لعلكم تعقلون به‌ڕاستی ئێمه ئه‌م ئایه‌تانه‌مان دابه‌زاندووه له شێوه‌ی قورئانێکی پاراودا به زمانی عه‌ره‌بی بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه لێی تێبگه‌ن و ژیریتان بخه‌نه‌کار.
سورة طه ئایەتی113 “وكذلك أنزلناه قرآنا عربيا ..” ئا به‌و شێوه‌یه ئێمه قورئانێکی عه‌ره‌بی و پاراو و ڕه‌وانمان دابه‌زاندووه
سورة الزمرئایەتی 28″قرآنا عربيا غير ذي عوج لعلهم يتقون” قورئانێکی پاراو، به‌زمانی عه‌ره‌بی، هیچ که‌چی ولاریه‌کی تێدا به‌دی ناکرێت، بۆ ئه‌وه‌ی پارێزکارو خواناس بن.
سورة فصلت 3″كتاب فصلت آياته، قرآنا عربيا لقوم يعلمون کتێبێکه‌؛ ئایه‌ت و فه‌رمانه‌کانی به‌ش کراوه و جیاکراوه‌ته‌وه ، قورئانێکه به عه‌ره‌بیه‌کی ڕه‌وان بۆ که‌سانێک که ده‌یزانن و شاره‌زاییان
هه‌یه ه‌کان لە سورەتی شوری ئایەتی ٧ زیاتر جەخت لە لۆکاڵی قورئان دەکات کە بۆ شاری مەککە دەوروپستی ئەو کاتە بە مەککە دەوترا ام لقری واتا دایکی گوندەکان لەبەر گەورەی و گرنگی ئەم شارە لەچاو گوندو شارەکانی تر
سورة الشورى ٧”وكذلك أوحينا إليك قرآنا عربيا لتنذر أم القرى ومن حولها ..” ئا به‌و شێوه‌یه‌ی که ده‌یزانیت قورئانێکی عه‌ره‌بی پاراومان به وه‌حی و نیگا بۆ ناردیت، بۆ ئه‌وه‌ی شاری مه‌ککه و ده‌وروبه‌ری ئاگادار بکه‌یت.
سورة الزخر٣”إنا جعلناه قرآنا عربيا لعلكم تعقلون ئێمه ئه‌و کتێبه‌مان کردوه به قورئانێك، به‌زمانی عه‌ره‌بی، به‌ڵکو ژیری و بیروهۆشتان بخه‌نه کار سورة الأحقاف ١٢”وهذا كتاب مصدق لسانا عربيا لينذر الذين ظلموا
ئه‌م قورئانه‌ش په‌یامێکه سه‌لمێنه‌ری په‌یام و کتێبه‌کانی پێش خۆیه‌تی و، ڕێکه له‌گه‌ڵیانداو به‌زمانێکی عه‌ره‌بی پاراوی ڕه‌وان هاتووه
سورة الشعراء ١٩٣و١٩٥”نزل به الروح الأمين .. بلسان عربي مبين” به زمانی عه‌ره‌بی ڕوون و ئاشکرا، یاخود به زمانێکی پاراو و شیرین و ڕوون.
سورة النحل ١٠٣”وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ
ئه‌م قورئانه به زمانی عه‌ره‌بی و پاراوو ڕوون و ئاشکرا داڕێژراوه‌.
بەڵام لە کتابی مێژووی قورئان لە نووسینی رۆژهەڵاتناس دکتۆر تیۆردۆ نودلکە٢(1836‌=1930) شارەزا لە قورئان و مێژووی ئیسلام،هەروەها شارەزا لە زمانی عارەبی، عبری، سریانی وێرای زمانی دایک ئەلمانی. بەم شێوەیە باسی پیتەکان دەکات: لە کاتی نووسینەوەی قورئان پیتی یەکەم ناوی ئەو کەسەبووە ئایەتەکانیان لەبەر بووە یان دوو پیت ناوی دووکەس کە ئایەتێکیان لەبەر بووە. ئەمانەی خوارەوە بەشێک لەو سوەرەتانەن کە بە خوێندنەوەی پیتێک یان زیاتر دەستپێدەکات: حم ،عسق: الشوری، ص: سورەتی ص، طس سورەتی نحل، طسم: سورەتی الشعراء، قصص، طە: سورەتی طە، ق : سورەتی ق، کهیعص : سورەتی مریم، ن: سورەتی قلم، یس: سورەتی یس، مص: سورەتی اعراف…… تیۆردۆ پێی وایە ئەو پیتانە ئاماژەیە بۆ یەکێک یان زیاتر بۆ ئەوانەی ئایەتەکانیان لەبەربووە بەم شێوەی : پیتی م : حەفسەی کچی عومەر/ پیتی رز: زبیر کوڕی عەوام/ پیتی ک: ئەبوکر کوڕی سدیق/ ه: ئەبو هەریرە/ ن: عوسمان/ ط: طلحە/ س. سعد/ ح: حذیفە/ ع: عومەر یان عەلی یان عائشە/ ق: قاسم کوڕی رەبیعە
٢/ هەموو سورەتێک بە بسم اللە دەستپێدەکات. تەنها سورەتی توبە نەبێت، بێگومان موسڵمانەکان خۆیان یەک بۆ چوونیان نییە. هەندێک بەڵگە دەهێننەوە لەگەڵ لۆژیک ناگونجێ. لە کتابی مێژووی قورئان دەڵێت لە کاتی نووسینەوە قورئان نەیان توانیوە بریار بدەن سورەتی ئەنفال و تۆبە یەک سورەتە یان دووان بۆ جیاکردنەوە لەسورەتی تۆبە بسم اللە نەنوسراوە. یان ئەوەتا لە کاتی نووسیوەنەوە لە بیریان چووە. کاتێکش نوسخەکانی تر لەسەری دەرکراوە پیتەکانی پێش ئایەتەکان کە پیتی ناوی ئەوکەسەیە ئایەتەکەی لەبەربووە نوسراوەتە بێ ئەوەی بیسڕنەوە، لە سورەتی تۆبە بسـم اللە نەنوسراوە بەهەمان شێوە لەسەری چاپکراوەتەوە..
سەرچاوە:
١/ http://quran.ksu.edu.sa/index.php?l=ar#aya=2_1&m=hafs&qaree=husary&trans=ar_mu
٢/ تیۆردۆ نولدکە/ تاریخ القرآن
10146 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Thursday, August 6, 2015
زیاتر
توماس هۆبز
رامین جەهانبەگلوو
و: عەتا جەماڵی
زمانی کوردی و پێوه‌ندی به‌ناسنامه‌ی کورده‌وه‌
محه‌مه‌د که‌ریمی
بە تەوزیف بوونی دیاردەکان !
هاورێ نەهرۆ
ئه‌ده‌بی پۆست مۆدێڕن، زه‌رووره‌تێکی ناوه‌خت
حه مه ی که ریمی
مــرۆڤــ و تــێكنۆلۆژی، كــامیان بــەسەرە كــامـیـانــدا زاڵــە؟
رێبوار حسێنی
سواره‌ له‌ نێوان دوو ئه‌زموون و دوو شێوه‌ ژیانی جیاوازدا
ئه‌مجه‌د غوڵامی
ناوچه‌ تاریکه‌کانی تیرۆریزم
ئالن به‌دیۆ و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌می فه‌رانسه‌
نووسین و کۆکردنه‌وه‌ی ده‌ق: جه‌واد گه‌نجی
وه‌رگێڕانی له‌ فارسییه‌وه‌: حه‌مه‌ی که‌ریمی
له‌شکرکێشی تورکیاو پێوست بوونی هاوپه‌یمانیه‌کی نوێ؟!
سه‌ردار عه‌بدوڵا حه‌مه‌
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
نەبوونی بنەمای زانستی و بەرپرسیارێتیی یاسایی و نەریتی
لە توێژینەوەیەكی (د.عیزەت فەتاح حەمەساڵح)دا
بوار نوورەدین
ئیدەی کەلاوە
مەنسوور تەیفووری
شوناسی پوپولیزم
هاوڕێ نەهرۆ
بەرەو تورکیا یان ئێران؟ ...
تاهیر رەحیم
قانع و کێشەی نەتەوایەتی
ئیبراهیم ئیسماعیل پوور
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ بڵاودەبێتەوە
داهاتویێک پاش کاپیتالیزمیش هەیە
لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی
ئایا داعش بە پلانی ئەمریکا هاتووەتە ناوچەکە؟
ئیحسان فەتاح
نیچە روخساری دژ، بەڵام قوڵ
فەڕۆخ نێعمەتپوور
پێكەنین وەك چارەسەر لای هێرمان هێسە
بەفراو نوری
روانینی سلۆتەردایك بۆ بنەما فەلسەفییەكانی دێریدا
لەكتێبی (دێریدای مسری) وەرگێڕانی بەكرعەلی
رانانی: د. تریفە عمر
وێنه‌ و حه‌قیقه‌ت...
ئومێد حه‌مه‌عه‌لی
ترپەی دڵ‌و ئاوازی وشە
ئیسماعل فەرەج
وه‌سفی كه‌سایه‌تی دیكتاتۆر
به‌ختیار محه‌مه‌د
دوای هێرشی داعش ، پێویسته‌ ، چی بكه‌ین؟نوسینی:
ئومێد قەرەداغی
پێكدادانی كورد و توركمان
له‌ كه‌‌‌ركوك و ناوچه‌كانی تر له‌ خزمه‌‌تی كێدایه‌؟!
نجم الدین فارس حسن
ژاك دوریدا بۆ ژیل دولوز
ئەبوبەکر جاف
شیکارییەک لە سەر ئازادکردنەوەی شنگاڵ
جیهاد موحەمەد
ئابوری میلیشیایی
دکتۆر محەمەد گەناویی
ئەفسانەی ژێردەستەیی ژنان
ئیڤلین ڕید
وەرگێڕان: نەسیبە بارانی
ئوستورەی ڕێفۆڕم و ژوورنالیزمی سۆفیستانە
نووسەر: پەیمان عەلیپوور
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
ئیدۆلۆژی، فەلسەفەیە یان وەهم؟
رەسوڵ سێلەکە
وەڵاتێک لە ژان ...
ئەمجەد شاکەلی
ئیستاتیكای (جوانی) سیاسەت
محمدامین گەناوی
عیشق له‌ كتێبی (بوون و نه‌بوون)ی ژان پۆڵ سارته‌ردا
رزگار عه‌لی
گلۆبالیزاسیۆن و "ده‌وڵه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌"
سەلاح بایەزیدى
چیبکرێ تاوا لە پارتی بکرێ ببێ بە پارتێکی سیاسی مرۆڤدۆست؟
ئازاد حمە
رامانێکی فەلسەفی دەربارەی "نەبوون"..
شامیر مولان
شكست هێنانی ئه‌مریكا
له‌(ئه‌فسانه‌ی جه‌نگی دژه‌ تیرۆردا)!
یاسین له‌تیف
ژمارە 31‌و فۆرمی 31ی ئاب وەك یەكەیەكی فەرهەنگی زمانی كوردی
د. تریفە عومەر
بێدەنگی هەولێر: تەنگژەی شوناسی هەولێریی
شێرکۆ کرمانج
نارەزاییەکان لە دەستێوەردانی حکومەت
جۆن ستیوارت میڵ
گێڕانەوەی ئەنفال وەکوو کارەساتێکی پارتیکولار
چەند سەرنجێک لەسەر کۆمەڵەچیرۆکی
"جەستەیەکی خۆڵاوی بەسەر قاڵیچەی سولەیمانەوە"
محەمەد محەمەدمرادی
ڤ
ئایدیای زمان/ ئایدیای شانۆ
چەند خاڵی سەرەتایی و مانیفێستۆیی
ئەمین کەرەمی و هاوڕێ یووسفی
سوسیالیزمی میدیایی لە دەستە واژەکان دا
سلیمان عبدی
مەعریفەی ئیگزیستانسیالیزم و کۆمەڵگەی باشوری کوردستان
ئه‌فشین غولامی
بیری فەلسەفی یۆنان پێش ئەفلاتون
د. حسین حرب
وەرگێڕانی: رەفیق غەفور
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010