زمانی منداڵ و ڕۆڵی گەورەكان
رێواس ئەحمەد

منداڵ بوونەوەرێكی پڕ وزە ‌و خۆشەویستییە، دنیایەكی پڕ لە خەندە و دەرگە كراوەیە. هەر لە ڕۆژی لە دایكبوونییەوە چاوی لە دەستی ئێمەیە و نیگاكانی ‌دوای هەنگاوەكانی ئێمە دەكەوێ. گریان و پێكەنین وشەكانی ئەو دەردەبڕێ. هەر كە گریا دایك دەزانێ منداڵەكەی داوای چی دەكات. كە پێكەنی دەزانێ كۆرپەكەی ئاسوودەیە و ئەو پێوەندییە كۆمەڵایەتییەی پێویستە بۆ ئەوەی هەست بە بوونی خۆی بكات. سروشت ئەم خەسڵەتەی پێ بەخشیوە ‌و لە ڕێگەیەوە پێداویستییەكانی خۆی بە گەورەكان ڕادەگەیەنێت.
كە گەورەتر دەبێت، ئیتر دەبێت ئامرازی تر بدۆزێتەوە بۆ بەردەوامبوونی ژیان و وەدەستخستنی پێداویستییەكانی. دیارە ئەم ئامرازەش زمانە. هەموو منداڵانی دنیا بێ ڕەچاوكردنی زمان و نەتەوە، خۆیان فێری هەندێ پیتی نەبزوێن دەبن كە زۆربەیان لە ڕێگەی لێو و زمانەوە دروست دەبێت. ئەمەش شتێكی بەڵگەنەویستە، چونكە هەر كە لە دایك دەبێت لێو و زمانی بۆ مژینی مەمكی دایك بەكار دێنێ. منداڵ فێری دەنگەكانی: بەبە... پا‌پە... مەمە...دەدەدا... و چەند دەنگێكی تر دەبێت. ئیتر ئا لێرەوە ڕۆڵی گەورە لە هەموو بوارەكاندا دەست پێ دەكات و ئەو بوارانەش لە چەند لایەنێكدا بەرجەستە دەبێت:
•ڕۆڵی كۆمەڵایەتیی خێزان.
•داودەزگەكانی فێربوون: باخچەی منداڵان، قوتابخانە.
• مێدیای بینراو و بیستراو.
•چاپخانە ‌و بڵاوكراوە و كتێب و گۆڤاری منداڵان.
خێزان یەكەمین فێرگەی منداڵە. لێرەدا گرنگیدان بەشێوەی پەروەردە و ئاستی ڕۆشنبیری دایك و باوك ڕۆڵێكی گرنگ دەبینێ لە ئاست و دەوڵەمەندی زمانی منداڵەكە. لەوانەیە بڵێن هەر منداڵە و خۆی فێری زمان دەبێت! هەوڵدانی بۆ چییە!، وایە منداڵ تەنیا لە ڕێگەی گوێگرتنەوە فێری دەیان و سەدان وشە دەبێت، بەڵام ئەو وشانەی لە ژیانی ڕۆژانەدا فێری دەبێت، ئەو وشانە لە داهاتوودا نابێتە بنچینەی قووڵكردنەوەی زانیاری ئەو منداڵە. منداڵ پێویستی بە گەلێ وشەی زیاتر دەبێت كە ڕۆژانە نایەن بەكارهێنان، تەنیا لە ڕێگەی میدیا و بڵاوكراوە و كتێبەوە فێری دەبێت. ئامادەیی دایك و باوك بۆ رەخساندنی پێداویستییەكانی گەشەی زمان، هەنگاوی یەكەمە بۆ فێربوونی زمانێكی دەوڵەمەند كە بنەمای دروستبوونی كەسایەتییەكی بەهێزی ئەو منداڵەیە. بەپێی شارەزایان و لێكۆڵەراانی زمان، منداڵ تا تەمەنی قوتابخانە دەبێت حەوت هەزار وشە بزانێ و هەر ساڵێكی قوتابخانە زیاتر لە هەزار وشە فێر دەبێت. لەو باوەڕەدام كە منداڵانی ئێمە كاتێ دەست دەكەن بە قوتابخانە ژمارەی ئەو وشانەی دەیزانن گەلێ لەوە كەمترە. منداڵ پێش تەمەنی قوتابخانە لە ڕێگەی ئەم سەرچاوانەوە فێری زمان دەبێت:
1-قسەكردن لەگەڵ منداڵ و خوێندنەوەی چیرۆك و كتێب و گۆڤاری منداڵان.
2-گوێگرتن لە بەرنامەی ڕادیۆ، چیرۆكی تۆماركراو لەسەر كاسێت و سیدی، تەماشاكردنی بەرنامەی تەلەڤزێون. یاری تایبەتی منداڵان لە كۆمپیوتەر.
3-تێكەڵكردنی منداڵ بە ژیانی كۆمەڵایەتی، گەڕانی منداڵ و سەردانی ئەو شوێنانەی كە بەڕێوەبردنی كۆمەڵگەیان دەكەوێتە ئەستۆ، سەردانی مۆزەخانە و شوێنە مێژوویییەكان.
4-ڕۆڵی پەروەردەیی باخچەی ساوایان و شارەزایی مامۆستایان لە فێركردنی زمان لای منداڵ. كاركردنێكی پلان دارێژراو بۆ فراوانكردنی شارەزایی منداڵ لە بوارە جیاوازەكاندا. ئەگەر بە وردی سەرنجی هەریەك لەو خاڵانە بدەین، دەبینین كە ئەنجامدان و پێڕەوكردنی هەریەك لەو خاڵانە دەكەوێتە ئەستۆی تەواوی كۆمەڵگە.
لەوانەیە بڵێن ئێمە لە كوێ ئەم هەموو بەزمانەمان پێ دەكرێ، منداڵ وازی لێ بێنە خۆی فێری زمان دەبێت. منداڵ لە كوردستان كە دەچێتە قوتابخانە، ناوی هەموو ئەندامانی لەشی خۆی نازانێ، ناوی ئاژەڵ و دار و گوڵ نازانێ، زانیاری لەسەر سروشت و ژینگەی خۆی نازانێ، ناوی وەرزەكانی ساڵ ڕۆژانی هەفتە و مانگەكان نازانێ، ئەمانە لە كوێوە فێر دەبێت؟ لەو چوار خاڵانەی پێشتر باسمان كرد، هەریەك لە ئێمە دەتوانێ ڕۆڵی خۆی لە یەكێك لەو خاڵانە بدۆزێتەوە، بەڵام ئاخۆ هەریەك لە ئێمە شیاوی ئەو ڕۆڵەیە یان هەست بە لێپرسراویی دەكەین؟‌.
654 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Thursday, July 6, 2017
زیاتر
رەهەندە فەلسەفی و مێژوویییەكانی هزری رەخنەیی
عادل قادری
نالی شاعیری شاعیرەکان
کەژاڵ ئەحمەد
سوكرات….
ئه‌و فه‌یله‌سوفه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی له‌ ئاسمانه‌وه‌ هێنایه‌ سه‌ر زه‌وی
سمكۆ عه‌بدولكه‌ریم…
چەمکى دەوڵەتى مۆدێرن؛
خوێندنەوەی ناوەڕۆک و هۆکارەکانى سەرهەڵدان
د. حیسامەددین عەلى گلى، سەرۆکى بەشى زانستە سیاسییەکان/
زانکۆى سەڵاحەددین-هەولێر
ریفراندۆم و تاوانباركردنی دڵسۆزان …
عیماد عەلی
مێژوو و ڕووداوەکانى ڕۆژى جیهانیى ئافرەتان
وه‌رگێڕانی: چرا عومه‌ر
ئاماده‌کردنی: شیفا جومعه‌
دادگایەک بۆ مردووەکان و پاشماوەی زیندووەکان …
سۆران ئازاد
کورته باسێک له سه‌ر شێعری ئه‌رمه‌نی
صد سال شعر ارمنی (احمد نوری زاده )
وه‌رگێڕان و پێداچوونەوە: سمکۆ مه‌عڕووفی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ بڵاودەبێتەوە
" کۆمەڵگای فێدراڵی خۆسەر لە ئانارشیسمەوە بۆ رۆژئاوای کوردستان"
شاهۆ حوسێنی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ بڵاودەبێتەوە
مەزرای قاتڵەکان
مەنسوور یەیفووری
كاتێك داعش بەناوی ئایینەوە لە مەغۆل خراپتر دەكات،
مرۆڤ ناتوانێت نەیەتەگۆ
ئیسماعیل حاجی زەڵمی
ئەو کاتەی ژنان دەچنە شەڕی داعش
لە ئینگلیسیەوە: سەما.ش
لە فارسیەوە: ئ.ب
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
توێکاریی دەسەڵاتدارێتی
نووسینی: ڕۆبێرت بینگهام داونز (1903-1991)
وه‌رگێڕان له‌ فارسییه‌وه‌: ئازاد وەڵەدبەگی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
سیاسەتى ئابوورى چییە؟
عیسام ئه‌لخوری
وه‌رگێڕانی له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: چرا عومه‌ر
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
خوێندنەوەیەک بۆ کتێبی
مشتێک لە خەرمانی بیری نالی
توندوتیژی و ئایینداری
نووسینی: دكتۆر عەبدولكەریم سروش
وەرگێڕانی: ئەرسەلان تۆفیق
ڕۆڵی دەستەبژێری ڕۆشنبیر لە قەیرانەکاندا
د. عەبدولڕەزاق محەمەد – دکتۆرا لە کۆمەڵناسی
فەلسەفە و زانست لای ئارسەر ئادنجتون
د.حەسەن حسێن سدیق
مامۆستای زانست ‌و لۆجیك لە زانكۆی راپەڕین/ بەشی فەلسەفە
بۆچی ده‌بێت ترامپ پشتیوانی له‌ ده‌وڵه‌تی كوردی بكات؟
ئامیتایی ئەتزیۆنی
پاشماوەی ئاسەواری فەرهەنگی مادەكان
لەبەردەم لیكۆڵینەوەكانی شوێنەوارناساندا
كەمال نوری مەعروف لەفارسییەوە گۆڕیوێتی و لەسەری نووسیوە
شێوازی‌ ده‌ربڕینی‌ قبووڵكردنی‌ شكست له‌ دیموكراسیدا
نووسینی‌: پۆڵ كۆركۆران*
وه‌رگێڕانی‌: ته‌حسین ته‌ها به‌هائه‌دین
هونەری جەنگی كورد لەچیادا
محەممەد بەكر
ھەستیاری ئۆجەلان نەبووایە پەکەکەش نەدەبوو
نیاز حامید
هەرێمی كوردستان و ئەنجومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەب لە تەرازووی هێزدا
نووسینی: نەجمەدین فارس حەسەن
سەنتەرەکانى بیرکردنەوە و قەیرانی دروستکردنی بڕیار
هۆگر ئیبراهیم حەکیم (ماستەر لە زانستە سیاسییەکان)
باشووری كوردستان لەكاتی دوورخستنەوەی شێخ مەحمودو
سەرهەڵدانی چالاكی توركەكان بە سەرۆكایەتی ئۆزدەمیر پاشا 1919- 1922
ئەحمەد باوەڕ
زانكۆی گەرمیان – كۆلێژی پەروەردە
باکوور: گۆڕین لە کوێوە دێت؟
مەنسوور تەیفووری
سمكۆی شكاك، وەرچەرخانێكی گرنگ
لە ناسیۆنالیزمی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان
نووسینی: سامان مستەفا رەشید
ماستەر لە مێژووی نوێ و هاوچەرخدا
لەئایندەیەکی نزیکدا ناوەندی کولتوری "کۆچ"
کتێبی: سوننەکانی ئێران
"چەند سەرنجێکی مێژوویی سۆسیۆ سیاسییە دەربارەی رەوشی گشتیی سوننەکانی ئێران"
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
پ. د. خەلیل عەلی موراد ناساندوویەتی
چاپ و بڵاویدەکاتەوە
ریشەی رەوتی ئیسلامی سیاسی لە باشووری كوردستان
لە ئیسلامگەرای ئیخوانەوە تا سەلەفیزمی جیهادیی(*)
نووسینی: د. محەممەد شەریف
وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: ماجید خەلیل
لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
کتێبی (مشتێک لە خەرمانی بیری نالی) لە چاپخانە دەرچووە وبەمزوانە لە کتێبخانەکان دەبێت.
سیستەمى ئایینى یان سیکۆلاریزم !!
عبدالرحمن رسول
حه‌له‌ب ...دووباره‌بوونه‌وه‌ی كاره‌ساتی حه‌ما
هێدی هه‌ولێری
بۆچی ئاتەئیست و ئینسان دۆستم
تەسلیمە نەسرین
بۆشایی فیکری و فەلسەفی لە نێو کورددا..
ئاشتی برایم ئەفەندی
لە بارەی ڕاپرسییەکەی تورکیاوە
حەمە غەفور
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
هێمن عومه‌ر خۆشناو
لە نێوانی حەللاج و ئەخۆل
هەڵمەت عوسمان
سنوره‌كانى نێوان فیقه و ئه‌ده‌ب؛ ئیبن حه‌زم وه‌ك نمونه‌
د.ئیسماعیل به‌رزنجى
سیكۆلاریزم سیسته‌مێكى گونجاو بۆ پێكه‌وه‌ ژیان
یاسین له‌تیف
کەسایەتی و چارەنووس
نوسینی: د. محمود سریع القلم، پڕۆفیسۆری زانکۆی تاران
وەرگێرانی: ناصح برزنجى
ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌ی ده‌ق و ئوستووره‌ی کەسیی نووسه‌ر
به‌همه‌ن ناموه‌ر مووتڵه‌ق
وەرگێڕ : سوله‌یمان سۆفی ساڵحی
یه‌ك دوو وشه‌ له‌ سه‌ر مرۆڤ و په‌یوه‌ندیيه‌كانى
ئیبراهیم حاجی زەڵمى
ئایا سەروەریی سنووردار هەیە؟
د. بڕیار شێرکۆ بابان
کورد و دیوه‌ شاراوه‌کانی شه‌ڕی جه‌رابلوس
ئومێد مەحمود
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010