www.govarikoch.com
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
كاتێک مستەفا كەمال پاشا دەوڵەتی كۆماری توركیای لە ساڵی 1923 دامەزراند بە ڕەسمی هەموو زمانێك رەت كرایەوە جگە لە زمانی توركی، هیچ نەتەوەو پێكهاتەیەكی تر بۆی نەبوو زمانی زگماكی خۆی بەكار بهێنێ بەتایبەت گەلی كورد كە دووەم نەتەوەی وڵاتی توركیایە لە دوای نەتەوەی توركی سەردەستە دێت، ئەوكات زمانی كوردی كەوتە بەردەم هەڕەشەیەكی سیستماتیكی دەوڵەتی، واتە دەوڵەت بە دوای قەدەغەكردنیەوە بوو،بەڵام كورد زۆرینەی ئەوكاتە دانیشتووی گوند بوون واتە خەڵكەكە كەمتر شاری بوون ،بۆیە زمانی كوردی باش خۆی پاراست و خۆی گرت و مایەوە.
هونەر و داب و نەریتی نەتەوەیی بەشێكی مانەوەی ناسنامەی كورد بوو لە توركیا و باكووری كوردستان ،دەوڵەت بە هەموو هێزی خۆی نەیتوانی زمانی كوردی لەناو ببات ، بەڵام ئێستا لە دوای ئەوەی كورد لەو وڵاتە زیاتر بەرەو شارچوو بەتایبەت شارە گەورەكانی وەكو ئەستەمبۆل و ئیزمیر و ئەنقەرە ،زۆرینەی كورد بەرەو خوێندن رۆیشت بەدڵنیایەوە خوێندنەكەش بەزمانی توركیە، كەواتە هۆكارێك نەماوە بۆ فێربوونی زمانی كوردی .
بۆیە ئێستا زۆر جار دەگوترێ‌ ئەستەمبۆل شاری كوردانە،ئەمە هەتا ڕادەیەك زۆر ڕاستە ژمارەیەكی یەكجار زۆر كورد لە ئەستەمبۆلە و لە زۆرینەی كوچە و كۆلانی بازاڕی ئەستەمبۆل كوردی لێیە و كاردەكەن و خاوەن كارن، بەڵام لە ئێستادا زمانی كوردی بەبێ‌ كێشە و فشاری دەوڵەت وون دەبێ‌ ،چونكە زۆرینەی منداڵی كوردەكان زمانی دایك نازانن و توركی دەئاخفن و بەلای زمانی دایكی خۆیاندا نایەنەوە . ئەوە لەكاتێكدا جۆرە كرانەوەیەك لە سەر زمانی كوردی هەی و قەدەغە نییە .بزووتنەوەی سیاسی كوردی لە گەشەیەكی گەورە و بەردەوامە .بەڵام زمانی كوردی هەر لە پاشەكشەیە . لە ئێستادا بە ئاشكرا پێوەی دیارە كە زمانی كوردی لە پاشەكشەیە چونكە زۆرینەی كورد لە باكووری كوردستان بۆتە شارنشین، هیچ دامەزراوەیەكی رەسمی و خەمخۆر و بەهێزیش نییە بۆ ئەوەی پەرە بەخوێندن و نووسینی كوردی بدات لە توركیا و باكووری كوردستان. تەكنەلۆژیاش رۆڵێكی تری خراپ دەبینێت لە پوكانەوەی زمانی زگماكی ، بەتایبەت بۆ زمانێكی وەكو زمانی كوردی كە خاوەن دەوڵەتێكی جێگیر و سەربەخۆ نییە تاكو رێگا لەم پوكانەوەی زمان بگرێت و گەشەی پێبدات و بیكاتە زمانی یەكەمی نووسین و گفتوگۆ لە وڵات . ناسنامەی هەموو نەتەوەیەك بە بوونی زمانەكەیەتی ئەگەر زمانەكەی نەما ئەوە بوون و ناسنامەشی نامینێت‌ . گەلی كورد لەو هەموو رۆژگارە ناخۆش و قوڕسە زمانی رەسەنی لەدەست نەدا،كەچی ئێستا خەریكە زۆر بە ئاسانی و دوور لە فشاری وڵاتانی داگیركەر زمانی كوردی دەپوكێتەوە.
Wednesday, January 9, 2019
 Print