www.govarikoch.com
فەندە میتالیزم و جەهلی موقەدەس
ن/هاشم سالح
و/حەبیب محەمەد دەروێش
ماوەیەكی زۆرە بەشێوەیەك ئاگایی و نائاگایی لەخەیاڵمدا دێت و بەدوای زاراوەیەكدا دەگەڕێم كە قۆناغێكم بەتەواوی بخاتە دەست و بۆم كورت بكاتەوە، تابەڕێكەوت لای یەكێك لەپسپۆڕەكانی بزوتنەوە ئوسولیەكان و ئیسلامی و مەسیحی و جولەكە دەستم كەوت، ئەویش ئولیڤەر روای فەرەنسیە، كە خاوەنی كتێبی (شكستی بزوتنەوە سیاسیە ئیسلامیەكان) و پسپۆڕی كاروباری ئەفغانستان و پاكستانەو مونافەسەی جیل كەیبل دەكات لە لێكۆڵینەوەی ئوسولیەت، كە ئەمڕۆ هەموو دونیای سەرقاڵكردووە بەخۆیەوە، ئەم زاراوەیە بەتەواوی تینویەتی شكاندم و روناكی خستە نێو دڵمەوە، ئەویش (جەهلی موقەدەسە – نەزانی پیرۆز) بەم شێوە لەرێگای جەهلەوە گەیشتمە ئەوەی ویستم كە زۆرجار دەڵێم: ئەتاریكی جەهل بۆ دابەزە ئێمە حەزمان لەتاریكییە
بەڵام ئایا لەمە زیاتر جەهل باڵ دەكێشێ‌ بەسەرماندا، كە ئێستا كێشاویەتی پێش ئەوەی لەرێگای جەهلەوە ئەوەتان بۆ شەرح بكەم و روناكیش بن لەسەر قۆناغەكە، ئەوەتان عەرزدەكەم كە تەنها بیرمەندە گەورە و راستەقینەكان دەتوانن بگەنە قۆناغی فۆڕمەلەكردنی ئەو زاراوە گەورانەی كەلەچاو تروكانێكا رێگا تاریكەكانی بۆ ڕوناك بكەنەوە، ئۆلیڤەر روا لەئاستی خۆی زیاتر گەورە و نایكەم بە هایدگەری سەردەمی نوێ‌، بەڵام ئەوەندە گەورەی بەسە بۆ ئەو كەتوانی بگاتە داهێنانی ئەم زاراوە ئەكتیڤ و سەركەوتووە، تەنها یەك زاراوە بەسە كەناوی ئەو بهێڵێتەوە . معلومە داهێنانی زاراوەكان دەبنە مایەی روناكردنەوەی رێگای فیكر، چونكە فیكر ناتوانێت بەرەو پێشەوە بڕوات و ڕێگا تا ڕێگا روناك بكاتەوە، بەپێی ئەوەی خۆی لەسەر ناگرێ‌، بەپێی كۆمەڵێ‌ زاراوەی ورد بریتیە لەچەند بابەتێكی داڕشتن و قسەی بێ‌ مانا، بەڵكو تەنها قسە فڕێدانێكەو هیچی تر.
پێی دەچێ‌ ئێستا لەم قسانەم سوابێت و بڵێن برام چیت لەبارەكەدا هەیە خاڵی بكە و پێم بڵێ‌ین ئەم جەهلی موقەدەسەی كەتۆ ئەوەندە سەرسام كردووە چیە؟
بەڕێزان ئێوە دەزانن جەهل وشەیەكی نێگەتیڤە نەك پۆزەتیڤ، بەڵكو ئێمە چۆن دەبێت بەموقەدەس؟ ئایا ئەمە مەعقولە شتێكی خراپ و سلبی موقەدەس بێت؟ پێ‌ دەچێ‌ بڵێم ئەم توێژەرە گاڵتەمان پێ‌ دەكات؟ یان استفزازمان دەكات؟ ئایا مەبەست ئەوەیە كە جەهل باشترە لەعیلم؟ پەنابەخوا، وانیە ئەم زاراوەیە پێكهاتووە لەشێوەیەكی تەواو كە بۆ ئێوە و خۆشم روناكدەكەمەوە بەم شێوەیە: ئولیڤەر روا پێی وایە عەولەمە بەپێچەوانەوەی گومانی باشی ئێمە بەرامبەری بووەمایەی هاندان و گەشەكردنی بزوتنەوە ئوسولیەكان چ لەشێوە سەلەفیەتێكی ئیسلامیدا یان لەشێوەی سەلەفیەتێكی بروتستانی ئەمریكی یان لەشێوەی سەرەفیەتی جولەكە... هتد ئەم ئوسولیەتە سەلەفیانە رۆشنبیری دنیایەی بەكۆن و تازەوە بەجۆرێك لەبت پەرستی تەماشا دەكات و پێی وایە بەندەكانی خودا لەخوا دور دەخەنەوە، بۆیە ئەوەی ئەم ئوسولیەتانە لەپێش خۆیان جیادەكەنەوە، دوژمنایەتی كردنی رۆشنبیریە بۆ؟ لەبەرئەوەی بڕوایان وایە ئەم جۆرە رۆشنبیریە هیچ شتێكی تازە بۆ دین زیاد ناكات، كەواتە هیچ سودێكی نیە، یان لەبەرئەوەی لەمپەر و گرفتە لەبەردەم بەجێهانی ئەركە ئاینیەكان كەواتە لەهەردوو حاڵەتەكەدا كات بەفیڕۆدانە، بۆیە ئەم تاوانكارە دەرئەنجام و یەكەم جار جەهل بەهایەكی ئیجای نایاب و وەردەگرێت، جەهل بەسینەماو موزیك و هەموو تیۆرە فەلسەفی و ئەدەبی و تابلۆ هونەریەكان دەبێت ئامانجی كۆتایی ئەوە بریتیە لە جەهلی موقەدەس، واتە ئەو جەهلەی كە دەمانپارێزێ‌ لەپیسیەكانی موزارد و بیتهۆڤن و راف ئیلو و مایكل ئەنجیلو فان كوخ و فیكری ئەفلاتون و ئەرستۆ و كانت و هەموو بیرێكی نوێ‌. چەند جوانە ئەم جەهلە، چەند گەورە و بەرزە! هەندێ‌ دەڵێن (خوایە زیاتر بەشمان بدەیت لەنەزانین) لەوە دەچێ‌ بەم قسەیە پێكەنین و قاقا لێبدەن و بڵێن بەئارەزوی خۆم من گاڵتەو سوعبەت دەكەم و بەراستم نیە، بەراستی بوم بەكەسێكی سوفستائی، نەخێر بەڕێزان، زۆر بەراستمە و گەورەترین بەڵگەش لەسەر قسەكانم ئەوەیە، من خۆم بەشەخسی ماوەیەك لەتافی لاویدا ئەو جەهلە دایپۆشیبوم، بەڵێ‌ من بەمانایی ئوسولیەكی دا سەلەفی و داخراو بووم و خەوم بەوە وە دەبینێ‌ لەكۆمەڵگەو گونددا كۆچ بكەین و لەبیایاندا گۆشەگیر بم و تەنها و تەنها سەر شۆڕ بكەم بەسەر كتێبی خودادا تادواساتەكانی ژیانم و بەیانی و ئێوارە بیخوێنمەوە و هەتا ئەجەلم دێت و پاشان دەچمە بەهەشت بەپاكی و دور لەوەی كەبە رۆشنبیریە دنیاییە بێ‌ ماناكان پیسبم كی َ بڕوا بەم قسەیە دەكات؟ من خۆشم جاری واهەیە خەریكە بڕوا بەم قسەیەی خۆم ناكەم ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەی بڕوا بكات یا نەیكات دەیڵێم حەقیقەتە.
پێش ئەوەی لەسەر دەستی بونیانیەكان و میسریەكان وەك نیمەو جوبران و مازن و عەقاد و مەنفەلوتی بەتیەلەچاو پەندەكان و كچولەكان و خانمەكان، دواتریش باری رۆشنبیری فەرەنسی و ئەوروپی، بەم شێوەیە لەرۆشنبیری ئاینیەوە گواستمەوە بۆ رۆشنبیری دنیایی، و بووم بەكەسێكی تر و ئیتر بەم شێوازە و بەشێنەیی وازم هێنا لەپەروەردەی یەكەمم، لەجەهلی موقەدەس، یان بڵێی ژیان بۆمن پێكەنینی وەك جاران روگرژ و بو یەكەم نەما. لەوەدەچێ‌ بڵێم بەڵام تۆ دنیات بردەوە و دوا رۆژ وقیامەتت دۆڕاند؟ نەخێر بەهیچ شێوەیەك وانیە، ساتە وختێك ئیمانم لێ‌ جیانەبوەتەوە، ئەگەر وانەبوایە من تێكدەشكام، نەم دەتوانی بەرگەی ئەو فشارەبگرم، بەڵام باوەڕەكەم بەشێوەیەكی تر گۆڕاوە باوەڕێك لەناخەوە، لەجەوهەردا تاراو لەتوێكڵ و كۆت و كەلەپچە، بەراستیش باجەكەیشم بەتەواوی داوە، خوایە ئیمانم زیاتر بكەیت و ئاسۆكانیشم رونتر و فراوانتر بكەیت، بەم شێوەیە رزگارم بوو لەجەهلی موقەدەس و گەیشتمە عیلمی موقەدەس و ئیمانێكی پڕ لەنور.
Thursday, September 14, 2017
 Print