دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین

دوێنێ نوسیم حاکم لەتیف هەڵەیە کاتێک ئەڵێت "لە سەردەمی بەعسدا فەرحان بوین و برسیی نەبوین و بەس کێشەی ئازادییمان هەبووە". یەک دونیا بەرگریی لەم بۆچونە دەکرێت. جا من بەس موناقەشەی ئەم قسەیەی ئەکەم.
یەکەم: لە (1968 تا 1973) داهاتی تاکە کەس ساڵانە 350 دۆلارێک بووە. واتە زۆر نزم بووە. ئەمە پێنج ساڵ.
دووەم: لەگەڵ خۆماڵییکردنی کۆمپانیای نەوتی عێراق(IPC) لە 1972 و بەرزبونەوەی نرخی نەوت لە کۆتایی 1973دا، داهاتی نەوتی حکومەتی بۆ 8.2 ملیارد دۆلار لە 1975دا بەرزکردەوە پاش ئەوەی یەک ملیارد بوو لە 1972دا. نرخی نەوت و نزمی ژمارەی دانیشتوان (کە لە 1980دا کەمتر بوو لە 14 ملیۆن) وايانكرد داهاتی تاکەکەس بەرزببێتەوە بۆ هەزار دۆلار ساڵانە لە 1974دا و چوار هەزار دۆلار لە 1980دا، بەڵام هەر لەم ساڵەدا دەکەوێتە جەنگەوە.
لە 1984 بەدواوە دۆخی ئابوریی خراپتردەبێت، لە 1993 (دوای جەنگی کەنداو کە هەزارانی تر کوژران!)، ئاستی داهات دادەبەزێتەوە بۆ ساڵەکانی شەستەکان، تەنیا لە 2010 دەگاتەوە ئاستی 1980. یانی نزیکەی 1977-1978 بۆ 1983-84 بژێویی کەمێک باش بووە. ئیتر شادیی چیی و ئەمە چییە پۆزی پێوە لێبدرێت؟
سێیەم: بەرزبونەوەی داهات وایکرد حکومەت ژێرخانی ئابوریی بەهێزبکات، هەندێک لە سێکتەرەکان بوژانەوەیان بە خۆیانەوە بینی و باری تەندروستیی و خوێندن باشتربون. بەڵام کاتێک داهاتی نەوت لە 26.3 ملیارد دۆلار لە 1980 دابەزی بۆ 7.8 ملیارد دۆلار لە 1983دا، چیتر ئەم خەرجییانە بەردەوام نەبون. عێراقی قەرزدەر وەرگەڕا بۆ قەرزکەر. لە کۆتایی جەنگی عێراق-ئێراندا، عێراق 35 ملیارد دۆلاری حکومەت و بانکەکانی رۆژئاوا، 11 ملیارد دۆلاری یەکێتی سۆڤێتی جاران و ئەوروپای رۆژهەڵات و 40 ملیارد دۆلاری وڵاتانی عەرەبیی قەرزدار بوو، بەم قەرزانە نرخی شمەکی هەرزانکردبوو (واتە سیاسەتی دەعمی نرخی دانابوو)، کە لە کۆتایی جەنگی ئێراندا ئەمەش بڕا.
چوارەم: بەرای ئابوریناسی عێراقیی عیسام خەفاجیی، بەعس هەتا 1980 خەریکی "ئامادەکردنی خەڵک بۆ جەنگ" بووە و دواتر لەڕێی "شەڕنانەوەوە" شەرعیەتی بۆ رژێمەکەی خۆی دروستکردووە و یەکێک لە درێژترین جەنگەکانی سەدەی بیستی کردووە (هەشت ساڵ). یەکێکیش لە میکانیزمەکان ئەوە بووە شمەک هەرزان بێت و موچە بدات. بەعس کەلتوری سیاسیی عێراقییەکانی شێواند، بەعس سەرکردایەتی کوردی لای خەڵکەکەی پیرۆزکرد، و سەرمایەی مرۆیی تەفروتونا کرد (بڕوانە دوو خاڵی دواتر).
پيَنجەم: لە 1977دا، نزیکەی 262 هەزار کەس سەرباز بون، واتە 8.7%ی هێزی کار. بەڵام لە 1988دا، دەوڵەت خاوەنی یەک ملیۆن سەرباز بوو، کە دەیکردە نزیکەی لە 21%ی هێزی کار لە عێراقدا. لەنێوان 1980 بۆ 1989، بڕی 63 ملیارد دۆلار لەسەر خەرجیی بەرگریی بەکارهێنراوە. لەلایەن کامەران موفیدەوە، تێچووی جەنگی عێراق-ئێران بە 452.6 ملیارد دۆلار خەمڵێنراوە، کە دەکاتە لە 112%ی کۆی داهاتی نیشتمانیی عێراق لەنێوان 1980-1988دا. لەمانەش زیاتر، لە کۆتایی هەشتاکاندا بەعس نزیکەی 250 هەزار سیخوڕی هەبوو. جا بیربکەرەوە و بزانە چیی لە بەشەر کردووە.
شەشەم: عیسام خەفاجیی زۆر جوان باسی دۆخی ژن دەکات و رونی دەکاتەوە کە بەعس کەلتوری خێڵەکیی و ناساندنی ژن وەک رەمزی شەرەف زیندوکردەوە، بانگەوازی ئەوەی دەکرد گوایە ئێران دەگات و ناموستان(ژن و کچ و دایک) دەتکێنێت و پێویستە شەڕبکەن تا شەرەفی عێراقییەکان بپارێزن. پیاو کرا بوو بە رەمزی پاڵەوانێتیی و ژن سیمبولی بێدەستەڵاتیی. جەنگاوەران هاندەدران شەرەفی هاوڕێ شەهیدەکانیان بپارێزن بەوەی هاوسەرەکانیان بخوازن گوایە نەکا توشی لەشفرۆشتن ببن، هەروەها تا منداڵی نوێش بۆ جەنگ دروستبکەن. بەعس ئیسلامی توندڕەویشی بەکاردەهێنا بۆ جەنگ و زیندوی کردەوە. دەتوانم ئەوەش زیاد بکەم کە ژن وەک پاداشت بە جەنگاوەران دەبەخشرا، بەرپرسەکان ژنیان وەک بەشێک لە کاڵای حەوانەوە و خۆشیی سەیردەکرد.(هەر ئەم سەیرکردنە وەک کاڵای حەوانەوەیەیە ژن دەبێت تێکیبشکێنێت). هەق بڵێ، بەپێی ئاستی خۆشەویستییت بۆ کەسەکە یان رقت لە نەیارەکەت بیرمەکەرەوە. تۆ هەرچی بە دەستەڵاتدارانی کورد دەڵێیت هەقتە، بەس تێکەڵی مەکە لەگەڵ مێژووی خوێن و ئەشکەنجەدانی حزبێک کە هەنگاوەکانی بۆ گەشەی ئابوریی و گەشەسەندن زۆر کورت بون و هەر خۆی زۆرینەیانی لەناوبرد. پرسیارەکە ئەوەیە سەددام بۆ ئەوەندە دڕندە بوو؟ هەمووی خەتای خۆی بوو؟ ئەمەیان باسێکی قوڵە و کتێبی (The wages of Destruction)ی (Adam Tooze) بە قسەکردن لەسەر هیتلەر تیشکێک دەخاتە سەر ئەو باسە.
تێبینیی: بەشێک لە باسەکە چەند بڕگەیەکە لە کتێبێکی نوێم بەناوی "کێ چارەنوس دیاریی دەکات؟" و لە ئایندەدا بڵاودەبێتەوە.
ئەم نووسینە لە فەیسبوکی بەڕێز د. نیاز وەرگیراوە..
380 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Tuesday, June 12, 2018
زیاتر
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
گەڕانەوە بۆ ناوەوە
حەبیب محەمەد دەروێش
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سێكوچكه‌ی دیكتاتۆرییه‌ت و ئیرهاب و مه‌زهه‌بگه‌را
فاتیح سه‌نگاوی
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
هه‌نگاوی سێیه‌میش بۆ دواوه‌ ‌
خاید سلێمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
بە ژن کردنی فەلسەفەو
ژن بوون بە دیدی دلۆز
بەفراو نوری
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
ژن لە هزری نیچەدا
شۆڕش غەفوری
سه‌له‌فییه‌كانی‌ میسر، سیاسه‌ت دەخەنە پێش بانگه‌واز‌ ئایینی‌
كه‌ریم شه‌فه‌ق
ستیڤن هاوکینگ دانیدا بەوەدا کە بیردۆزی (دیزاینی زیرەک)
ئەگەری زۆرە راست بێت!!
دیلمان لەتیف
نابێت قازانجی گەشتیاری بە زیانی ژینگە تەواو بێت
عه‌بدولره‌حمان سدیق
دەستێوەردانی کتوپڕی رووسیا لە شەری ناوخۆیی سوریا
جوان زیدبەگی
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
خوێندنەوەیەكی دوور لە رۆمانسیەت بۆ زەردەشتیەت
نوسینی: د. عثمان عەلی
وەڕگێرانی: ماکوان کەریم
عەفرین و تێڕوانینێکی مارکسستی!
سامان کەریم
فەتحوڵا گیولەن کێیە؟
د.جه‌بار قادر
چۆن سەرۆک کۆمار دەتوانێت پارێزگاری پابەندبوون بەدەستورەوە بکات
حبیب محمد دەرویش
(كۆماری باشوری سودان) نمونەیەكی شووم لە سەربەخۆیی
حاميد محمد عه‌لى
عەفرین پەیامێک بۆ ئەمەریکا…
زیگمار گابریل، وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەڵمانی
لە ئەڵمانییەوە:هەڵۆ بەرزنجی
شۆڕشێكی نوێ بەڕێوەیە
هەوار جەمال
وەزیروپەرلەمانتاری نادەستوری!!
حەبب محمد دەروێش
بەناوی سەنتەری روناکبیری کۆچ، پرسەو سەرەخۆشی خۆمان ئاراستەی سەرجەم میللەتی کوردو گەلی عێراق و خانەوادەی بەڕێزی مام جەلال سەرۆک کۆماری پێشوی عێراق و سکرتێری گشتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەکەین...
بڕیاری (باخ) کە ی پەرلەمان
حەبیب محەمەد دەروێش
سسته‌مي سياسي ئيسلامي، له‌لاي بونيادگه‌را و سه‌له‌فييه‌كان..
ئیمداد تەها
یاسا بۆ پەرلەمانی نەخوێندەوار و خوێندەوار
حەبیب محمد دەروێش
كۆتایی دەوڵەتی شۆڕشگێڕەكان
حەبیب محمەد دەروێش
کۆتایی جینۆساید،
حەفتا ساڵەی سەربەخۆیی ھیندستان
ئاوارە حسێن
مۆدێرنیتە و وتار
هەڵسەنگاندنێکی وتارنووسیی کوردی
دکتۆر هاشم ئەحمەدزادە
گەنج لەنێوان ڕۆشنبیری و گەمەسیاسیەکاندا
هاژە شیخ سالار
هەندێ چەمكی پێویست بۆ نووسینی فەلسەفە
نووسه‌ر : Henri Pene Ruir
وه‌رگێڕ : تاریق كارێزی
خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتی چییه‌؟
حه‌سه‌ن جودی
رەهەندە فەلسەفی و مێژوویییەكانی هزری رەخنەیی
عادل نادری
ئۆجه‌لان و خه‌ونی ده‌رچون له‌ هیگڵ
هیوا موسا
فەندە میتالیزم و جەهلی موقەدەس
ن/هاشم سالح
و/حەبیب محەمەد دەروێش
دیاردەی خۆکوشتنن!
پارێزەر: لوقمان مصطفی
گەڵاڵەنامەی مافی نەتەوەیی و ئاینی و
ئەتنیە دینیەكان لە هەرێمی كوردستان
حةبيب محةمةد دةرويَش
دەوڵەت و کۆمەڵگە شکستخواردوەکان , عێراق و کوردستان بە نمونە
هەورامان عەلی
نهێنیکاری لە بونیادنانی دەوڵەتێکی بەهێزدا
سیاسەتی نهێنیکاری ئەتۆمی ئیسرائیل
و.حه بيب محەمەد دەرويش
شەنگار سابیر
پەیوەندی نێوان ئیمان و ئەدەب، وەستان لەسەر وەختەکانی تەورات وەک ڕۆمانێکی ناوازە.
لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
سێ کتێبی نوێی بەچاپ گەیاند، کە ئەمانەن:
١ـ (بادیەی عیشق) ئامادەکردنی (حەبیب دەروێش)
٢ـ (سوننەکانی ئێران) وەرگێڕانی (بەرزان مەلا تەها)
٣ـ (نالی شیکاری فەلسەفی دەرونی) نووسینی (هەرێم عوسمان)
تەواوی ئەم کتێبانە ئیستا لە کتێبخانەکاندا دەستەکەوێت
سیستەم و ڕەوشی ئابوورى لە وڵاتانى جیهانى سێهەم
د.محەمەد ئەمین
لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
سێ کتێبی نوێی بەچاپ گەیاند، کە ئەمانەن:
١ـ (بادیەی عیشق) ئامادەکردنی (حەبیب دەروێش)
٢ـ (سوننەکانی ئێران) وەرگێڕانی (بەرزان مەلا تەها)
٣ـ (نالی شیکاری فەلسەفی دەرونی) نووسینی (هەرێم عوسمان)
تەواوی ئەم کتێبانە ئیستا لە کتێبخانەکاندا دەستەکەوێت
دو قودس و یه‌ك چاره‌نوس
سه‌باح محه‌مه‌د
لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
سێ کتێبی نوێی بەچاپ گەیاند، کە ئەمانەن:
١ـ (بادیەی عیشق) ئامادەکردنی (حەبیب دەروێش)
٢ـ (سوننەکانی ئێران) وەرگێڕانی (بەرزان مەلا تەها)
٣ـ (نالی شیکاری فەلسەفی دەرونی) نووسینی (هەرێم عوسمان)
تەواوی ئەم کتێبانە ئیستا لە کتێبخانەکاندا دەستەکەوێت
دەربارەی پیناسەی عه‌قڵ
دکتۆر کەمال میراودەلی
زمانی منداڵ و ڕۆڵی گەورەكان
رێواس ئەحمەد
گەڕانەوە بۆ ناوەوە
حەبیب محەمەد دەروێش
رەهەندە فەلسەفی و مێژوویییەكانی هزری رەخنەیی
عادل قادری
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010