فەلسەفە و زانست لای ئارسەر ئادنجتون
د.حەسەن حسێن سدیق
مامۆستای زانست ‌و لۆجیك لە زانكۆی راپەڕین/ بەشی فەلسەفە


ئارسەر ئادنجتون وەك زانا و فەیلەسوفێكی ئەزموونی - زانستی ناسراوە، گرنگی تەواو بە رۆڵی زانست و ماتماتیك دەدا لە راڤە و شیكردنەوەی سروشت و گەردوون، بۆیە كاتێك دەستەواژەیەك یان گریمانەیەك توانای ساغكردنەوە و توێژینەوەی نەبێ ئەوا لەڕووی زانستییەوە جێگای قبوڵكردنی نییە. ئەم بۆچوونە زیاتر ئەزموونییە، بەڵام ئامانجی زانست لەدوای شۆڕشە زانستییەكانەوە بریتییەلە تێگەیشتن و راڤەكردنی جیهانی فیزیكی "جیهانی دەرەوە"، ئەمە بە هاوكاری و هەمەهانگی لەگەڵ ماتماتیك ئانجامدەدرێ، چۆنكە لەئێستادا تیورە زانستییەكانی بواری فیزیای گەردوونی بەڕێگای هاوكێشە ماتماتیكەكانەوە پێشبینی رووداوەكان دەكەن لەداهاتوودا، تاكە هۆكاری ئەمە بۆ وردی و روونی ئەنجامە ماتماتیكییەكان دەگەڕێتەوە. ئەمجۆرە توێژینەوانە پیویستی بە پلانێك هەیە خۆی لەچەند هەنگاوێكی بنەڕەتیدا دەبینێتەوە:
پاشماوەی ئاسەواری فەرهەنگی مادەكان
لەبەردەم لیكۆڵینەوەكانی شوێنەوارناساندا
كەمال نوری مەعروف لەفارسییەوە گۆڕیوێتی و لەسەری نووسیوە


لێكۆڵینەوەی زانستی دەربارەی مادەكان و پێكهاتەی مێژووییان لەو سامانە ئاسەوارییانەیە كە بەدرێژایی سەدەیەك لە دەسەڵات دروستیانكردووە یان بەرلەوەش هەربوویانە ئەوەش دوای گەڕان و لێكۆڵینەوەی زۆر دێت كە لەوڕووەوە ئەنجامدراوە بۆ دەرخستنی گەوهەری باسەكە.
ئەو گەڕان و ئەرك وماندووبوونەش بەدوای نووسینەكانی (براون) (1979)و (سانچێسی- ویردبنورگ) (1979.1985.1987)و (جیتو) (1986)و (براون) (1986)و (ماسكارلا) (1987) لەگەڵ نووسینێكیتری براون. 1990 دێن و كەوتنەبەردەست. بەدوای ئەو نووسینانەشدا پرسی لێكۆڵینەوە لەسەریان دەستیپێكرد. رای ئەو نووسەرانە و باسەكانیان كە پێشكەشیانكردووە بوونەتە هەوڵێك یان هاندەرێك كە زیاتر كەسانیتریش لەبواری (ماد)ناسیدا بێنەپێشەوە و هەوڵبدەن و گرنگیی زیاتر بە خوێندنەوەی ئەوجۆرە باسانە بدەن، بۆئەوەی دەرگای كڵۆمدراو لەسەر مێژووی ماد و پاشماوەی ئاسەوارەكانیان بكرێتەوە و زیاتر پێیانئاشنابین. نابێت ئەوەش لەیادبكەین كە ئەم قۆناغەی ماد لە دەسەڵات لەگەڵ سەردەمەكانی دواتر لە مێژووی شوێنەوارناسیدا پەیوەستە بە ئاریاییانی كۆنەوە كە لەناویاندا (ماد)...
هونەری جەنگی كورد لەچیادا
محەممەد بەكر


ئازایەتی دیارترین سیفەتێكە كە لەمێژوودا درابێتە پاڵی كورد،- ا- هەروەك سەرچاوەكان ئاماژە بەوەدەدەن كە وشەی كورد لەبنەڕەتدا وشەیەكی هیندۆئەوروپییە و بەمانای پاڵەوان یان جەنگاوەر دێت.(1)
هەندێكیدیكە وشەی كورد بەواتای ئازا و بەجەرگ یان شەڕانی و كۆڵنەدەر مانادەكەن و ئەسڵی وشەكەش بە فارسی دەزانن.(2)
درایڤەر سەبارەت بە ئازایەتی كوردان دەنووسێت: "ئازایەتی كورد، جێگەی قسەنییە و هەر لەمێردمنداڵییەوە چووەتە مێشكیانەوە كە"چەك نیوەی شەڕە" لەعەینیكاتدا ترس لە مردن یا كوژرانی نێو شەڕ هەرنییە.(3)
ریچ وەك بیستوێتی بۆماندەگێڕێتەوە كاتێ‌ ئەوڕەحمان پاشای بابان لەسەرەمەرگدا لەسەر جێ‌ بووە، كەسوكار و خزمەكانی ئازارێكی زۆریان بەدەست هێمنكردنەوە و دامركاندنەوەیەوە چەشتووە، چونكە لەبارێكی زۆر خرۆشاو و هەڵچوودابووە و هەرئەوەی دووبارەكردووەتەوە كە بەزەبوونی و دەستەپاچەیی لەناوجێگادا دەمرێ‌، لەكاتێكدا حەزیكردووە لە مەیدانی شەڕەفدا بمرێ‌..(4) - ب- هەژاری موكریانیش لە پێشەكی وەرگێڕانی شەڕەفنامەدا لە باسی ئازایی...
هەرێمی كوردستان و ئەنجومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەب لە تەرازووی هێزدا
نووسینی: نەجمەدین فارس حەسەن


پێشەكی:
بۆئەوەی بتوانین لە توانایی هێز و كاریگەرییەكانی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی تێبگەین دەبێت لەهەر سێ‌ رووەكەوە واتە ناوخۆیی و ناوچەیی و نێودەوڵەتی شیكاری لەسەر تواناییەكانی دەوڵەت بكەین لەهەر سێ‌ ئاستەكەیدا بەتایبەت بۆ وڵاتانی ئەنجومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەب پێكهاتەكانی ناوخۆی وڵات و توانا ئابووری و سیاسی و سەربازییەكانیان بزانین و لەڕووی توانا مرۆییەكەیەوە و هەروەها لەڕووی پێكهاتەی ئابووری بەرهەمهێنان و پێكهاتەی كۆمەڵایەتی لەلامان روون و لەبەرچاوبێت. چەند بڕوا و بۆچوون و مەزهەبی جیاواز لەخۆیدەگرێت و هەروەها ئەو سیستەمەی دەوڵەتانی كەنداوی لەسەر بنیاتنراوە تا ئاستێك ئاڵۆز و جێگای مشتومڕ و تێڕامانە، بێگومان توانا لۆجستییەكان و هێزە سەربازییەكانیان بەشێكی هەرە گرنگن لەدەستنیشانكردنیان لە تەرازووی هێزدا، لەئێستایی سیستەمی سیاسی و سەربازی و ئابووری دەوڵەتانی دنیادا و لە پێگە و بوونی بەناو یەكجەمسەری دنیا كە لەلایەكەوە و لەناوەڕۆكیدا ناتوانین بڵێین تاكجەمسەرییە. ئەنجومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی ناتوانێت جێگا و پێگەیەكی بەرچاو و كاریگەری هەبێت...
باشووری كوردستان لەكاتی دوورخستنەوەی شێخ مەحمودو
سەرهەڵدانی چالاكی توركەكان بە سەرۆكایەتی ئۆزدەمیر پاشا 1919- 1922
ئەحمەد باوەڕ
زانكۆی گەرمیان – كۆلێژی پەروەردە


باشووری كوردستان لەكاتی دوورخستنەوەی شلەو ماوەیە بەدواوە كە شێخ مەحمودی رێبەری كوردانی باشووری كوردستان، بەرەو دادگاییكردن و دواتر ژیانی بەندی و تاراوگە دوورخرایەوە، هاوكات لەگەڵ ئەوەشدا، هەلومەرجێكی نوێ‌ و بارودۆخێكی نوێ‌، لە كوردستان و ناوچەكەدا بەچڕی سەرچاوەیگرت، هەرلە دەستێوەرردانی توركە كەمالییەكان بۆ نێو كاروباری باشووری كوردستان و بەرپابوونی راپەڕینی جۆربەجۆر وكوشتن و هەوڵی كوشتنی زۆرێك لە بەرپرسانی بەریتانی لە بەشێكی زۆری ناوچە كوردنشینەكاندا كە بەشێكیان بەزۆری لە چوارچێوەی ئەو راپەڕینە جەماوەرییەی گەلانی عێراقدا بوو كە ئەمڕۆ بە: ((شۆڕشی 30ی حوزەیرانی 1920)) ناسراوە، (1) بەڵام ئەوەی كە زیاتر پەیوەستبێت بەگۆڕانكارییەكانی عێراق و كوردستان و ناوچەكەوە، ئەویش سەرهەڵدانی كۆمەڵێك گۆراِنكاری بەرچاوی بووە، هەرلە بەرپابوونی كودەتای رەزاخانی مازندەرانی، بەسەر دەسەڵاتی فەرمانڕەوایانی ئێرانی قاجاریدا، بەتایبەتی لە (21ی شوباتی 1921)دا، هەروەها دانانی میر فەیسەڵی كوڕی شەریف حوسێنی مەككە بە مەلیكی عێراق لە دەرئەنجامی بەستنی كۆنگرەی قاهیرەی (12- 30 مارتی 1921)و تاج لەسەرنانی وەك مەلیكی عێراق لە (23ی ئابی 1921)دا، جگەلە مەیدانخوازی و ململانێی كەمالییەكان و بزووتنەوەی كەمالی تورك و هاتنیان بۆ سەر گۆڕەپانی سیاسی توركیا و رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆیان، لەگەڵ فەرمانڕِەوایانی بەریتانیا لە عێراق و دەستێوەردانیان، بە شێوازێكی بەرچاو، لە كاروباری باشووری كوردستان و هێرشكردانیان بۆسەر شاری رەواندز بەرێبەرایەتی ئۆزدەمیر پاشا. هەرچەندە لەو دەمانەشدا، حاكمی شاری سلێمانی بەریتانی واتە مێجەر سۆن، كەوتە ئەوەی كەوا لە هێزەكانی بەریتانیا بكات، جۆرێك لە هاوكاری لەگەڵ سمكۆی شكاكی رێبەری كوردەكانی رۆژهەڵاتی كوردستاندا بكەن، بۆئەوەی بەهەردوولایانەوە، بتوانن رووبەڕووی فراوانخوازی توركە كەمالییەكان ببنەوە. تەنانەت حكومەتی عێراق و وەزیری بەرگرییەكەشی كە لەودەمانەدا جەعفەر پاشای عەسكەری (1885- 1936)(2) بوو، ئەم هەلومەرج و بارودۆخەی ناوچە سنووریەكانی لەگەڵ توركیادا، بەهەند وەرگرتووە و لە راپۆرتێكی نهێنی و تایبەتی خۆیدا مەلیك فەیسەڵی لێئاگاداركردووەتەوە،(3) هەروەها لەلایەكیتریشەوە هۆزی بەناوبانگی گۆیانی ناوچەی زاخۆ كە پێشتریش لە (6ی نیسانی 1919)دا راپەرینی خۆیان بەڕووی هێزەكانی بەریتانیادا راگەیاندبوو...
سمكۆی شكاك، وەرچەرخانێكی گرنگ
لە ناسیۆنالیزمی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان
نووسینی: سامان مستەفا رەشید
ماستەر لە مێژووی نوێ و هاوچەرخدا


دوای كودەتای شوباتی 1921 لە ئێران كە ئەوكات هێشتا رەزاخان وەزیری جەنگ بووو دوو بیرۆكەی لەسەردابووو لەمەڕ بارودۆخی ئێران: یەكێك دامەزراندنی سوپایەكی نوێ و بەهێز. دووەم, كۆتاییهێنان بە نائارامی و ئاڵۆزییەكانی ناوچە جیاجیاكانی وڵات و گەڕانەوەی دەسەڵاتی مەركەزی بەسەر تەواوی خاكی ئێراندا. لەم نێوەندەدا دەبووو بەتوندی لەگەڵ بزاڤی سمكۆی شكاك رووبەڕووبێت كە ئەوكات لە ناوچەی باكووری رۆژهەڵاتی كوردستان سەنگەری گرتبووو.
كورد ...
گرنگترین پێكهاتەی گەشەی سەرمایەداری توركییە
دیدار لەگەڵ د. سەردار عەزیز
ئا: هەرێم عوسمان
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج
مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا، مالیزیا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
پارادایم دەتوانێ ئێمە لە شێواوی فیكری و زانستی رزگار بكات؟
دیدار لەگەڵ د. ئەحمەد محەممەد پوور(*)
چاوپێكەوتن: هەرێم عوسمان
دیمانە لەگەڵ دوکتۆر بەختیار سەجادی
سازدانی: دوکتور مەسعوود بینەندە
کتێبخانەی کوردی
گه‌لگامیش بۆ توێژینه‌وه‌ی زانستی
سایتی هاوڵاتی
سايتى الاوان بؤ تويَزينةوةى زانستى
سایتی کەوانە
گۆڤاری - هه‌ژان- لێره‌وه‌ بخوێنه‌ره‌وه‌
سایتی دەنگەکان
رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌ لێره‌وه‌ سه‌یر بكه‌
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟(1)
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ(2)
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
تورکیا لە شەڕی داعشدا، دەوری پاکستان لە بەرابەر تاڵیبان دەبینێ؟
شێرکۆ جیهانی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
کتێبی (مشتێک لە خەرمانی بیری نالی) لە چاپخانە دەرچووە وبەمزوانە لە کتێبخانەکان دەبێت.
govari koch| All rights reserved © 2010