نوسین
لەنیا ئاری

فەرهەنگی ئۆکسفۆرد لە پێناسەی “نوسین”دا ئەڵێ “ڕیزکردنی پیت، وشە یان هێما لەسەر ڕوویەک”. لە ویکیپیدیاش ڕێکەوتوون لەسەر ئەوەی بڵێن: نوسین شێوازێکی ئاخاوتنە کە بەرهەمەکەی پێی ئەوترێ دەق. بە “مەزەنەی ئەقڵ” و هەروەها فەرهەنگی تریش هەن کە ڕێکەوتوون لەسەر ئەوەی کە بەرهەمی نوسین پێی بوترێ دەق. کەوابێ دەق چیە؟ ئۆکسفۆرد پێناسەی تری کردوە بەڵام من ئەمەیان هەڵ ئەبژێرم “داتای ڕێکخراو لە وشە یان کارەکتەری ئەلفبێ”.کەوامان پێناسە کرد، ئیتر ئاسان ئەبێ قسەی لەسەر بکەین. نوسین شێوازێکی تایبەتی دەربڕینی مرۆڤە کە هەندێ یاسا و ڕێسای هەیە.
لای بێرتراند ڕەسڵ سەرچاوەی نوسین لە قسەکردنەوە نەهاتوە. بەڵگەی ئەوەش لای ئەو ئەوەیە کەوا هەندێ زمان تا ئێستاش پیت و کارەکتەری نوسینیان هەر بە وێنەیی ماوەتەوە. چونکە بیرگە (حافزە)ی مرۆڤ لای ئەو یان وێنەییە یان ئەبستراکت (مەعنەوی)یە و ناچمە ناو ئەوەیان. بەڵام گرنگ ئەوەیە سەرچاوەی نوسین ئەگەڕێنێتەوە بۆ سەرچاوەی جیاواز لە وشە کە ئەکرێ بە دەم بوترێ و ئەکرێ بنوسرێت. ئەوترێ نوسین لە شارستانیەتەی سۆمەریەکان لە ئێراق دۆزرایەوە.ئەکرێ چەن شتێکی خێرا بنوسین لەسەر ئەم یاسا و ڕێسانە. بۆ نمونە واباوە کەوا نوسینێک پێک بێت لە چەن پەرەگرافێک. وە هەر پەرەگرافێک پێک بێت لە چەن ڕستەیەک. هەموو ڕستەیەکیش پێناسەی خۆی لە ڕێزماندا کراوە و تا ڕادەیەک جیهانیە و ئەبێ مانایەکی تەواوی هەبێت ڕستەکە.
هەروەها نوسین ئەبێ لە سەرەتاوە تا کۆتایی ڕێڕەوێکی هەبێ و بازدانی تێدا نەبێ تا مرۆڤ بتوانێ حاڵی ببێت لە نوسینەکە. هەروەک چۆن لە قسەکردندا نابێ لە بابەتێکەوە بازبدەین بۆ بابەتێکی تر. هەروا چۆن ئەبێ هەناسە هەڵمژین و ڕستەی دوای ئەوە بڵێین.
کەوایە، قسەکردنیش یاسای هەیە بەڵام نوسین یاساکانی دیاریکراون، ئەکرێ ئاماژەیان پێ بکرێ. وەک قسەکردن نیە کە قسەکەر ڕاگریت و بڵێی فڵانە یاسات پەڕاند. قسەکەر بۆخۆی دواترئەتوانێ تەماشای شێوازی قسەکانی خۆی بکاتەوە. سەردەمانێ کە تۆماری دەنگ و وێنە نەبوو، ئەکرا لە یەکێ تری بپرسیبایە کە قسەکانی چەندە پەیڕەوی فڵانە یاسای کردبوو. لە نوسیندا ئەمە بە ڕێزمان و خاڵبەندی دەست پێ ئەکات. ئەمەش بۆخۆی وا ئەکات کە لەسەرەوە بڵێین “کۆنترین نمونەی تەکنۆلۆجیای زانیاریە”. لە بابەتی تردا پێناسەی تەکنۆلۆجیای زانیاریمان کرد بەوەی کە داتای پێویستە، وە شێوازێکی هونەری و سیستەماتیکی پێویستە. ئەگەر بڕیار بێ دەق بریتی بێ لە “داتای ڕێکخراو لە وشە یان کارەکتەری ئەلفبێ”، هەروەها لە پێناسەی نوسینیشدا ڕیزکردنی تێدابێ، ئیتر ئاسانە بڵێن ڕستەکە ڕاستە و نوسین جۆرێکە لە تەکنۆلۆجیای زانیاری.
سەرچاوە
١-قاموسی ئۆکسفۆرد
٢-پێناسەی بێرتراند ڕەسڵ بۆ زمانی نوسین [وەرگێڕاو]
198 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, December 8, 2019
زیاتر
ڕێگاکانی دەوڵەمەندکردنی زمانی کوردی
فرمێسک ئەحمەد
بۆ منداڵی کورد لە قوتابخانەکانی کوردستاندا
فێری نووسین و دەربڕینێکی باش نابن؟
سۆران حەمەڕەش
زمان بەخشینێکی خوايە بۆ مرۆڤ
هاوبەش فارس-خوێندکار بەشی بایۆلۆجی
ئه‌مریكا هه‌ڕه‌شه‌یكرد ئیسرائیل وه‌ڵامی دایه‌وه‌ ! بۆچی؟
غەفور ئەحمەد
كورد و زمانی یەکگرتوو
سیڤەرئەنوەر
کورد لەنێوان دوو گوتاری ناکۆکدا
خالید حەیاتی
زمان چییە؟
زاموا سەلام
بـــڕیارەکــەی یـەکێتی پێـچـەوانـەی دەستــــورەکــەیـــەتــــــی
حەبیب محمد جاف
زمانی کوردی لەناو خێزانە زمانەکاندا
دیدار ئەنوەر
نامە ئەکادیمییەکان
رەمز لە شیعری هاوچەرخی کوردیی کرمانجی خوارووی کوردستانی عێراقدا(١٩٧٠-١٩٩١)
هەرێم عوسمان
جوانی زمانی کوردی
ئارام ئەنوەر
سەردەمیی میدیای تاریک
ئارام قادر حەمەسور
ئارام ئەنوەر
(ئیذەیی ذاکتیلی) پەنجەکانی ئیدی
میتۆلۆژیای یۆنانی
بەختیار فەرەج
شکستی سۆسیالیزم و ئەزموونی سۆڤیەت
میران قادر ئەحمەد
پلانی پەروەردە بۆ ڕاهێنانی کۆمەڵگەی دەروەست
(لە دەلاقەی ڕوانگەکانی ژان ژاک ڕۆسۆوە)
کیشوەر پیرۆتی
زمانی كورت و گوێی قووڵ، یانیش به‌ پێچه‌وانه‌وه‌
ئەکبەر حەسەن
كورد لە 1.5 ملیۆن بەڵگەنامەی ئەرشیفی عوسمانیدا
ئا: ياسين تەها
ماركسیزم و ڕیفۆرمخوازیی
نووسینی: لینین
وه‌رگێڕانی: كارزان عه‌زیز
چۆن ئۆباما و ترامپ بوونە هۆی بۆشایی لە خۆرهەڵاتی ناوین
شالۆم لیپنەر
وه‌رگێران بۆ کوردی: که‌ماڵ حه‌سه‌نپوور
ته‌قینه‌وه‌كانی كه‌ركوك و خانه‌قین و سوتاندنی هه‌زاران دۆنم له‌ زه‌ویوزاری جوتیاران
كارزان عزیز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
وه‌همی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی
دەشنێ نەریمان
سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە هەناردەکردنی شۆڕشەوە بۆ هاوردەکردنی هەژاری
ئازاد مستۆفی
کوردبوون وەک یەقین سەربەخۆیی وەک ستراتیژ
نوری بێخاڵی
دوالیزمی یاریزانی خۆیی و تیمی بێگانە لە تۆپی پێدا
ژیوار ڕەسوڵی
چـــه‌ندپــــۆینتێك بۆ پێشهاته‌كانی به‌رده‌م رۆژئـاڤا
چالاك ئـاغجه‌له‌ری
زانیاری و ڕاگەیاندنی ئازاد
هیوا مەجید خەلیل، دکتۆرا لە گەشەسەندنی سیاسی
كوردبوون و جه‌نگی پاڵه‌وانی پیرۆز
هێمن کەریم
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
ڕێنماییكردن به‌ به‌كارهێنانی بیردۆزی هزری- ڕه‌فتاری
( Cognitive-Behavioral Therapy) له‌ قوتابخانه‌دا.
ئا؛ باخان به‌ختیار محمدأمین
خوێندكاری ماسته‌ر له‌ به‌شی ده‌روونناسی/ زانكۆی كۆیه‌.
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
کارەساتی رۆژئاوا و چەند سەرنجێک
خالید عەلیزادە
سه‌رده‌می ئیمام ئۆغلو!
ئاسۆ عه‌بدوللـه‌تیف
چی لە عێراقدا ڕووئەدات؟
مه‌ریوان وریا قانع
تێستی په‌سه‌ندكردنی فاشیزم
پژمان شەریعەتی
هزری گۆڕان له‌نێوان بەرەی دەسەڵات‌و بەرەی نارەزا!
چیا عەباس
ئایا کاک مەسرور دەتوانێت کابینەیەکی جیاواز پێکبێنێت؟
د. رەئوف کەریم پێنجوێنی
خۆپیشاندانەكانی عێراق، كۆتا ھەنگاو بۆ ساغبوونەوەی ململانێكان
محەمەد عەلی
ئاین لەسەرخانەوە بۆ ژێرخان
خوێندنەوەیەك بۆ هزری سیاسی و رۆشنبیری عەلی شەریعەتی‌
زاهیر محەمەدی
سەبارەت بە بەڕێوەبردنی ململانێی هزری لە ناو حزبدا
د.كاوە مەحموود
خەڵك لە نێوان بەردەكانی سیزیف و بیلالی حەبەشیدا
عیماد تەیب
بۆچی مرۆڤەکان ئەوەندە ئارەزووی کوشتنی یەکتریان هەیە؟
لوقمان حەوێز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
چل ڕێساکەی شەمسی تەورێزی بۆ عیشق
ئازاد بەرزنجی
کوردستان لە سەرەتاکانی سەدەی ١٩ی زایینی هەتا کۆتایی شەڕی یەکەمی جیهانی
د. کامڕان ئەمین ئاوە
ڕۆشنبیری و کورد و گلەیی
بۆ ئەحمەدی مەلا
سەردار عەزیز
ئومێد لە گەمەی سیاسەتدا
ڕزگار ئەمین نژاد
ئایدۆلۆژیای "ئەزبەنی" و وەهمی نوێکردنەوە
ئومێدحەمەعەلی
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010