ریکلامکردن: کوشتنی بەرهەمی خۆوڵاتی
نەوزاد جەمال

هەموو ساڵێک وەزارەتی کوشتوکاڵ دەکەوێتە بەردەم گرفتێکی چەندبارە بووەوە: راگرتنی هاوردەکردنی بەرووبوومی دەرەکی(ئەگەرچی هەر بەقاچاخ دێت). هەنگاوێکی خراپ نییە، بەڵام سەرچاوەی گرفتەکەش چارەناکات. چونکە، ناتوانێ بەرهەمی نێوخۆیی بپارێزێت و کێشەکەش چەندلایەنە. بەشێکی بۆ سیاسەتی کوشتوکاڵی و پیشەسازی دەگەڕێتەوە. بەشەکەیتریش پشتیوانی میدیاکانە لەساخکردنەوەو بازاڕسازیکردن بۆ بەرهەمی دەرەکی. ئایا ریکلامکردن رۆڵی لەبێبەهاکردنی بەرهەمی نێوخۆییدا هەیە؟
بەداخەوە نەپسپۆڕانی میدیاو نەکەناڵەکانیش درکیان بەم راستییەکردووە. بێئەوەی بەخۆمان بزانین، بازاڕسازی گەرموگوڕ بۆ کاڵای دەرەکی دەکەین و بەرهەمی نێوخۆیش بێبەها دەکەین. بەسەیرکردنی کەناڵەکان، هەست بەجەنگی برنجوڕۆن و چاو هتد... دەکەیت. ساڵانە سەرمایەکی باش لەبرەودان بەکاڵای هاوردەدا خەرجدەکرێ. ئەو ریکلامە بازرگانیانەی جەنگێکی نەبڕاوە لەسەر برنجێکی هاوردەدەکەن، لەسەدایەکیش رەواج بەهی خۆوڵاتی-خۆمانە- نادەن. بەگیرفانی خۆمان، ریکلامی زەبەلاح بۆ تورکیاو ئێران و هەندێکی وڵاتیتردەکرێت! ریکلامەکان مەترسی راستەوخۆن لەسەر بەرهەمی ناوخۆ. کارەساتە بەپارەو تواناو بازاڕو زمانی خۆت، ریکلامی برنج، رۆنی و هتد... بیانی بکەیت. وەکئەوەی کوردستان بیابان بێت و ئەو بەرهەمەی تێدا شین نەبێت. ئاخر، ئەو هەموو ریکلامە بۆ برنجێک، لەکاتێکدا کۆمپانیایەک نییە برنجی خۆماڵی بکاتە -براند-مارکەیەکی بازرگانی و رکابەریی بکات؟ هەندێک بەرهەم وەک 'چا' کە ریکلامیان بۆ دەکرێت، بەرهەمهێنراوی وڵاتی کۆمپانیاکە نییە تا بڵێن لەناوخۆدا ئەو جۆرە بەرهەمناهێنرێت و پێویستە.
لێرەوە، ریکلامکردن دیوێکیتری گەمەی هاوردەکردنە. ئەو باج و سەرانەیەی چینێکی بەرپرس و کارمەندو کۆمپانیا لێی سوودمەندن، کە خۆشیان کاڵا ئەمدیودەکەن هیچ گومرک نادەن! مەترسیداری ئەقڵیەتی هاوردەکاری، پاشکۆیەتی ئابوورییەو شکست بەبەرهەمی خۆوڵاتی دەهێنێ. پاشکۆبوونێ کە "ناسنامەی نیشتمانی" فشەڵکردووە. ئەگەر نەڵێین هەرێمی کوردستان داگیرنەکراوە، ئەوا تەواو وابەستەی دەرەوەکراوە. بەناوی بازاڕی ئازادەوە، رێی داگیرکردنی ئابوری خۆشکراوە! ئازادی بازاڕ هی کەرەسەو کاڵای خۆمانە نییە. بەڵکو، بێ لێپرسینەوەو بێچاودێری و بێسنوور، ئەمدیوکردنی کاڵای دەرەکییە. ئەو ترافیکە بێکۆنترۆڵەی لەخاڵە سنوورەکاندایە، شادەماری گەندەڵییە. لەڕێیەوە سەرمایەی ناوخۆ دەبردرێتەدەرەوە پارەشۆردنەوەش لەولاوە بووەستێت. ئایا ریکلامکردن بۆ کاڵاو بەرهەمی هاوردە، چ رەنگدانەوەیەکی لەسەر شوناسی مرۆڤی ئێمە هەیە؟ هەمیشە بەبینین و پڕبوونی مارکێتەکان بەکاڵای ئەملاوئەولا، هەست بەنائامادەی 'خۆت' وەک مرۆڤێک دەکەیت. چونکە، کەمی و سووکی مرۆڤی خۆتت بەسەردا ساخدەکاتەوە. 'تۆ'ی بێبەرهەم هیچیت، چونکە هیچت لەدەستنایەت. بەرهەم و کاڵای وڵاتێکیتر، باڵادەستی و زرنگی و لێزانی و دەستڕەنگینی "ئەوانت" بیردەهێنێتەوە. ئەوانێکی بەهرەدار، تۆیەکی تەمەڵ و بەرخۆر. جگەلەوەی، هاوردەکاری، راهێنانە لەسەر تەمەڵی، بێزاری و رقبوونەوە لەخۆت. راستە، پارەت هەیە، بەڵام ئەگەر ئەوان پێت نەفرۆشن، ناتوانی پارەکانت بخۆیت. رەنگە، هەندێک بەبیانوی ئەوەی دەستی ناوخۆیی بێئەزموونە، تەمەڵە یان خۆ پارەمان هەیە، ئیتر بۆخۆمان بڕەنجێنن. کە پارەش هەبوو مەلا لەمزگەوت دەردەکەم! بەڵام ئاکامەکەی ترسناکە وەک دەیبینین. ساڵانێک ریکلامکردن لەراگەیاندنی کوردیدا باونەبوو. لەیادمە (٢٠٠٨) لەرێکخراوی(IMSK) هۆڵەندی/ کوردی، راهێنانمان بەرۆژنامەنووسەکان دەکردو هۆکاری پەرەنەسەندنی رۆژنامەگەری ئازاد باسدەکرا. یەکسەر، نەبوونی سەربەخۆیی دارایی گرفتێکی گەورەبوو. چونکە، میدیاکان بەگشتی سەرچاوەی سەربەخۆی داراییان نییە. رێگەچارەش؛ ریکلام و مارکێتین بوو. بەڵام، سەرنووسەرەکان، رۆژنامەنوسەکان هەمیشە گلەییان دەکرد کە کەس ریکلام ناکات. لەبەرئەوەی، دوکان، رێستورانت یان کۆمپانیاکان ناسراون، بێڕیکلامیش بازاڕیان گەرمە! کەچی ئێستە ئەوەندە ریکلام زۆربووە، خواخواتە هەواڵ و بەرنامەو فیلمەکان نەبچڕێن. پێدەچێت، وەک کەناڵە جیهانییەکان- دەبێت پارەبدەی بۆئەوەی ریکلام نەبینیت. ئەمەش، فێڵێکیتری بازاڕسازییە کە بەدوو میکانیزم قازانجدەکات. لەلایەک بەڕیکلامکردن پارە لەخاوەن کاڵاکە دەسەنێت. لەلایەکیترەوە، تەماشاکەری 'تیڤی' ئەگەر حەز بەڕیکلام نەکا دەبێت پارەبدات! کەواتە، ئەوەندە بەریکلامکردن هەراساندەکرێیت تا دەبێت خۆت بکڕیتەوە. ئەو ریکلامانەشی کە دەکرێن، پێویستە بخرێنەژێر زوومی توێژینەوە. تاچەندە کاریگەری نەرێنین لەسەر بەرهەمی خۆوڵاتی هەیە؟ ئایا لەڕووی پەروەردەییەوە گونجاون؟ ئاستی زمانپاراوییان لەکوێدایە؟ یان ئاکام و لێکەوتەی تەندروستیان چۆن؟ راست و ناڕاستی لەپەیامیاندا، چێواشەکردن و بەلاڕێدابردنی پێوەدیارە؟ بانگەشەکردن بۆ کاڵایەک کە باشترینە، کاریگەرترینەو بەنموونە دابەزاندنی کێش، شامپۆو دەرمان، بەبێ بەدواچوون و سەرپەرشتی تەندروستی نابێبکرێت. ئەمانەو چەندان کێشەیتر کە پێویستە ریکلامکردن وەک بەشێک لەسیاسەتی فەرهەنگسازی و پاراستنی بەرهەمی خۆمانە تەماشابکات. رەنگە، رێسای بازاڕ ئەوەبێت: ریکلام کڕیار و پێداویستی بۆ بەکاربەر دروستدەکات، نەک بەپێچەوانەوە. بەڵام، ئەمڕۆ ریکلام لەپێشدا گیرفانمان خاڵیدەکات، ئینجا بیرۆهۆش و دەروونمان بەتاڵدەکاتەوە.
56 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, August 23, 2020
زیاتر
قسەیەکی کورت دەربارەی: ڕێکەوتنی نێوان ئیسرائیل و ئیمارات
خەسرەو سایە
سەرهەڵدانی تەسەوف لە وڵاتی كوردەواریدا
یاسین تەها
لوبنان و هەرێمی کوردستان
بەیار عومەر
بەرگریكردن لە زارا، بەرگریكردن لە شوناس
نەبەز گۆران
ئۆپۆزسیۆن لە غیابی حیزبە تەقلیدیەکاندا
گۆران هەلەبجەیی
هەرێم و بەغدا
شوان کەریم کابان
شه‌رم و سیاسه‌ت
ئاراس فەتاح
هه‌ڕه‌شه‌كانی كۆرۆنا له‌سه‌ر كه‌رتی نه‌وتی كوردستان
شه‌هریار شێخله‌ر
لە پەراوێزی پرۆژە یاسای ”ڕێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی“دا: بێدەنگیی یان پیسدەنگیی؟
مه‌ریوان وریا قانع
میدیا له‌نێوانی گه‌شه‌پێکردنی کۆمه‌ڵ و ژماره‌دا
پۆڵا سەعید
گـــەورە و گــــرگــــــن (حوکمدارە شۆڕشگێرکانمان)
حەبیب محەممەد دەروێش
كالیسێۆم و كۆرۆنا
د. زاهیر سوران سه‌نته‌ری پزیشكی نوێ، سلێمانی
م. ئۆنفرێ: سەرمایەداری ئەوەندە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە
ئازاد حەمە
له‌ یادی قوتابییه‌كی قوتابخانه‌ی ئه‌ندیشه‌ و هزری قاسملوو:
ناسر ساڵحی
ئێستا ژیان نیشتیمانمە
بەختیار عەلی
پەتای كۆرۆناو تیۆریزەی سیاسی بیرمەند فرانسیس فۆكۆیاما لە توێژینەوەیەكی گرنگدا: پەتاو سیستەمی سیاسی
د. شیرزاد نجار
كارەساتی لوبنان و پوچگەرایی!
مەلا بەختیار
کۆ ڤید ١٩ و ئاسایشی ژمارەیی ((ئەمنی رەقەمی))
د. نەزاكەت حسێن
خۆزگەخواستن بە داگیرکەران: لە چاوەڕوانیی بەربەرییەکاندا
مەریوان وریا قانع
هۆشیاری تاك و میكانیزمی رێگەگرتن لە هزری توندڕەوی
یوسف عوسمان حەمەد
ئایندەی هێزە چەكدارەكانی ناو پەرلەمانی عێراق؛ بەدر و عەسایب
یاسین ته‌ها
دەستووری کوردستانێ لە نێوان هزری سیاسیی و مەودای یاسایی
د. کرمانج گوندیی
بازنەکانى هەڵبژاردن؛ بۆمبى بەردەم هەڵبژاردنى پێشوەختە بە تایبەت بۆ کورد*
هەڤاڵ فەتاح
ڕوانگەی ئۆجەلان بۆ كورد
شاتوو محمد كریم
خەونى کوردەکان بۆ سەربەخۆیى تێکشکا
ئەیهود یەعارى
وەرگێڕان و کورتکردنەوەی : حسن محمود حمەکریم
ێشتا پێش كۆرۆنا وپاش كۆرۆنامان نه‌دیوه !
د . زاهیر سوران*
شێوازەکانی ڕاهێنان؛ شێوازی وانەگوتنەوەی مۆنتێسۆری
محەمەدموبین حەیدەریی دهۆیی
وەرگێڕ (لە فارسییەوە): کیشوەر پیرۆتی
مردن چییە؟
لە کتێبی "چەمکی مردن لە زمانی کوردیدا"
لالە مدحت
پەیوەندی نێوان "پێناسەكردن" و هزر و بیری ناسیۆنالیستی
سەلاح بایەزیدی
كاریگه‌رییه‌كانی‌ «هونه‌ری‌ شه‌ڕ» به‌ سه‌ر مێژوو و سیاسه‌تی‌ جیهانی‌ دا
سه‌لاح بایه‌زیدی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
شەڕ لە سنووی زاخۆ، هەڕەشەكردن لە سلێمانی
لەتیف نێروەیی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
ئەی رەفیق و ئەی رەقیب، کۆرۆناش بڕوا
ستران عەبدوڵا
بنەماکانی وتارنووسین (وتاری سیاسی)
قەرەنی قادری
ڕەهەندی دەرونشیکاری لە چیرۆکی خانمی قەڵەو
لالە مدحت
هێزی نه‌رم و گۆڕانكاریی له‌ مۆراڵی سیاسیدا
شاناز هیرانی
دەوری تەکنەلۆجیا لەناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا
به‌ختیار ئه‌مین
هه‌رێم له ‌نێوان سیستمی‌ كارگێڕیی‌ مه‌ركه‌زیی و لامه‌ركه‌زیدا عه‌بدولقادر محه‌مه‌د ئیبراهیم *
ساڵی نوێی خوێندن لەگەڵ ڤایرۆسی کرۆنادا به‌ختیار ئه‌مین*
شۆڕش بەم گوندەدا تێپەڕی
به‌كربایه‌فی پڕ له‌ ئاوه‌دانیی
م. عەلی
جۆرج ئۆروێڵ و چەند تێبینییەك لە بارەی چەمكی ناسیۆنالیزم
وەرگێڕان و پێداچوونەوە: سەلاح بایەزیدی‌
کۆرۆنا سه‌لماندی كورد نرخی ئازادیی نازانێت
د. زاهیر سوران*
کەسێتی رەفیق حلمی لەکتێبخانەکەیەوە
نەوزاد جەمال
جەدەلێکی وجوودی لە نێوان تایەر بەگی جاف و نـــــــــــــــــــاری
حەبیب محمەد دەروێش
جەستەی بێدار و درکی خەوتوو!
مەحمود شێرزاد
یازدە ساڵەی دامەزراندنی بزوتنەوەیەکی هیواکوژ
کەمال چۆمانی
کۆرۆنا لە نەخۆشییەکی تێپەڕەوە بەرەو پەتا دەچێت، ئێستە چی بکەین؟
چاوپێکەوتن لەگەڵ: ئالان م نوری
سۆفیگەری - ئەحمەد کسرەوی*
تەعریب بەو شێوەیە راناگیرێت !
شوان داودی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010