قسەیەکی کورت دەربارەی: ڕێکەوتنی نێوان ئیسرائیل و ئیمارات
خەسرەو سایە

ئەوەی کەتائیستا لەپەیوەند بەرێکەوتنی نێوان ئیسرائیل وئیماراتەوە ڕاگەیاندراوە، تەنها سەرەتایەکە بۆ ڕێکەوتنێکی هەمەلایەنەتر تا دەگات بەئاسایی کردنەوەی پەیوەندیەکانی نیوان هەردوولا، بەم جۆرەش ئیمارات دەبێت بە سێهەمین دەوڵەت کەلەدوای میسرو ئەردەنەوە لە ساڵەکانی ١٩٧٩ و ١٩٩٤دا، لەڕێکەوتنێکی هاوشیوەدا، پەیوەندیەکانی خۆیان لەگەڵ دەولەتی ئیسرائیلدا ئاسایی کردۆتەوە ولەبازنەی کێشمەکێشێک هاتونەتە دەرەوە کەبە "کێشەی نیوان عەرەب وئیسرائیل" ناسراوە. ئەم ڕێکەوتنەی نێوان ئیمارات وئیسرائیل ئەگەرچی پێشینەی هەیە، بەلام بۆچی لەئیستادا ڕادەگەیەندرێت؟ ئامانجی هەریەک لەلایەنەکان لەم ڕیکەوتنەدا چیە؟ ئایا لەراستیدا ڕێکەوتنی نیوان ئیمارات و ئیسرائیل ئاشتی لەڕۆژهەلاتی ناوەراستدا بەرقەرادەکات، هەروەک لایەنەکانی بەشدار لەم ڕێکەوتنەدا، باسی لێوە دەکەن؟.
ئاشکرایە کە دونیای ئەمڕۆ دونیای جەنگو پێکدادان وئاڵۆزیە سیاسیەکانە، دونیای کرۆناو قەیرانی ئابوری وکۆمەلایەتیە، دونیای نەبونی ئاسۆیەکی ڕؤشن ونائارامی وکێشمەکێشە لەسەر دابەشکرانەوەی جیهان ودیاریکردنی ناوچەکانی نفوزو سیستەمە ئەمنی و بازرگانیەکانە.. بێگومان لەسایەی دۆخێکی ئاوادا ئەوە دەولەتان و حزب وبزوتنەوە سیاسیەکانن کەناچارن لەسەر مەسەلە سیاسی و ئابوریەکان، لەسەر کۆڕؤنا، ناوچەکانی نفوز، پێگەی بازرگانی، سیستەمی ئەمنی.. بکەونە کێشمەکێشەوە و هەرلایەک بەپێی بەرژەوەندیەکانی خۆی بکەوێتە بازنەی ڕیزبەندی تازەوە، بەتایبەتیش هەرلایەک بۆ پاراستنی پێگەو بەرژەوەندیەکانی خۆی جێگۆڕکێ بکا و دەست بەرێت بۆ ڕیکەوتنی تازە.. ڕێکەوتنی نیوان ئیمارات و ئیسرائیل بەشیوەیەکی گشتی لەم چوارچیوەیەو لەم واقعیەتانە بەدەر نیە. ئەمریکا وەک لایەنی نێوەندگیری لەم ڕێکەوتنەدا، جگەلەوەی کەوتۆتە شوێن هەڵسانەوەی لاسەنگی هێزەکانی لەڕؤژهەلاتی ناوەراستدا، بەرامبەر بەحەریفەکانی، هاوکات دەیەوێت لەڕێگای ئەم ڕێکەوتنەوە، شەخسی ترەمپ لەگەڵ ڕای گشتی خەلكی ئەمریکادا، بەناوی "ئاشتی لەڕۆژهەڵاتی ناوەراست"دا ئاشت بکاتەوە و بتوانێ لەهەڵبژرادنەکانی چەند مانگی داهاتوی ئەمریکادا دەنگ بهێنێتەوە. لەلایەکی ترەوە ترامپ باش دەزانێت کە پڕۆژەی"ڕێکەوتنی سەدە" کە چەند مانگ لەمەوبەر بۆ چارەسەری یەک لایەنەی کێشەی فەلەستین و ئیسرائیل خستیەروو، نەک هیچ ئەنجامیكی بەدوای خۆیدا نە‌هێناوە و نەبۆتە مایەی سەرهەڵدانەوەی کۆبونەوەکانی نیوان ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین ودەوڵەتی ئیسرائیل، بەلکو هەموو پەیوەندیە ئەمنی و دیبلۆماسیەکانی هەردولای هەلپەسارد وبگرە نەفرەتو بیزاریەکی گەورەشی ڕوبەروی ئەمریکاو شەخسی ترەمپ کردەوە. ئەم ڕێکەوتنە بۆ ترامپ تاکتیکێکە بۆ بزواندنی پڕۆژەی"ڕێکەوتنی سەدە" و کردنەوەی دەرگا لەبەردەم فەلەستینەیەکان و ڕاکێشانەوەیان بۆ نێو بازنەی مفاوەزات لەگەڵ ئیسرائیلدا، کەبەهۆی سیاسەتی ئیلحاق کردنی زەویەکانی کەناری ڕۆژئاوای فەلەستینەوە بۆ سەر دەوڵەتی ئیسرائیل توشی ڕاوەستانبوە. بەتایبەتی کەڕێکەوتنەکە لەژێر ناوی ئەوەدا بەستراوە کەگوایە ئیمارات بەمەرجی ئەوە پەیوەندیەکانی خۆی لەگەڵ ئیسرائیلدا ئاسایی دەکاتەوە کە دەست هەڵبگرێ لەسیاسەتی مستەوتەنات و ئیلحاقی زەوی فەلەستینیەکان بەدەوڵەتی ئیسرائیلەوە. بەڵام لەم ڕێکەوتنەدا ئەوە ئیسرائیلە کەچاوی بڕیوەتە سەرمایەی کەڵەکەبووی ئیمارات وناوچەی کەنداو وسەرەوژێر کردنەوەی بۆ نیو بازارەکانی ناوخۆی ئیسرائیل. ئەویش لەدۆخێکدا کەدەوڵەتی ئیسرائیل لەگەڵ قەیرانیکی ئابوری و کەمی سەرمایە بەرەورووە ومەسەلەی بینا کردن وئاوەدان کردنەوەی شارۆچکە یەهودیە نشینە هاتوەکان، بۆی بۆتە یەکێک لە ئەولەویەتەکانی. قسەکانی ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بەبۆنەی ئەم ڕێکەوتنەوە، بەشی هەرەزۆری ئاماژە بوو بۆ بەستنی پەیوەندی ئابوری و بازرگانی و کردنەوەی ئۆفیس وکۆمپانیاکانی ئیمارات لەبوارەکانی، گەشت و گوزارو هاتوچۆی ئاسمانی و ئالۆگۆرێ تەکنۆلۆژیا و وەگەرخستنی سەرمایە. لەیەک وتەدا ئیسرائیل جگەلەوەی کەلەباری سیاسیەوە دەیەوێت بەڕیکەوتنی لەگەڵ ئیماراتدا، لەدۆخی ئیستاو ناوچەکەدا، بەرەی" ئاشتی عەرەبی" لەگەڵ ئیسرائیلدا، بەرین کاتەوە وهیزی زیاتر لەدژی ئیران و نەیارانی تری هەڵخڕێنێ و هەقانیەت بە سیاسەتەکانی خۆی لەئاست فەلەستیندا بدات، بەپلەی یەکەم دەیەویت دەرگای بازاڕەکانی ئیسرائیل بەڕووی سەرمایەی کەنداودا بخاتە سەرپشت ولێرەوە زەمینەکانی دەورەیەکی بوژانەوەی ئابوری ساز بکات. بۆئەمەش ئیمارات دەتوانی مەرکەزێک بێت بۆ راکێشانەی سەرمایەو کۆمپانیای ولاتانی تری کەنداو. بەڵام ئەوەی لەم ڕێکەوتنەدا بەرجەستەیە ویستی زیاتری دەسەڵاتدارانی ئیماراتە بۆئاسایی کردنەوەی پەیوەندیەکانی خۆی لەگەڵ دەولەتی ئیسرائیلدا. ئەمەش ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە پێگەی ئیماراتەوە هەیە لە دۆخیکی سیاسی ئیستای جیهانو ناوچەکەدا. بەدیاریکراویش دەولەتی ئیمارات لەپێناو پاراستنی پێگەی ئەمنی خۆی لەو گێژاوەدا کەرووی لەڕۆژهەلاتی ناوەڕاستکردووە، ماوەیەک لەمەوبەر چوە بەرەی سعودیەو میسرەوە وکیتلەیەکیان لەدژی قەتەر پێکهێنا تا سنوریک بۆ سیاسەتی لایەنگریکردنی لە تورکیاو ئیرانو ڕۆڵی ئیخوانەکان لەئاست ناوجەکەدا، دابنێن، بەڵام بەشکستی ئەم کیتلەیەو پاشان دەستهەڵگرتنی سعودیەو میسر لەسیاسەتی گەمارۆدانی ئابوری قەتەر وگەرانەوە بۆ پەیوەندیە دیبولۆماسیەکانیان، ئیمارات تنها وتەریک مایەوە. لەحاڵیکی ئاواشدا، ڕیکەوتن لەگەڵ ئیسرائیل و قایم کردنی پەیوەندیەکان لەگەڵ ئەمریکادا، بەدیلیکە بۆ ئیمارات تا پشتیوانەیەکی ئەمنی زامن بکات، وەیا لانیکەم بتوانێ بەرامبەر بەهەرەشەکانی ئیران، کەڕیشەیەکی کۆنتریان لەسەر دورگەکانی توب سوغراو کوبرا، هەیە، دیوارێکی ئەمنی سیاسی وسەربازی بۆ ماوەیەکی درێژتر دروست بکات. ئەمەش لەدۆخێکدا کەتادێت دەخالەتی ئیران وتورکیا لەناوچەکەدا فراوان دەبێ و وەک دوهیزی گەورەی سیاسیو سەربازی ڕۆڵدەگێڕن. ئەمەجگەلەوەی کە کێشمەکێشی نیوان ئیرانو ئەمریکا سێبەرێکی مەترسیدارە بەسەر ئاسمانی ناوچەی کەنداوەوە. دۆخێکی ئاواش بەدڵنیایەوە جێگاو ڕیگای ئەمنی دەولەتی ئیمارات دەخاتە مەترسیەوە. ڕێکەوتنی ئیمارات لەگەڵ ئیسرائیلدا ڕاستەوخۆ راکێشانی توانای بەرگری سەربازی و ئەمنی هەم ئیسرائیلەو هەم ئەمریکایە بۆ ناوچەکە بەقازانجی خودی ئیمارات خۆی.
بەلام هێچ ڕێکەوتن ودانوسانێک بێ پاساو نابێت، هەربۆیە باسی ئەوەی کەگوایە ئەم ڕێکەوتنەی نیوان ئیسرائیل و ئیمارات، بۆ ئاشتیە لەئاست ناوچەکەو بۆ ڕاگرتنی دەستی ئیسرائیلە لەبەزۆر پێوەلکاندنی خاکی فەلەستینیەکان بەدەولەتی ئیسرائیلەوە، درۆیەکی گەورەو قسەیەکی بێ ناوەڕۆکە. بەتایبەتی کەدونیا شاهیدی یەکەلەسەر سێی خەڵکی فەلەستیەنە، کەچۆن ئاوارەو دەربەدەری ولاتانە ومافی هاولاتی بونیان لەخودی ولاتانی عەرەبیدا بەرەوا بۆ ناناسڕێت، ئەمەش کارەساتێکە کەڕێک بەدوای ئاسایی کردنەوەی میسرو ئەردەندا سەری هەڵداوە. لەبارەی ئاشتی ڕۆژهەلاتی ناوەراستیشەوە، ئەوە بونی دەولەتی ئیسرائیلە وەک دەولەتێکی فاشیستی وئیسانکوژ بۆتە هۆکاری نائارامی و جەنگ وکوشتار وهێرشی ئاسمانی و داگیرکاری لەڕۆژ هەلاتی ناوەراستدا، راستیەکەی ئاشتی لەرۆژ هەلاتی ناوەراستدا، بەڕوخانی دەولەتی ئیستای ئیسرائیل و هاتنەسەر کاری حکومەتێکی مەدەنی غەیرە دینی و قەومی لە خودی ئیسرائیل خۆیدا بەندە. ئەوانەشی کەپییان وایە ئیمارات بەم ڕێکەوتنەی لەگەڵ ئیسرائیل خیانەتی کردووە، ئەو ئومێدە دەبەخشنەوە کەگوایە چارەسەری کێشەی فەلەستین لەدەستی سەرمایەداران و دەولەتانی کۆنەپەرستی عرەبی و کەنداودایە، لەکاتێکدا مێژوی چەندین دەیەی رابردوو ئەوەی سەلماندوە کەدەولەتانی عەرەبی هەر لەناسریەکانی میسرەوە تا بەعسیەکانی عێراق، کێشەی فەلەستین بۆیان شتێکی زیاتر نەبوە لەکارتێکی سیاسی بۆ مفاوەزاتو ڕێکەوتن لەگەڵ ئەمریکاو ئیسرائیل و دەولەتانی ئەوروپایی، لەپێناو بەدەست هێنانی ئیمتیازاتدا. چارەسەری کێشەی فەلەستین لەدەستی خودی خەڵکی فەلەستین وچینی کرێکار وئازادیخوازان لەئیسرائیل و فەلسەتین خویدایە و بەپشتیوانی لەگەڵ ئازادی خوازنی دونیا مەیسەرە. بەکردەوە دەرهێنانی خواستی سەربەخۆیی تەواوی فەلستین وپێکهینانی دوو دەولەتی یەکسان لەمافدا بۆ ئیسرائیل و فەلستینیەکان.. ئەو ڕێگایەیە کە دەتوانی کێشەی فەلەستین چارەسەر بکا و ئاشتی لەڕۆژهەلاتی ناوەراستدا بەدی بهێنێت.
64 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, August 23, 2020
زیاتر
لوبنان و هەرێمی کوردستان
بەیار عومەر
بەرگریكردن لە زارا، بەرگریكردن لە شوناس
نەبەز گۆران
ئۆپۆزسیۆن لە غیابی حیزبە تەقلیدیەکاندا
گۆران هەلەبجەیی
هەرێم و بەغدا
شوان کەریم کابان
شه‌رم و سیاسه‌ت
ئاراس فەتاح
هه‌ڕه‌شه‌كانی كۆرۆنا له‌سه‌ر كه‌رتی نه‌وتی كوردستان
شه‌هریار شێخله‌ر
لە پەراوێزی پرۆژە یاسای ”ڕێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی“دا: بێدەنگیی یان پیسدەنگیی؟
مه‌ریوان وریا قانع
میدیا له‌نێوانی گه‌شه‌پێکردنی کۆمه‌ڵ و ژماره‌دا
پۆڵا سەعید
گـــەورە و گــــرگــــــن (حوکمدارە شۆڕشگێرکانمان)
حەبیب محەممەد دەروێش
كالیسێۆم و كۆرۆنا
د. زاهیر سوران سه‌نته‌ری پزیشكی نوێ، سلێمانی
م. ئۆنفرێ: سەرمایەداری ئەوەندە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە
ئازاد حەمە
له‌ یادی قوتابییه‌كی قوتابخانه‌ی ئه‌ندیشه‌ و هزری قاسملوو:
ناسر ساڵحی
ئێستا ژیان نیشتیمانمە
بەختیار عەلی
پەتای كۆرۆناو تیۆریزەی سیاسی بیرمەند فرانسیس فۆكۆیاما لە توێژینەوەیەكی گرنگدا: پەتاو سیستەمی سیاسی
د. شیرزاد نجار
كارەساتی لوبنان و پوچگەرایی!
مەلا بەختیار
کۆ ڤید ١٩ و ئاسایشی ژمارەیی ((ئەمنی رەقەمی))
د. نەزاكەت حسێن
خۆزگەخواستن بە داگیرکەران: لە چاوەڕوانیی بەربەرییەکاندا
مەریوان وریا قانع
هۆشیاری تاك و میكانیزمی رێگەگرتن لە هزری توندڕەوی
یوسف عوسمان حەمەد
ئایندەی هێزە چەكدارەكانی ناو پەرلەمانی عێراق؛ بەدر و عەسایب
یاسین ته‌ها
دەستووری کوردستانێ لە نێوان هزری سیاسیی و مەودای یاسایی
د. کرمانج گوندیی
بازنەکانى هەڵبژاردن؛ بۆمبى بەردەم هەڵبژاردنى پێشوەختە بە تایبەت بۆ کورد*
هەڤاڵ فەتاح
ڕوانگەی ئۆجەلان بۆ كورد
شاتوو محمد كریم
خەونى کوردەکان بۆ سەربەخۆیى تێکشکا
ئەیهود یەعارى
وەرگێڕان و کورتکردنەوەی : حسن محمود حمەکریم
ێشتا پێش كۆرۆنا وپاش كۆرۆنامان نه‌دیوه !
د . زاهیر سوران*
شێوازەکانی ڕاهێنان؛ شێوازی وانەگوتنەوەی مۆنتێسۆری
محەمەدموبین حەیدەریی دهۆیی
وەرگێڕ (لە فارسییەوە): کیشوەر پیرۆتی
مردن چییە؟
لە کتێبی "چەمکی مردن لە زمانی کوردیدا"
لالە مدحت
پەیوەندی نێوان "پێناسەكردن" و هزر و بیری ناسیۆنالیستی
سەلاح بایەزیدی
كاریگه‌رییه‌كانی‌ «هونه‌ری‌ شه‌ڕ» به‌ سه‌ر مێژوو و سیاسه‌تی‌ جیهانی‌ دا
سه‌لاح بایه‌زیدی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
شەڕ لە سنووی زاخۆ، هەڕەشەكردن لە سلێمانی
لەتیف نێروەیی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
ئەی رەفیق و ئەی رەقیب، کۆرۆناش بڕوا
ستران عەبدوڵا
بنەماکانی وتارنووسین (وتاری سیاسی)
قەرەنی قادری
ڕەهەندی دەرونشیکاری لە چیرۆکی خانمی قەڵەو
لالە مدحت
هێزی نه‌رم و گۆڕانكاریی له‌ مۆراڵی سیاسیدا
شاناز هیرانی
دەوری تەکنەلۆجیا لەناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا
به‌ختیار ئه‌مین
هه‌رێم له ‌نێوان سیستمی‌ كارگێڕیی‌ مه‌ركه‌زیی و لامه‌ركه‌زیدا عه‌بدولقادر محه‌مه‌د ئیبراهیم *
ساڵی نوێی خوێندن لەگەڵ ڤایرۆسی کرۆنادا به‌ختیار ئه‌مین*
شۆڕش بەم گوندەدا تێپەڕی
به‌كربایه‌فی پڕ له‌ ئاوه‌دانیی
م. عەلی
جۆرج ئۆروێڵ و چەند تێبینییەك لە بارەی چەمكی ناسیۆنالیزم
وەرگێڕان و پێداچوونەوە: سەلاح بایەزیدی‌
کۆرۆنا سه‌لماندی كورد نرخی ئازادیی نازانێت
د. زاهیر سوران*
کەسێتی رەفیق حلمی لەکتێبخانەکەیەوە
نەوزاد جەمال
جەدەلێکی وجوودی لە نێوان تایەر بەگی جاف و نـــــــــــــــــــاری
حەبیب محمەد دەروێش
جەستەی بێدار و درکی خەوتوو!
مەحمود شێرزاد
یازدە ساڵەی دامەزراندنی بزوتنەوەیەکی هیواکوژ
کەمال چۆمانی
کۆرۆنا لە نەخۆشییەکی تێپەڕەوە بەرەو پەتا دەچێت، ئێستە چی بکەین؟
چاوپێکەوتن لەگەڵ: ئالان م نوری
سۆفیگەری - ئەحمەد کسرەوی*
تەعریب بەو شێوەیە راناگیرێت !
شوان داودی
سەرهەڵدانی تەسەوف لە وڵاتی كوردەواریدا
یاسین تەها
هەندێک لە کەلتووری‌ ژیانی‌ کۆچەری‌ کوردەواری‌
د. ئاراس محمد صالح
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010