لە پەراوێزی پرۆژە یاسای ”ڕێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی“دا: بێدەنگیی یان پیسدەنگیی؟
مه‌ریوان وریا قانع

لە دونیای مۆدێرندا، یەکێک لە ھەڕەشە ھەرە ترسناکەکان بشێت ڕووبەڕووی ھەر کۆمەڵگایەک ببێتەوە، ئەوەیە ئەو کۆمەڵگایە بێدەنگ بکرێت، ڕێگاکانی قسەکردن و گوزارشتکردنی لێبگیرێت، ھەڕەشەی ئەوەی لێبکرێت کەی قسەیکرد سزابدرێت. بێدەنگکردن کردەیەک نییە تەنھا پەلاماری ڕەھەندە سیاسییەکانی مرۆڤ ئەدات، بەڵکو پەلاماری سەرجەم مرۆڤبوونی مرۆڤ ئەدات. ئەمەش نەک تەنھ الەبەر ئەوەی مرۆڤ بوونەوەرێکی قسەکەرە، بەڵکو بەو مانایەش کە کۆمەڵگاکانی ئەمڕۆکە کۆمەڵگای پلورال و ھەمەڕەنگن، پڕن لە دید و ڕوانین و تێگەیشتن و بۆچوون و شێوەژیانی جیاواز، کە ھەریەکێکیان قسە و دەنگ و زمانی تایبەت بە خۆی دروستدەکات. پەلاماردانی ئەم دۆخە پەلاماردانی بوونی پلورال و فرەڕەنگیی مرۆڤە لە جیھاندا.
یەکێک لە مانا ھەرە سەرەکییەکانی پرۆژەی مۆدێرنە بریتییە لە دروستبوونی جیھانێکی پلورالی پڕ جیاوازیی، یەکێک لە تەحەدا سەرەکییەکانی کۆمەڵگا مۆدێرنەکانیش بریتییە لە توانا و خواستی دروستکردنی چوارچێوەیەکی سیاسیی و یاسایی و ڕەمزیی بۆ کۆکردنەوەیەکی ھێمن و مافداریی ئەو جیاوازیانە بەیەکەوە. سزادانی مرۆڤ لەسەر قسەکردن تاوانی ژمارە یەکی ناو دونیایەکی لەو شێوەیەیە. سانسۆرکردنی قسەکردن سەرەتای سانسۆرکردنی ھەموو شتێکە بەرگریی لە مرۆڤبوونی مرۆڤ بکات. زۆرێکیش لە تاوانە گەورەکانی ناو مێژووی مۆدێرن بە سانسۆرکردنی قسەکردن دەستیانپێکردوە. لە ھەناوی ھەر تاوانێکی گەورەشدا سەرەتا زمان لە مرۆڤ سەندراوەتەوە، دواتر مافەکانی تری، تا بە ڕوانان و گرتن و کوشتنی تاکەکەسیی و دەستەجەمعیی گەیشتوە. بەڵام بێگومان ھەموو قسەکردنێک قسەکردنێکی شیاو نییە، ھەموو دەنگێک دەنگێکی پاکژو بێگەرد و ئینسنای نییە، قسەی پیس و دەنگی پیس ھەن و زۆرن. پیسدەنگیی بەشێکی بەرچاوی مێژووی قسەکردن و مێژووی تەعبیرکردنی مرۆڤە لەخۆی. بەم مانایە قسەکردن زۆرجار ڕەھەندێکی بریندارکەر و ھێرشبەر و زویرکەریشی ھەیە. ھەندێکجار بڕێک، زۆر یان کەم، لە توندوتیژیی ڕەمزیشی تێدایە. بەڵام ھیچ یەکێک لەمانە نابێت وەک بەھانەیەک بۆ بێدەنگکردن بەکاربێت. پیسبوونی دەنگ لە بێدەنگکرن باشترە، مرۆڤ قسەی پێگوترێت باشترە لەوەی ڕێی لێبگیرێت جگە لە یەک دەنگ، یەک لە دەنگی سانسۆرکراو، شتێکی دیکە نەبیستێت.دەشێت تا ئەو شوێنە بڕۆین و بڵێین بۆ ئەوەی قسەی جوان ھەبێت، دەبێت قسەی پیسیش ھەبێت. جوانیی تەنھا لە پەیوەندییدا بە پیسییەوە مانایەکی ھەیە. لە دونیای ئێمەدا زیاد لە ھێزێک ئامادەیە کە لە قسەکردن دەترسێت. لە کتێبی ”کۆمەڵگا و غەریبەکانیدا“ چەند ترسێکی جیاوازم لە قسەکردن لە کۆمەڵگای ئێمەدا لەیەکتری جیاکردۆتەوە، کە ھەریەکێکیان بە شێوازی تایبەت ئامادەیە. ئەم ترسە لە قسەکردن بووە بەترس لەو تەکنۆلۆژیای پەیوەندییە تازەیە کە توانای قسەکردنی لە کۆمەڵگای ئێمەدا گەورەکردوە. لەوانەش ترسی سیاسیی. ترسی سەربازیی، ترسی ئەخلاقیی، ترسی دینیی، ترس لە تێکشکانی ھەرەمیەتی کۆمەڵایەتی تەقلیدیی، ترس لە لەدایکبوونی شەرعیەتی نوێ، ترس لە ڕەخنە. لە پشتی ھەر یەکێک لەم ترسانەوە کەسانێک یان گروپ و کۆمەڵەیەک، یان نوخبە و ھێزێکی کۆمەڵایەتیی ئامادەیە، کە پایەکانی دەسەڵاتی خۆی بە فۆرمی جیاوازیی بێدەنگکردن و قسەنەکردنەوە گرێدراوە. لە کوێشدا پایەکانی دەسەڵات لەسەر ڕێگرتن لە قسەکردن دروستبوو، لەوێدا بێدەنگکردنی سیستامتیک دەبێتە ستراتیژیەتی مانەوەی ئەو دەسەڵاتە.
ئێستا ئەگەر ناچاربین لەنێوان بێدەنگیی و پیسدەنگیدا یەکێکیان ھەڵبژێرین، بەسەدان شێوە تەندروستر و ڕاستترە بێدەنگرکردن ھەڵنەبژێرین. دەنگی پیس لە بێدەنگیی باشترە. بەیاساییکردنی بێدەنگیی، زۆر ترسناکترە لەو دەنگە پیسانەی ۆژنە دەیانبیستین و بۆ ماوەیەک بێزارو بێتاقەتمان دەکەن. تا ئەو شوێنەی قسەکردن بەرھەمھێنەرێکی گەورەی ڕق و دڕدۆنگیی و ھەڵاوێردکردن نییە بەرامبەر بە کەس یان گروپێکی دیاریکراو، ڕاسیزمێکی ڕووت نییە، یان دەستپێکێک نییە بۆ پەڕینەوە بۆ بەکارھێنانی توندوتیژیی، پیسدەنگیی بە دەیانشێوە لە بێدەنگکردن، تەندروسترە و مەترسییەکانی کەمترە. ئاخر لە کوێدا مرۆڤ بێدەنگکرا، لەوێدا ھیچ ڕێزێک بۆ ھیچ مافێکی تر نامێنێتەوە.
26 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, August 16, 2020
زیاتر
گـــەورە و گــــرگــــــن (حوکمدارە شۆڕشگێرکانمان)
حەبیب محەممەد دەروێش
كالیسێۆم و كۆرۆنا
د. زاهیر سوران سه‌نته‌ری پزیشكی نوێ، سلێمانی
م. ئۆنفرێ: سەرمایەداری ئەوەندە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە
ئازاد حەمە
له‌ یادی قوتابییه‌كی قوتابخانه‌ی ئه‌ندیشه‌ و هزری قاسملوو:
ناسر ساڵحی
ئێستا ژیان نیشتیمانمە
بەختیار عەلی
پەتای كۆرۆناو تیۆریزەی سیاسی بیرمەند فرانسیس فۆكۆیاما لە توێژینەوەیەكی گرنگدا: پەتاو سیستەمی سیاسی
د. شیرزاد نجار
كارەساتی لوبنان و پوچگەرایی!
مەلا بەختیار
کۆ ڤید ١٩ و ئاسایشی ژمارەیی ((ئەمنی رەقەمی))
د. نەزاكەت حسێن
خۆزگەخواستن بە داگیرکەران: لە چاوەڕوانیی بەربەرییەکاندا
مەریوان وریا قانع
هۆشیاری تاك و میكانیزمی رێگەگرتن لە هزری توندڕەوی
یوسف عوسمان حەمەد
ئایندەی هێزە چەكدارەكانی ناو پەرلەمانی عێراق؛ بەدر و عەسایب
یاسین ته‌ها
دەستووری کوردستانێ لە نێوان هزری سیاسیی و مەودای یاسایی
د. کرمانج گوندیی
بازنەکانى هەڵبژاردن؛ بۆمبى بەردەم هەڵبژاردنى پێشوەختە بە تایبەت بۆ کورد*
هەڤاڵ فەتاح
ڕوانگەی ئۆجەلان بۆ كورد
شاتوو محمد كریم
خەونى کوردەکان بۆ سەربەخۆیى تێکشکا
ئەیهود یەعارى
وەرگێڕان و کورتکردنەوەی : حسن محمود حمەکریم
ێشتا پێش كۆرۆنا وپاش كۆرۆنامان نه‌دیوه !
د . زاهیر سوران*
شێوازەکانی ڕاهێنان؛ شێوازی وانەگوتنەوەی مۆنتێسۆری
محەمەدموبین حەیدەریی دهۆیی
وەرگێڕ (لە فارسییەوە): کیشوەر پیرۆتی
مردن چییە؟
لە کتێبی "چەمکی مردن لە زمانی کوردیدا"
لالە مدحت
پەیوەندی نێوان "پێناسەكردن" و هزر و بیری ناسیۆنالیستی
سەلاح بایەزیدی
كاریگه‌رییه‌كانی‌ «هونه‌ری‌ شه‌ڕ» به‌ سه‌ر مێژوو و سیاسه‌تی‌ جیهانی‌ دا
سه‌لاح بایه‌زیدی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
شەڕ لە سنووی زاخۆ، هەڕەشەكردن لە سلێمانی
لەتیف نێروەیی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
ئەی رەفیق و ئەی رەقیب، کۆرۆناش بڕوا
ستران عەبدوڵا
بنەماکانی وتارنووسین (وتاری سیاسی)
قەرەنی قادری
ڕەهەندی دەرونشیکاری لە چیرۆکی خانمی قەڵەو
لالە مدحت
هێزی نه‌رم و گۆڕانكاریی له‌ مۆراڵی سیاسیدا
شاناز هیرانی
دەوری تەکنەلۆجیا لەناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا
به‌ختیار ئه‌مین
هه‌رێم له ‌نێوان سیستمی‌ كارگێڕیی‌ مه‌ركه‌زیی و لامه‌ركه‌زیدا عه‌بدولقادر محه‌مه‌د ئیبراهیم *
ساڵی نوێی خوێندن لەگەڵ ڤایرۆسی کرۆنادا به‌ختیار ئه‌مین*
شۆڕش بەم گوندەدا تێپەڕی
به‌كربایه‌فی پڕ له‌ ئاوه‌دانیی
م. عەلی
جۆرج ئۆروێڵ و چەند تێبینییەك لە بارەی چەمكی ناسیۆنالیزم
وەرگێڕان و پێداچوونەوە: سەلاح بایەزیدی‌
کۆرۆنا سه‌لماندی كورد نرخی ئازادیی نازانێت
د. زاهیر سوران*
کەسێتی رەفیق حلمی لەکتێبخانەکەیەوە
نەوزاد جەمال
جەدەلێکی وجوودی لە نێوان تایەر بەگی جاف و نـــــــــــــــــــاری
حەبیب محمەد دەروێش
جەستەی بێدار و درکی خەوتوو!
مەحمود شێرزاد
یازدە ساڵەی دامەزراندنی بزوتنەوەیەکی هیواکوژ
کەمال چۆمانی
کۆرۆنا لە نەخۆشییەکی تێپەڕەوە بەرەو پەتا دەچێت، ئێستە چی بکەین؟
چاوپێکەوتن لەگەڵ: ئالان م نوری
سۆفیگەری - ئەحمەد کسرەوی*
تەعریب بەو شێوەیە راناگیرێت !
شوان داودی
سەرهەڵدانی تەسەوف لە وڵاتی كوردەواریدا
یاسین تەها
هەندێک لە کەلتووری‌ ژیانی‌ کۆچەری‌ کوردەواری‌
د. ئاراس محمد صالح
بەرگریكردن لە زارا، بەرگریكردن لە شوناس
نەبەز گۆران
کوردستانی عێراق لە سیاسەتی گشتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران
هه ردی مهدی میکه
ئه ژی ئازاد ئه بوبه کر
هەرێم و بەغدا
شوان کەریم کابان
له‌ باره‌ی بوێرییه‌كه‌ی مسته‌فا زه‌ڵمییه‌وه‌
د.عرفان مستەفا
هه‌ڕه‌شه‌كانی كۆرۆنا له‌سه‌ر كه‌رتی نه‌وتی كوردستان
شه‌هریار شێخله‌ر
لەنێوان من و تۆدا ئەی دۆست
حەسەن هەمزە
میدیا له‌نێوانی گه‌شه‌پێکردنی کۆمه‌ڵ و ژماره‌دا
پۆڵا سەعید
ئه‌و ڕۆژه‌ هات، كه‌‌ ترسمان لێی ھەبوو!
د . زاهیر سوران
پسپۆڕی نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010