هه‌رێم له ‌نێوان سیستمی‌ كارگێڕیی‌ مه‌ركه‌زیی و لامه‌ركه‌زیدا عه‌بدولقادر محه‌مه‌د ئیبراهیم *
سیستمی مه‌ركه‌زیی یان ناوه‌ندێتی‌ یان سه‌نترالیزم له‌ زانست و هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردندا سیستمێكه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‌ وڵات و رێكخستنی‌ ئیشوكاری‌ هاووڵاتیان به‌پێی‌ ده‌ستوور یان یاسا رێكخراوه‌، كه‌ ده‌سه‌ڵاتی بڕیاردان چڕكراوه‌ته‌وه‌ بۆ یاسادانان و جێبه‌جێكردن و دادوه‌ریی به‌ شێوه‌یه‌كی ستوونی كه‌ به‌پێی هه‌یكه‌لی كارگێڕی له‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ شۆڕده‌بێته‌وه‌. فه‌رمانه‌ كارگێڕییه‌كان راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن به‌ڕێوبه‌رایه‌تییه‌ گشتییه‌كان و فه‌رمانگه‌كان و یه‌كه‌ بچووكه‌كانه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێن، به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی تایبه‌تمه‌ندیی خۆجێی ناوچه‌كه‌ . سیستمی كارگێڕیی‌ لامه‌ركه‌زیش یان نا ناوه‌ندێتی یان نا سه‌نتڕاڵیستی، چه‌مكێكه‌ ره‌هه‌ندی كارگێڕیی و دارایی و سیاسی له‌خۆ ده‌گرێت .
جێبه‌جێ كردنی سیستمی لامه‌ركه‌زیی ده‌كرێت له‌ده‌ستووری وڵاتدا به‌پێی بڕگه‌ و ماده‌ی‌ تایبه‌ت ئاماژه‌ی پێ كرابێت یان ده‌ستووری بۆ هه‌موار بكرێته‌وه‌، یاخود له‌ئه‌نجومه‌نی یاسادانان به‌ یاسا رێكبخرێت، به‌ پێچه‌وانه‌ی سیسته‌می مه‌ركه‌زییه‌وه‌ یه‌كه‌ كارگێڕییه‌ بچووكه‌كانی‌ فه‌رمانگه‌كان و ئه‌نجومه‌نی هه‌ڵبژێردراوی شاره‌وانییه‌كان و خۆجێی ناحیه‌ و قه‌زا و پارێزگاكان ده‌سه‌ڵاتیان پێده‌درێت بڕیار له‌سه‌ر شێوازی به‌ڕێوه‌بردن و بودجه‌ و خه‌رجی و داهات بده‌ن، به‌ له‌به‌رچاوگرتنی تایبه‌تمه‌ندیی ناوچه‌كه‌، به‌پێی هه‌لومه‌رجی سیاسی و ئابووریی و جوگرافی و كه‌لتوریی و فه‌رهه‌نگی و مێژوویی له‌پێناوی پێشكه‌شكردنی باشترین خزمه‌تگوزاریی له‌ بواره‌ جیاجیاكاندا.
لا مه‌ركه‌زیی سیستمێكی‌ داتاشراو و رێكخراو نییه‌، له‌ وڵاتێك بۆ وڵاتێكی تر یان هه‌رێمێك بۆ هه‌رێمێكی تر یان شارێك بۆ شارێكی تر ده‌كرێت جیاوازبێت و به‌پێی پێوستیی‌ ناوچه‌كه‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌سه‌ڵاتی‌ یاسایی پێدراوه‌ گۆڕانكاریی له‌ بڕیار و به‌ڕێوه‌بردندا بكات.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌شێك له‌ چاودێرانی سیاسی هه‌رێم پێیانوایه‌ كه‌ وروژاندنی پرسی لامه‌ركه‌زیی زیاتر پرسێكی سیاسییه‌ تا ده‌گات به‌ پرسێكی نیشتمانیی و نه‌ته‌وه‌یی، بۆ به‌ڕێوه‌بردنی هه‌رێم، گرنگ دڵسۆزیی و خۆشه‌ویستییه‌ بۆ نیشتیمان و نه‌ته‌وه‌، له‌كاتێكدا كه‌ هه‌وڵدان بۆ په‌یڕه‌وكردنی سیستمی لامه‌ركه‌زیی‌ بۆته‌ هه‌وڵێكی جیهانی‌ و له‌ زۆربه‌ی وڵاتاندا هه‌وڵی جێبه‌جێكردن و چه‌سپاندنی ده‌درێت، چونكه‌ له‌ سیستمی لامه‌ركه‌زیدا ده‌توانرێت رێگه‌ له‌ قۆرغكردنی‌ ده‌سه‌ڵات بگیرێت ‌و به‌ئاسانیی‌ چاكسازیی كارگێڕیی بكرێت و هه‌وڵ بدرێت بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی‌ و نه‌هێشتنی رۆتینی‌ رۆژانه‌ و به‌رقه‌راركردنی‌ دیموكراسی له‌بڕیاردان و به‌خشینی‌ متمانه‌ به‌ فه‌رمانبه‌ر و یه‌كه‌ كارگێڕییه‌ بچووكه‌كان و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاریی تاك، هه‌روه‌ها پارێزگاریكردنی زیاتر له‌ شوناس و زمان و كه‌مینه‌ نه‌ته‌وه‌ یی و ئاینییه‌كان، گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ متمانه‌ له‌نێوان هاووڵاتیان و ده‌سه‌ڵات، به‌رزكردنه‌وه‌ی هه‌ستی به‌رپرسیارێتی هاووڵاتیان بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان.
هه‌ر پرسێك و گرفتێك كه‌ هه‌بێت له‌ شار و شارۆچكه‌كان دا له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی شاره‌كه‌وه‌ بڕیاری لێ ده‌درێت و به‌ئاسانترین شێوه‌ باشترین خزمه‌تگوزاریی پێشكه‌ش ده‌كرێت، بۆیه‌ ئێستا خواستی سیستمی لامه‌ركه‌زیی زۆرترین داوای هاووڵاتیانه‌ و بێ دوو دڵی باشترین بژارده‌یه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‌ شار و شارۆچكه‌كان كه‌ شه‌فافییه‌ت و روونبینی له‌ داهات و بودجه‌ و خه‌رجیی روون و ئاشكرا ده‌بێت له‌به‌رچاوی‌ هاووڵاتیان و دواجار ئاشته‌وایی و خۆشه‌ویستی هاووڵاتیان و ده‌سه‌ڵات گه‌شه‌ ده‌كات و هه‌ستی پابه‌ندبوونی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی لای تاك و كۆمه‌ڵگه‌ زیاتر ده‌كات.
به‌و هیوایه‌ی حزبه‌ كوردستانییه‌كان و دانشتووان به‌هه‌موو بیروڕا جیاوازكان و پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئاینییه‌كان له‌سه‌ر پرسه‌ نیشتمانی‌ و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان كۆك بین و به‌رژه‌وه‌ندیی ناوچه‌كه‌ و كوردستان به‌گشتی بپارێزین و له‌به‌رامبه‌ر به‌رپرسیارێتی ئه‌خلاقی و مێژوویی‌ و ئایینی دابین ده‌بێت و به‌ئه‌مانه‌ته‌وه‌ ئه‌ركی‌ خزمه‌تكردنی هاووڵاتیانمان بگرینه‌ ئه‌ستۆ و هه‌مووان به‌یه‌ك ده‌نگ باشترین سیستمی‌ حوكمڕانی‌ هه‌ڵبژێرین له‌پێناوی ئاشتی‌ و پێكه‌وه‌ ژیان و ئاوه‌دانیی سه‌رجه‌م كوردستان.
* سه‌رنووسه‌ری‌ گۆڤاری‌ چه‌پكه‌گوڵ
64 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Tuesday, July 28, 2020
زیاتر
شۆڕش بەم گوندەدا تێپەڕی
به‌كربایه‌فی پڕ له‌ ئاوه‌دانیی
م. عەلی
جۆرج ئۆروێڵ و چەند تێبینییەك لە بارەی چەمكی ناسیۆنالیزم
وەرگێڕان و پێداچوونەوە: سەلاح بایەزیدی‌
کۆرۆنا سه‌لماندی كورد نرخی ئازادیی نازانێت
د. زاهیر سوران*
کەسێتی رەفیق حلمی لەکتێبخانەکەیەوە
نەوزاد جەمال
جەدەلێکی وجوودی لە نێوان تایەر بەگی جاف و نـــــــــــــــــــاری
حەبیب محمەد دەروێش
جەستەی بێدار و درکی خەوتوو!
مەحمود شێرزاد
یازدە ساڵەی دامەزراندنی بزوتنەوەیەکی هیواکوژ
کەمال چۆمانی
کۆرۆنا لە نەخۆشییەکی تێپەڕەوە بەرەو پەتا دەچێت، ئێستە چی بکەین؟
چاوپێکەوتن لەگەڵ: ئالان م نوری
سۆفیگەری - ئەحمەد کسرەوی*
تەعریب بەو شێوەیە راناگیرێت !
شوان داودی
سەرهەڵدانی تەسەوف لە وڵاتی كوردەواریدا
یاسین تەها
هەندێک لە کەلتووری‌ ژیانی‌ کۆچەری‌ کوردەواری‌
د. ئاراس محمد صالح
بەرگریكردن لە زارا، بەرگریكردن لە شوناس
نەبەز گۆران
کوردستانی عێراق لە سیاسەتی گشتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران
هه ردی مهدی میکه
ئه ژی ئازاد ئه بوبه کر
هەرێم و بەغدا
شوان کەریم کابان
له‌ باره‌ی بوێرییه‌كه‌ی مسته‌فا زه‌ڵمییه‌وه‌
د.عرفان مستەفا
هه‌ڕه‌شه‌كانی كۆرۆنا له‌سه‌ر كه‌رتی نه‌وتی كوردستان
شه‌هریار شێخله‌ر
لەنێوان من و تۆدا ئەی دۆست
حەسەن هەمزە
میدیا له‌نێوانی گه‌شه‌پێکردنی کۆمه‌ڵ و ژماره‌دا
پۆڵا سەعید
ئه‌و ڕۆژه‌ هات، كه‌‌ ترسمان لێی ھەبوو!
د . زاهیر سوران
پسپۆڕی نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
كالیسێۆم و كۆرۆنا
د. زاهیر سوران سه‌نته‌ری پزیشكی نوێ، سلێمانی
گەورەم خەڵک چی بکات؟
زه‌به‌نگ به‌هادین
له‌ یادی قوتابییه‌كی قوتابخانه‌ی ئه‌ندیشه‌ و هزری قاسملوو:
ناسر ساڵحی
دەسەڵاتدارێتی بەھێز کامەیە؟
مه‌ریوان وریا قانع
پەتای كۆرۆناو تیۆریزەی سیاسی بیرمەند فرانسیس فۆكۆیاما لە توێژینەوەیەكی گرنگدا: پەتاو سیستەمی سیاسی
د. شیرزاد نجار
دوای دانپیانان چارەسەر چیە؟
د. یوسف محەمەد سادق
کۆ ڤید ١٩ و ئاسایشی ژمارەیی ((ئەمنی رەقەمی))
د. نەزاكەت حسێن
مەلا نەوزاد .خاوەنی لۆژیکی زانستی !....
پرسەنامەی ناوەندی کەلتوری کۆچ بۆ کۆچی دوایی مەلا نەوزاد ئەندامی دامەزرێنەر و هاوکاری بەردەوام
هۆشیاری تاك و میكانیزمی رێگەگرتن لە هزری توندڕەوی
یوسف عوسمان حەمەد
پانۆڕامای نه‌وت
د. محمد امین
دەستووری کوردستانێ لە نێوان هزری سیاسیی و مەودای یاسایی
د. کرمانج گوندیی
فاشیزمی تورکی لە لوتکەی مەترسیدا
سەلاح خدر
ڕوانگەی ئۆجەلان بۆ كورد
شاتوو محمد كریم
هه‌ڵه‌كانى پارتى كوردستانيان وێرانكرد
شێرزاد شێخانى
ێشتا پێش كۆرۆنا وپاش كۆرۆنامان نه‌دیوه !
د . زاهیر سوران*
نوێترین توێژینەوەی ستاندەر لێكەوتەكانی كۆرۆنا لەسەر دەسەڵاتی كوردستان و ئایندەی ئاشكرادەكات
مردن چییە؟
لە کتێبی "چەمکی مردن لە زمانی کوردیدا"
لالە مدحت
له‌ بانگه‌شه‌ی ئابوری سه‌ربه‌خۆوه‌ بۆ بانگه‌شه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا
دانا مه‌نمی
كاریگه‌رییه‌كانی‌ «هونه‌ری‌ شه‌ڕ» به‌ سه‌ر مێژوو و سیاسه‌تی‌ جیهانی‌ دا
سه‌لاح بایه‌زیدی
هێشتا گەورەكان ماف ‌و چێژی منداڵان زەوت دەكەن
بارزان شێخ عوسمان
شەڕ لە سنووی زاخۆ، هەڕەشەكردن لە سلێمانی
لەتیف نێروەیی
مەرگ بە کۆرۆنا یا بە برسییەتی؟
دانا هەڵەبجەیی
ئەی رەفیق و ئەی رەقیب، کۆرۆناش بڕوا
ستران عەبدوڵا
هزری سیاسیی كوردی
ئاراز رەمەزان
ڕەهەندی دەرونشیکاری لە چیرۆکی خانمی قەڵەو
لالە مدحت
(یەکێتیی) نوێ و کۆسپەکانی بەردەم نوێبوونەوە
نیاز سەعید عەلی
دەوری تەکنەلۆجیا لەناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا
به‌ختیار ئه‌مین
بۆچی شەپۆلی كۆرۆنا، لە کەناری سلێمانی لەنگەری گرت؟
د. زاهیر سوران
پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
ساڵی نوێی خوێندن لەگەڵ ڤایرۆسی کرۆنادا به‌ختیار ئه‌مین*
خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گێژاودایە
نووسینی: مەها یەحیا
وەرگێرانی: حسێن ئەحمەد حسێن
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010