مــرۆڤــ و تــێكنۆلۆژی، كــامیان بــەسەرە كــامـیـانــدا زاڵــە؟
رێبوار حسێنی

مرۆڤـ ئەو بونەوەرەیە كە خاوەنی هیزێكی بێ سنووری هزری و هونەری بەرهەم هێنانە و هێندەی نەماوە كە بە هۆی داهێنانەكانیەوە سەر بە هەموو كون و كەلەبەركەنانی گەردوون و كەون و كائینات دا بكات.ئەگەرلە را بردوودا بە هۆی هێندێك بەرگری بیرو تێرامان و پیوەندی مرۆڤەكان بە بابەتە ئایینیەكانەوە و، تێنەگەیشتنی دەسەلاتەكان لە ناوەرۆك و پەیامی ئاین و باوەڕەكان، یان فكر و تێرامانی مرۆڤە چازانەكان، داهێنەران و زانایان و فیلەسوفەكان بەریان لێگیرابێ و كۆسپ خرابێتە سەر رێیان، ئیتر ئێستا ئەو كۆسپ و تەگەرانەش كاڵ و كەم رەنگ بوونەوە . لە ئاكامدا مرۆڤە خاوەن بەهرە وهزرە ناوازەكان ئەوجار دەست ئاوالتر رەوڕەوەیی داهێنان و دۆزینەوە و زانستەكانیان خستە سەر رەوتی بەرەو پێش چوون و كۆمەڵگای مرۆڤایەتیان زۆر بەلەز گەیاندە قۆناغی ئاڵوگۆڕێكی بەرچاو. مرۆڤ لە هەوڵ و تێكۆشان و گەرانیدا لە شوێن راستی زانستیدا. ئەوەندەی ناوبانگ و شوناس بەدەست هێناوە كە بتوانێت بۆ سەركەوتن بە سەر گرفت و بەربەستە سروشتیەكاندا كەڵكی بەرچاو و شیاوی لێوەرگرێت. لەم روەووە گەلێك سەركەوتن و داهێنانی بەدەست هێناوە، بەلالم لەسەر جەخت و پێداگری لەمەڕ تێكنۆلۆژی و سوود و بەرژەوەندی ماددی، ئەم داهێنەرە)مرۆڤ( لە رووبەرووبونەوە لەگەل داهێنانەكانی خۆی، بە شیوەێكی دیاروبەرچاو هەم خۆی و هەم ژیانیشی خستۆتە مەترسیەوە و، دوور نیە بەم هۆیەوە خۆی و ژیانیشی لەدەست بدات.مادام سەرنجی مرۆڤ لەسەر تێكنۆلۆژی و بەرژەوەندی ماددیە و جیا لەوە بایەخ بە هیچ شتێكی ترنادات، قەداسەت و پیرۆزی و بەها مرۆییەكانی لە لا كەم بایەخ و بێ مانا دەبێ ونەك هەر بڕوا ئایینی و مرۆییەكان، بەڵكوو هێزی هەستكردن وسۆزە كۆمەلایەتیەكانی وەك خەمخۆری، هەست و سۆزی خۆشەویستی، هاوكاری و بە هاوارەوە هاتن، كە هەر لە سەرتای بوونەوە هاوڕێ و هاوكاری سروشتی مرۆڤ بوون، لەدەستیان دەدات. چونكە ئەو ئامراز و كەرەستانەی كە مرۆڤ بەرهەمی هێناون، هەر ئەوانە بەرنامە و پڕۆگرامی ئەوتۆی بۆ بەرهەم هێندراوە، كە رادەی روناكبیری و تواناكانی مرۆڤ دیاری دەكا و لەسەر رادە و چۆنیەتی تواناكانی مرۆڤ ،بڕیاردەدا. لە سیستمی بەریوەبەری كۆمەڵگای مرۆڤایەتی دا بەگشتی، ئابووری دەوری سەركی و بەرچاو دەگێرێ و دەكرێ بڵێین كە تاكە دەسەلات و بریاربەدەستی ئەم گەورە جیهانە بە هەموو گەل و دەسەلاتە و ئایین و بیرو باوەڕە جیاوازەكانەوە، ئابوریە. ئابوری و بەرهەم هێنان دوو شتی پێكەوە گرێدراون و بەرچاوترین بەرهەمیش لەم سەردەمەدا بێجگە لە بەرهەمی ئەلكترۆنیك، بەرهەم هێنانی چەكە و لەم بوارەدا مرۆڤەكان بۆ داهێنانی پێشكەوتەترین جۆری چەك كێبەركێیانە، كە ئەم بەرهەمەش بە بێ بەرهەمی ئەلكتڕۆنیك ئەوكاراییەی نیە كە بۆی بەرهەم هێندراوە، كە ئەویش زاڵبونی توانای مرۆڤەكان بەسەر یەكتردایە. كەوایە دەتوانین بڵێین كە ئابوری سەردەم، لەسەر بناغەی بەرهەم هێنانی ئەو كەرەستانە دەروا كە هەڕشەی كاولكردنی جیهانمان لێدەكات . ئەوكەرەستە و كالایانەی كەی دەستیان لە بینی تاكەكانی كۆمەڵ ناوە ولە ئاكامدا بۆ قازانج و بەرژەوەندێكی نەرێنی بە بەرهەم هێنان وداڕشتنی سیستمێكی بڕۆكراتی كە هەموو مرۆڤایەتی لە هەمبریدا دەستەوەستانە. لێرەدا رەنگە ئەم پرسیارانە بێنە كایەوە كە ) ئایا بەراستی تووشی ترس و تەنگانەێكی وا بووین كە هیج جارەسەرێكی نەبێ؟.ئایا مرۆڤ ناتوانێ داهێنان و سامانە ماددی و سیستمە تیكنۆلۆژیەكانی بۆ مەبەستە مرۆییەكان و ئاوەدانی و ئاسایشی گشتی و خزمەت بە زانست و هەست و سۆزەكانی بە كار بهێنێ؟ وەلامی هەركام لەم پرسیارانە دەكرێی لەیەكتر جیاواز بن ، چونكە راو بۆچونی مرۆڤەكان لەم بارانەوە جیاوازن.ئەوانەی كە پێیان وایە دروستبوون و هاتنە ئارای كۆمەڵگایەكی نوێ، مژار و بابەتێكی حەتمیە و، شتێكی بێ هودەیە كە هەر لەئێستاوە وتووێژ و راوێژ لەسەر سوود و زیانە چاووڕوانكراوەكانی بەكەین ، بە هەموو تواناوە پشتیوان و الایەنگری هاتنە ئارای ئەم كۆمەڵگایە نوێیەن و، تا رادەێكیش دڵە راوكێ و ترسیشیان هەیە لە مەڕ پێگەو چارەنووسی مرۆڤ لە ناو ئەم راستیانەدا. لێرەدا واباشە لەم روەوە بۆچوون و تێروانینی دوو خاوەن را و تێڕامان بخەینە روو.،،زبینیوبرزیزنسكی،، كە یەكێكە لە كاهینەكان. لە بەرنبەریدا،، جاك ایللول،، لە كتێبی ) تیكنۆلۆژیا و سەرەڕۆیی سەردەم ( دا، دەلێت ، ئەوكۆمەڵگایە نوییەی كە بەریوەیە و جاوەڕوانی وێرانكاری و زاڵبونی بەسەر هەست و سۆزەكانی مرۆڤ دا لێدەكەین، بە هۆی نامرۆیی بوونیەوە، لە بەرایی ئەو تارمایی و ناروونیە دایە كە كۆمەڵگای مرۆڤایەتی تووشی دەبێ و، پێی وایە كە كۆمەلگای مرۆڤایەتی جارێ وەك پیویست خۆی بۆ ئامادە نەكردوە . بەلام بروای بە وە هەیە كە سەرئەنجام مرۆڤایەتی ئەتوانێت زاڵ بێت بەسەر كیشەو گرفتەكاندا، ئەگەر ریگیری بكرێت لە سەركەوتنی كۆمەڵگایكی نامرۆیی . ژمارەی ئەو كەسانەی كە لەسەر مەترسیەكانی سەر ژیانی رۆحی و هەست و سۆزەكان و دەربەست بوونی مرۆڤەكان بە ژیانی یەكتر و پاراستنی ژینگەی مرۆڤایەتی وەك سروشتی خۆی، پیویستە بەردەوام لە زیاد بوون دابێ و پێداگری لەسەر ئازادیە تاك و كۆمەلایەتیەكان بكرێ. لەم بارەوە هەڵویست و تێڕوانینی،، لویس مۆم فۆرد،، بە شێوەێكی بەرچاو وەك هەڵویستی ایللول وایە. ئەو لە كتێبە بەناوبانگ و پر نیوەرۆكەیدا بەناوی ) ئەفسانەی ئامێر( باسی گرینگی ئامێردەكا و، لە یەكەم دەركەوتنیەوە لە كۆمەڵگاكانی میسر و بابلدا. لە لایەكی تریشەوە زۆر كەس چ ئەوانەی خاوەن دەسەاڵت و پلە و پایەن و چ ئەوانەی كە هاولاتی ئاسایین، هەست بە هیچ جۆرە مەترسی و نارونی و تارمایێك ناكەن كە هەرەشەیان لێبكا و مەترسی بێ لەسەریان. ئەوان ئەو را و بۆچوونە كۆنەی سەدەی نۆزدەهەمین بە نەگۆڕ و نەمردەزانن كە دەڵێت، ئامێر و بەرهەم هێنراوەكان ئەرك و رەنج و قورسایەكانی سەر ئەستۆی مرۆڤەكان كەمتر دەكەنەوە و بۆ هەتاهەتایە بە دەستەمۆیی مرۆڤ، وەك كەرستە و ئامرازێك دەمێنێتەوە و نابنە بڤەیك بۆ سەر ژیانی تایبەتی و كۆمەلایەتئ مرۆڤ. روولە زیاد بوون و بەردەوامی نارەزایەتیەكان، هەمووی لەم ژیانەی ئێستاوە سەرچاوەدەگرن ، كە لە نەمانی ژیانی تایبەتی و ونبوونی كەسایەتی تاكەكاندایە، یان بە بارێكی تردا لە مەیل و خواستی بەدەست هێنانی بە پەلەی ژیانێكی پر لە خۆشی و بەختەوەری دا كە بتوانێ ولامدەری تەواوی ئەو خواست و پێداویستیانەی مرۆڤ بێت، كە لەرووی چلۆنایەتیەوە لە درێژایی ژیانی مرۆڤەكاندا گەشەی كردوە. گرینگترین شت ئەوەیە كە تاك و كۆمەڵ هەموو ئەو شتانەیان هەبێت كە پیویستیانە و هەموو داواكاری و مافەكانیان جێ بەجێ بكرێت. لێرەدا دەر دەكەوێ ئەو بەهەشتەی كە لە سۆنگەی داهێنانەوە كۆی مرۆڤەكان خۆی تێدا ببینەوە، نەبۆتە جێگای رەزامەندی ئەوانەی كە ناتوانن بە بێ رەزامەندی و خواستی خۆیان تێیدا هەڵس و كەوت بكەن و بە ماف و ئازادیەكانیان شاد بن وەك بەڵێنیان پێدراوە. لە لایەكی ترەوە تێبینی ئەوە دەكرێت كە ببێتە مایەی ناشادی ئەوانەی كە لە سۆنگەی تیكنۆلۆژی و بەرهەم هێنانەوە خاوەنی هەموو ئەوشتانەن كە مرۆڤ دەی هەوێت، چونكە سروشت و خسڵەتی مرۆڤ شتێكی وەهمی و خەیاڵ نیە بۆ ئاڵوگۆڕ و وەرچەرخان، بەڵكو هەر گۆران و وەرچەرخانێك تایبەتمندی و یاس و ئاڵترناتیڤی خۆی هەیە. هەربۆیە راڤەو خوێندنەوەی سیستمی مرۆڤ مەجال و دەلیوەی ئەوە دەدا كە كاریگەری هەندێك فاكتەری سیستمی كۆمەلایەتی و ئابوری لە سەر مرۆڤ رەچاوبكرێ.
7799 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Friday, December 11, 2015
زیاتر
ناوچه‌ تاریکه‌کانی تیرۆریزم
ئالن به‌دیۆ و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌می فه‌رانسه‌
نووسین و کۆکردنه‌وه‌ی ده‌ق: جه‌واد گه‌نجی
وه‌رگێڕانی له‌ فارسییه‌وه‌: حه‌مه‌ی که‌ریمی
له‌شکرکێشی تورکیاو پێوست بوونی هاوپه‌یمانیه‌کی نوێ؟!
سه‌ردار عه‌بدوڵا حه‌مه‌
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
نەبوونی بنەمای زانستی و بەرپرسیارێتیی یاسایی و نەریتی
لە توێژینەوەیەكی (د.عیزەت فەتاح حەمەساڵح)دا
بوار نوورەدین
ئیدەی کەلاوە
مەنسوور تەیفووری
شوناسی پوپولیزم
هاوڕێ نەهرۆ
بەرەو تورکیا یان ئێران؟ ...
تاهیر رەحیم
قانع و کێشەی نەتەوایەتی
ئیبراهیم ئیسماعیل پوور
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ بڵاودەبێتەوە
داهاتویێک پاش کاپیتالیزمیش هەیە
لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی
ئایا داعش بە پلانی ئەمریکا هاتووەتە ناوچەکە؟
ئیحسان فەتاح
نیچە روخساری دژ، بەڵام قوڵ
فەڕۆخ نێعمەتپوور
پێكەنین وەك چارەسەر لای هێرمان هێسە
بەفراو نوری
روانینی سلۆتەردایك بۆ بنەما فەلسەفییەكانی دێریدا
لەكتێبی (دێریدای مسری) وەرگێڕانی بەكرعەلی
رانانی: د. تریفە عمر
وێنه‌ و حه‌قیقه‌ت...
ئومێد حه‌مه‌عه‌لی
ترپەی دڵ‌و ئاوازی وشە
ئیسماعل فەرەج
وه‌سفی كه‌سایه‌تی دیكتاتۆر
به‌ختیار محه‌مه‌د
دوای هێرشی داعش ، پێویسته‌ ، چی بكه‌ین؟نوسینی:
ئومێد قەرەداغی
پێكدادانی كورد و توركمان
له‌ كه‌‌‌ركوك و ناوچه‌كانی تر له‌ خزمه‌‌تی كێدایه‌؟!
نجم الدین فارس حسن
ژاك دوریدا بۆ ژیل دولوز
ئەبوبەکر جاف
شیکارییەک لە سەر ئازادکردنەوەی شنگاڵ
جیهاد موحەمەد
ئابوری میلیشیایی
دکتۆر محەمەد گەناویی
ئەفسانەی ژێردەستەیی ژنان
ئیڤلین ڕید
وەرگێڕان: نەسیبە بارانی
ئوستورەی ڕێفۆڕم و ژوورنالیزمی سۆفیستانە
نووسەر: پەیمان عەلیپوور
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
ئیدۆلۆژی، فەلسەفەیە یان وەهم؟
رەسوڵ سێلەکە
وەڵاتێک لە ژان ...
ئەمجەد شاکەلی
ئیستاتیكای (جوانی) سیاسەت
محمدامین گەناوی
عیشق له‌ كتێبی (بوون و نه‌بوون)ی ژان پۆڵ سارته‌ردا
رزگار عه‌لی
گلۆبالیزاسیۆن و "ده‌وڵه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌"
سەلاح بایەزیدى
چیبکرێ تاوا لە پارتی بکرێ ببێ بە پارتێکی سیاسی مرۆڤدۆست؟
ئازاد حمە
رامانێکی فەلسەفی دەربارەی "نەبوون"..
شامیر مولان
شكست هێنانی ئه‌مریكا
له‌(ئه‌فسانه‌ی جه‌نگی دژه‌ تیرۆردا)!
یاسین له‌تیف
ژمارە 31‌و فۆرمی 31ی ئاب وەك یەكەیەكی فەرهەنگی زمانی كوردی
د. تریفە عومەر
بێدەنگی هەولێر: تەنگژەی شوناسی هەولێریی
شێرکۆ کرمانج
نارەزاییەکان لە دەستێوەردانی حکومەت
جۆن ستیوارت میڵ
گێڕانەوەی ئەنفال وەکوو کارەساتێکی پارتیکولار
چەند سەرنجێک لەسەر کۆمەڵەچیرۆکی
"جەستەیەکی خۆڵاوی بەسەر قاڵیچەی سولەیمانەوە"
محەمەد محەمەدمرادی
ڤ
ئایدیای زمان/ ئایدیای شانۆ
چەند خاڵی سەرەتایی و مانیفێستۆیی
ئەمین کەرەمی و هاوڕێ یووسفی
سوسیالیزمی میدیایی لە دەستە واژەکان دا
سلیمان عبدی
مەعریفەی ئیگزیستانسیالیزم و کۆمەڵگەی باشوری کوردستان
ئه‌فشین غولامی
بیری فەلسەفی یۆنان پێش ئەفلاتون
د. حسین حرب
وەرگێڕانی: رەفیق غەفور
زمانی کوردی و پێوه‌ندی به‌ناسنامه‌ی کورده‌وه‌
محه‌مه‌د که‌ریمی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
ئه‌ده‌بی پۆست مۆدێڕن، زه‌رووره‌تێکی ناوه‌خت
حه مه ی که ریمی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
سواره‌ له‌ نێوان دوو ئه‌زموون و دوو شێوه‌ ژیانی جیاوازدا
ئه‌مجه‌د غوڵامی
كێشه‌ی خودا له‌ فه‌لسه‌فه‌ وفیزیا*
نووسەر: سەعیدکاکی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010