ئایا لە ڕۆژئاوا ئاین و دەستەڵات تەواو لێك دابڕاون؟
ئیبراهیم مەلازادە

ێگومان، ئەوە بابەتێکی فرەڕەهەند و ئاڵۆزە. بەڵام دەتوانین لەچەند دێڕێکدا ئەوە بخەینە ڕوو کە کاریگەری ئاین لەهەموو شوێنێك بەڕێژەی جیاواز هەیە. قسەکە لێرەدا لەسەر کاریگەری ئاین نیە بەقەد ئەوەی بەسیاسیکردن و دەسوەردانییەتی لە کاروباری سیاسی. لەڕۆژئاوا، چش لەوەی کە سیستمی سیاسی دەوڵەت، لەسەر بنەمای سەکولاریزم دامەزراون، بە مۆدێلی جیاوازەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەش، لەزۆربەی وڵاتە ئەوروپییەکان، بەگشتی کۆمەڵێك حزبی سیاسی، بە باکگراوندی کریستیانی هەن، بێجگە لەبەریتانیا نەمزانیوە هەبێت. ئەو حزبانە کە ناوی مەسیحییان بەخۆیانەوە لکاندووە، لەوانەش حزبەکەی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا ئەنجێلا مێرکل، کە دەشچنە ناو ململانێی هەڵبژاردن، هەرگیز بەلای دەسکاریکردنی سیستمی سیاسی وڵاتدا ناڕۆن، لەوە بوونەتەوە کە دەبێ کاروباری دەوڵەت بەپێی ئەو سیستمەی کە لە وڵاتدا هەیە، پەرەی پێبدرێت و گەشەبکات. ململانێکان بەتەواوەتی لەسەر خزمەتگوزاری و خۆشگوزەرانیی خەڵکن. ئاین تەنانەت لەململانێی هەڵبژاردنەکانیشدا باس ناکرێت و تێوەگلاندنی نابینیت. کەس دین یا خوا بۆ ئامانجە سیاسییەکان بەکار ناهێنێت. کەس نابینرێت بڵێت "ئەوەی دەنگمان پێ نەدات ناچێتە بەهەشت". لەڕاستیدا سروشتی ئەو حزبە سیاسییانە لەڕووی بونیادییەوە جیاوازە و حزبی پارێزگارن، بەڵام ئایدیۆلۆژیست نین و لەو ڕووەوە بەراوردییان پێ ناکرێت لەگەڵ ئەو حزبە ناسیۆنالیستە توندڕەوانەی کە لەم دواییانەدا لە وڵاتانی ئەوروپا سەریان هەڵداوە، ئەندامبوونیش تیایاندا ئازادە بۆ هەموو کەسێك. بەڵام ئایا ئاین جێ پەنجەی بەسەر کایەکانی سیاسی و رۆشنبیری و هونەرییەوە هەیە؟ ئەوەش ڕێژەییە. لەکایەی سیاسی، بەو جۆرەیە کە لەسەرەوە باسم کرد. لەکایەی ڕۆشنبیریدا، دەتوانین بڵێین دوو بواری جیان. ئەوەندەی ئاگادارم بم، بۆی هەیە قەشەیەك بێت لە سەمینارێکدا، یا لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا باس لە بوارێکی ژیان بکات، یا لەپرسێکی ڕۆژ، بەبێ ئەوەی تێكەڵی بکات بە بابەتی ئاینی، یا ڕۆشنبیرێك بێت ڕوانگەی خۆی لەسەر بوارێکی ئاینی بڵێت، بەبێ ئەوەی کەس لێی ڕاست بێتەوە و پێی بڵێت تۆ کوفرت کرد، یان بۆت نیە تۆ قسە لەو بابەتە بکەیت. کایەی هونەریش، هەر بەهەمان شێوە. لەوانەیە هونەرمەندێك ببیـنیـت باوەڕداریش بێت، بەڵام هەموو جۆرە تابلۆیەك بنەخشێنێت، لەوانەیە هەشیان بێت پارێزگارتر بێت، ئەمەش هەمووی دەچێتەوە قالبی ئازادی کەسەکان خۆیان.
تیۆ ڤان چۆخ، کە نەوەی هونەرمەندی جیهانیی (ڤان چۆخ)ـە بوو، هۆڵەندییەکان زۆرییان خۆش دەویست، جارێکی دیکەش لەسەرم نوسیوە، لە دووی نۆڤێمبەری 2004 لە ئەمستەردام و لەپێش وێستگەی تەلەڤیزیۆن، لەلایەن گەنجێکی مەغریبی درایە بەر دەستدرێژی گوللـە، هۆکارەکەشی دەرهێنانی کورتە درامایەك بوو لەسەر ئیسلام، لەنوسینی ژنێکی سۆماڵی بەناوی ئەیان حیرسی عەلی. دراماکە بریتی بوو لە چەند ژنێك جلێکی تەنکییان لەبەردایە، چەند پیتی عەرەبی پەرتوبڵاو لەسەر جەستەیان نوسراوە، بەرەو قیبلە ڕاوەستاون و دوعا دەکەن و دەڵێن: خوایە بۆ دەبێ چارەنوسی ژنە موسوڵمانەکان بەو جۆرە خراپ بێت؟
لەرۆژی دووەمی ئەو ڕووداوەدا، کابرایەکی هۆڵەندی دیندارم دەناسی، پێی گوتم: "ئەوە بیست ساڵە لە بەرنامەیەکی ئایرۆنیی تەلەڤیزیۆنیدا تیۆ ڤان چۆخ ڕەخنە لەکڵێسا دەگرێت و هیچ خەسڵەتێکی کڵێسا نەماوە هەڵینەتەکێنێت، بەڵام تا ئەمڕۆ بەشەر پێی نەگوتووە پێت خوار دانا، ئیدی جێگای پرسیار و سەرسوڕمانە، لەیەکەم کاریدا لەسەر ئیسلام بدرێتە بەرگوللـە، دەبێ ئەوە چ دینێك بێت پشووی بەرامبەر وەها ڕەخنەیەکی سادە کورت بێت، هێندە باوەڕی بەخۆی نەبێت؟!". دوای کوژرانی تیۆ، هۆڵەندا گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی بەسەردا هات و توندڕەوەکان کە پێشان لە شارەوانییەکانیش کورسییان بەدەست نەدەهێنا، ئەو جارە بوونە هێز لەناو پەرلەمانی هۆڵەندی. ئێستا خێرت ویڵدەرس یەکێکە لە سەرکردەکانی ئەو توندڕەوانە و بەئاشکرا داوای قەدەغەکردنی قورئان دەکات و بەراوردی دەکات بە کتێبی هیتلەر.
لەڕووی کۆمەڵایەتیشەوە، خێزان هەن لەناو ماڵی خۆیاندا پابەندن بە بنەما ئەخلاقییەکانی دین، بەڵام کاریان بەسەر خەڵکدا نیە. خێزانێکی پرۆتێستانتم دەناسین کچەکانیان بۆیان نەبوو لەدەرەوەی زەواجی کڵێسا لەگەڵ بۆی فرێندەکانیان تێکەڵ بن. بەڵام کەسێك نابینیت لەدەرەوەی دەستەڵاتی شارەوانیدا کردەیەکی ئایدیۆلۆژیانە ئەنجام بدات، بۆنموونە، تابلۆیەك لەجاددەیەك، یا خاچێك هەڵواسێت، وەکو ئەوەی ئەو دیاردەیە لە کوردستان دەبینیت و شارەوانیش نقەی لێوە نایەت. ئیدی بەو جۆرە، قالبێکی گشتی نیە دونیای ڕۆژئاوای پێ بناسرێتەوە و هەمووان لەسەری کۆك بن، بەڵام بێگومان لەڕووی ناسنامەوە زۆرینەیان خۆیان بە شارستانییەتێکی ڕۆژئاوایی دەناسێنن، هەشیانە بەشارستانییەتێکی مەسیحی.
67 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, October 25, 2020
زیاتر
فەرەنساو موسڵمانەکانی: سەرنجێکی کورت لەپەیوەندیی نێوان ئیسلام‌و تێرۆر
مەریوان وریا قانع
تورکیا چی دەوێ؟ میساقی میللی چیە؟
ئاسۆس هەردی
كتێبی "گڵێجاڵ لە بەڵگەنامە و بیرەوەرییەكاندا"
ئامادەكردنی: كۆچ
پەڕلەمان و کارکردن بۆ سنوردار کردنی ئازادیەکانی تاک و میدیا
عومەر عەلی
ئەمریكا و كۆتایی بەرپرسیارێتی
د. سەردار عەزیز
چەق و چێوەی سیاسەتکردن پارتی ،یەکێتی، ئەوانی دیکە
ڕەسوڵ خدر
کورد و عێراق
عەتا قەرەداخی
‏کۆتایی تارماییەکانی عیراق
‏پەری مامەسێنی
له‌نێوان پزیشكی و ئابوریناسیدا (ده‌رباره‌ی ریشه‌ی كێشه‌ ئابوریه‌كان و چاره‌سه‌ر)
جیهانگیر سدیق گوڵپی
ریکلامکردن: کوشتنی بەرهەمی خۆوڵاتی
نەوزاد جەمال
سانسۆر.. بەرهەمی بیرێکی فاشیستانەیە
فەرهاد شاکەلی
قسەیەکی کورت دەربارەی: ڕێکەوتنی نێوان ئیسرائیل و ئیمارات
خەسرەو سایە
كورسی بۆ نەتەوە یان بۆ ئەدەب
جەبار جەمال غەریب
لوبنان و هەرێمی کوردستان
بەیار عومەر
عێراق و ئەمریکا: کۆتایی پشوو؟
د. سه‌ردار عه‌زیز
ئۆپۆزسیۆن لە غیابی حیزبە تەقلیدیەکاندا
گۆران هەلەبجەیی
ئەخلاقیاتی گاڵتەکردن بە ژیانی مرۆڤ
مه‌ریوان وریا قانع
شه‌رم و سیاسه‌ت
ئاراس فەتاح
پڕۆسه‌ی به‌لۆنیا یان پڕۆسه‌ی وێرانکردنی خوێندنی زانکۆیی!!
عبدالقادر گڵۆمانی
لە پەراوێزی پرۆژە یاسای ”ڕێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی“دا: بێدەنگیی یان پیسدەنگیی؟
مه‌ریوان وریا قانع
ئارکۆن و ڕەخنەی عەقڵی دینی
ئەحمەد ڕەسوڵ
گـــەورە و گــــرگــــــن (حوکمدارە شۆڕشگێرکانمان)
حەبیب محەممەد دەروێش
زمانی راگەیاندنی کوردی و خاڵیبوونەوە لەواتا
نەوزاد جەمال
م. ئۆنفرێ: سەرمایەداری ئەوەندە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە
ئازاد حەمە
پێگەیی سیاسی کورد و هێزەکانی بە هیچ ڕێژیمێك لەبن نایەت
محەممەد سلێمانی
ئێستا ژیان نیشتیمانمە
بەختیار عەلی
زمان لەنێوان ململانێی شیعر و فەلسەفەدا
مەسعود بابایی
كارەساتی لوبنان و پوچگەرایی!
مەلا بەختیار
ماكرۆن پشتیوانی لەبەغدا كردو هەرێمی ئاگاداركردەوە
سەرتیپ جەوهەر
خۆزگەخواستن بە داگیرکەران: لە چاوەڕوانیی بەربەرییەکاندا
مەریوان وریا قانع
كێ ئه‌و سه‌ری گه‌ردوون ده‌بینێت؟
د. جەواد بشارە
وه‌رگێڕ : تاریق كارێزی
ئایندەی هێزە چەكدارەكانی ناو پەرلەمانی عێراق؛ بەدر و عەسایب
یاسین ته‌ها
سه‌ردانه‌كه‌ى كازمى چیمان پێ ده‌ڵێ؟
سەرتیپ قەشقەیی
بازنەکانى هەڵبژاردن؛ بۆمبى بەردەم هەڵبژاردنى پێشوەختە بە تایبەت بۆ کورد*
هەڤاڵ فەتاح
له‌باره‌ى ئه‌خلاقی سیاسییه‌وه‌
پ.د. ئه‌نوه‌ر محه‌مه‌د فه‌ره‌ج
خەونى کوردەکان بۆ سەربەخۆیى تێکشکا
ئەیهود یەعارى
وەرگێڕان و کورتکردنەوەی : حسن محمود حمەکریم
بێ رێکەوتن کازمی پارە بۆ هەرێم دەنێرێ
سالار مەحمود
شێوازەکانی ڕاهێنان؛ شێوازی وانەگوتنەوەی مۆنتێسۆری
محەمەدموبین حەیدەریی دهۆیی
وەرگێڕ (لە فارسییەوە): کیشوەر پیرۆتی
كازمی.. دوادەرفەتی ئەمەریکاو ھەڵسانەوەی عێراق؟
ئەبوبەکر کاروانی
پەیوەندی نێوان "پێناسەكردن" و هزر و بیری ناسیۆنالیستی
سەلاح بایەزیدی
قەوارەی هەرێم؛ لە هەڵێنجانێکی مێژووییەوە بەرەو گوتارێکی ئایندەساز
د.هەردی مەهدی میکە
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
کورد و حیزبوڵڵا و ئیسرائیل
ئالان م. نوری
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
بوون و ماهیەت
شاهۆ عوسمان
بنەماکانی وتارنووسین (وتاری سیاسی)
قەرەنی قادری
کاتێک تەلەفیزیۆنێک ئارامیی وڵاتێک تێکئەدات..!
مه‌ریوان وریا قانع
هێزی نه‌رم و گۆڕانكاریی له‌ مۆراڵی سیاسیدا
شاناز هیرانی
چاكسازیی سیاسی: له‌ چیدا، چۆن و بۆچی؟
د. ئه‌نوه‌ر محه‌مه‌د فه‌ره‌ج
هه‌رێم له ‌نێوان سیستمی‌ كارگێڕیی‌ مه‌ركه‌زیی و لامه‌ركه‌زیدا عه‌بدولقادر محه‌مه‌د ئیبراهیم *
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010