بوون و ماهیەت
شاهۆ عوسمان

نه‌ ماهييه‌ت پێش بوون ده‌كه‌وێت و نه‌ بوونيش پێش ماهيه‌ت ده‌كه‌وێت، ئه‌م دوانه‌ دوو پرسى ته‌واو له‌ يه‌ك جياوازن و له‌ هه‌مان كاتيشدا يه‌كتر ڕۆشن ده‌كه‌نه‌وه‌. پرسيارى ماهيه‌ت پرسياره‌ له‌باره‌ى (چييه‌تى شته‌وه‌) ئه‌م شته‌ش شتێكى هه‌مه‌كييه‌ نه‌ك به‌شه‌كيى. به‌ڵام پرسيارى بوون پرسيارێكى به‌شه‌كييه‌ له‌برى ئه‌وه‌ى كه‌ هه‌مه‌كى بێت. بۆ نموونه‌ كاتێك ئێمه‌ پرسيار له‌باره‌ى ماهيه‌تى مرۆڤه‌وه‌ ده‌كه‌ين، پرسيارمان له‌ باره‌ى مرۆڤێكى دياريكراوه‌وه‌ نه‌كردووه‌، به‌ڵكو پرسيارمان له‌ باره‌ى مرۆڤه‌وه‌ كردووه‌ وه‌ك چه‌مكێكى هه‌مه‌كى. به‌ڵام كاتێك پرسيار له‌باره‌ى بوونى مرۆڤه‌وه‌ ده‌كه‌ين، پرسياره‌كه‌مان له‌ باره‌ى مرۆڤێكى دياريكراوه‌وه‌يه‌. بۆ نموونه‌ شتێكمان نييه‌ به‌ناوى بوونى مرۆڤايه‌تى، به‌ڵام ماهييه‌تى مرۆڤايه‌تيمان هه‌يه‌. هه‌ربۆيه‌ ئه‌و كێشه‌ كۆنه‌ى له‌سه‌ر پێشكه‌وتن يان پاشكه‌وتنى ماهييه‌ت و بوون هه‌بوو، كێشه‌يه‌كى باتڵ‌ بووه‌ هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌.
ماهيه‌ت چه‌مكێكى لۆژيكييه‌، بەڵام بوون چه‌مكێكى ئۆ‌نتۆلۆژييه‌. ئه‌وه‌ى به‌ لۆژيك ده‌پێورێت ئه‌وه‌نييه‌ كه‌ به‌ ئۆ‌نتۆلۆژيا ده‌پێورێت و به‌ پێچه‌وانه‌يشه‌وه‌. ده‌توانين شته‌كان و مرۆڤ به‌ ماهيه‌ت لێكيان جيابكه‌ينه‌وه‌ هه‌ر شته‌و ماهيه‌تى خۆى هه‌يه‌. به‌ڵام له‌ناو كايه‌كه‌ى خۆيدا هه‌رشته‌و بوونى خۆى هه‌يه‌. ئێستا بۆ نموونه‌ مرۆڤ به‌ بوون له‌ ئه‌سپ جيانابێته‌وه‌، چونكه‌ هه‌ردووكيان له‌ بنه‌ڕه‌تدا بوونيان هه‌يه‌، به‌ڵام به‌ ماهيه‌ت لێک جياده‌بنه‌وه‌، چونكه‌ هه‌ردووكيان دوو ماهيه‌تى جياوازيان هه‌يه‌.
له‌ كاتيگۆرى ئه‌ريستۆدا مرۆڤێك و ئه‌سپێك هه‌ردووكيان هه‌ر بوونه‌وه‌رن وه‌كو ڕه‌گه‌ز، به‌ڵام كاتێك وه‌كو جۆر لێكيان جياده‌كه‌ينه‌وه‌ ئه‌وكات له‌ ڕێگه‌ى ماهييه‌ته‌وه‌ جياده‌بنه‌وه‌، چونكه‌ ماهيه‌تى مرۆڤ له‌ ماهييه‌تى ئه‌سپ جياوازتره‌. به‌ڵام له‌ناو جۆرى مرۆڤدا ئيتر ماهيه‌ت ناتوانێت جياكارى بكات، چونكه‌ مرۆڤه‌كان هه‌موويان هه‌مان ماهييه‌تيان هه‌يه‌، به‌ڵام هه‌مان بوونيان نييه‌. هه‌یە‌ بوونێكى عه‌قڵى هه‌يه‌، هەشە بوونێكى كۆمه‌ڵايه‌تى هه‌يه‌، وەک چۆن هەیە بوونێكى سياسى هه‌يه‌، هه‌شمانه‌ بوونێكى شاعيرانه‌ى هه‌يه‌. به‌ڵام هه‌موو ئه‌م بوونانه‌ يه‌ك ماهيه‌تيان هه‌يه‌، ئه‌ويش ئه‌وه‌يه‌ كه‌ هه‌موويان مرۆڤن.
ئێستا هه‌ر ئه‌م بيرۆكه‌يه‌ ئه‌گه‌ركێشه‌ى نێوان ژن و پياوى پێ بخوێنينه‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌م شێوه‌يه‌ بيربكه‌ينه‌وه‌: كه‌ ژن و پياو هه‌ردووكيان مرۆڤن له‌ رووى ماهيه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و جياوازييه‌ى كه‌ هه‌ستى پێده‌كه‌ين ئه‌وه‌يه‌ كه‌ ئه‌م دوو مرۆڤه‌ له‌ رووى بوونه‌وه‌ له‌ يه‌ك جياوازن، يه‌كێكيان بوونێكى نێرانه‌ى هه‌يه‌ و ئه‌ويديش بوونێكى مێيانه‌ى هه‌يه‌ يان بوونێكى پياوانه‌ و بوونێكى ژنانه‌، جياوازى بوون واناكات جياكارى ڕه‌گه‌زى دروست ببێت. جياوازى ئه‌نتۆلۆژى جياوازييه‌كى داهێنه‌رانه‌يه‌.
340 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, August 30, 2020
زیاتر
کاتێک تەلەفیزیۆنێک ئارامیی وڵاتێک تێکئەدات..!
مه‌ریوان وریا قانع
هێزی نه‌رم و گۆڕانكاریی له‌ مۆراڵی سیاسیدا
شاناز هیرانی
چاكسازیی سیاسی: له‌ چیدا، چۆن و بۆچی؟
د. ئه‌نوه‌ر محه‌مه‌د فه‌ره‌ج
هه‌رێم له ‌نێوان سیستمی‌ كارگێڕیی‌ مه‌ركه‌زیی و لامه‌ركه‌زیدا عه‌بدولقادر محه‌مه‌د ئیبراهیم *
تورکیا چی دەوێ؟ میساقی میللی چیە؟
ئاسۆس هەردی
شۆڕش بەم گوندەدا تێپەڕی
به‌كربایه‌فی پڕ له‌ ئاوه‌دانیی
م. عەلی
پەڕلەمان و کارکردن بۆ سنوردار کردنی ئازادیەکانی تاک و میدیا
عومەر عەلی
کۆرۆنا سه‌لماندی كورد نرخی ئازادیی نازانێت
د. زاهیر سوران*
چەق و چێوەی سیاسەتکردن پارتی ،یەکێتی، ئەوانی دیکە
ڕەسوڵ خدر
جەدەلێکی وجوودی لە نێوان تایەر بەگی جاف و نـــــــــــــــــــاری
حەبیب محمەد دەروێش
‏کۆتایی تارماییەکانی عیراق
‏پەری مامەسێنی
یازدە ساڵەی دامەزراندنی بزوتنەوەیەکی هیواکوژ
کەمال چۆمانی
ریکلامکردن: کوشتنی بەرهەمی خۆوڵاتی
نەوزاد جەمال
سۆفیگەری - ئەحمەد کسرەوی*
قسەیەکی کورت دەربارەی: ڕێکەوتنی نێوان ئیسرائیل و ئیمارات
خەسرەو سایە
سەرهەڵدانی تەسەوف لە وڵاتی كوردەواریدا
یاسین تەها
لوبنان و هەرێمی کوردستان
بەیار عومەر
بەرگریكردن لە زارا، بەرگریكردن لە شوناس
نەبەز گۆران
ئۆپۆزسیۆن لە غیابی حیزبە تەقلیدیەکاندا
گۆران هەلەبجەیی
هەرێم و بەغدا
شوان کەریم کابان
شه‌رم و سیاسه‌ت
ئاراس فەتاح
هه‌ڕه‌شه‌كانی كۆرۆنا له‌سه‌ر كه‌رتی نه‌وتی كوردستان
شه‌هریار شێخله‌ر
لە پەراوێزی پرۆژە یاسای ”ڕێکخستنی میدیای ئەلکترۆنی“دا: بێدەنگیی یان پیسدەنگیی؟
مه‌ریوان وریا قانع
میدیا له‌نێوانی گه‌شه‌پێکردنی کۆمه‌ڵ و ژماره‌دا
پۆڵا سەعید
گـــەورە و گــــرگــــــن (حوکمدارە شۆڕشگێرکانمان)
حەبیب محەممەد دەروێش
كالیسێۆم و كۆرۆنا
د. زاهیر سوران سه‌نته‌ری پزیشكی نوێ، سلێمانی
م. ئۆنفرێ: سەرمایەداری ئەوەندە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە
ئازاد حەمە
له‌ یادی قوتابییه‌كی قوتابخانه‌ی ئه‌ندیشه‌ و هزری قاسملوو:
ناسر ساڵحی
ئێستا ژیان نیشتیمانمە
بەختیار عەلی
پەتای كۆرۆناو تیۆریزەی سیاسی بیرمەند فرانسیس فۆكۆیاما لە توێژینەوەیەكی گرنگدا: پەتاو سیستەمی سیاسی
د. شیرزاد نجار
كارەساتی لوبنان و پوچگەرایی!
مەلا بەختیار
کۆ ڤید ١٩ و ئاسایشی ژمارەیی ((ئەمنی رەقەمی))
د. نەزاكەت حسێن
خۆزگەخواستن بە داگیرکەران: لە چاوەڕوانیی بەربەرییەکاندا
مەریوان وریا قانع
هۆشیاری تاك و میكانیزمی رێگەگرتن لە هزری توندڕەوی
یوسف عوسمان حەمەد
ئایندەی هێزە چەكدارەكانی ناو پەرلەمانی عێراق؛ بەدر و عەسایب
یاسین ته‌ها
دەستووری کوردستانێ لە نێوان هزری سیاسیی و مەودای یاسایی
د. کرمانج گوندیی
بازنەکانى هەڵبژاردن؛ بۆمبى بەردەم هەڵبژاردنى پێشوەختە بە تایبەت بۆ کورد*
هەڤاڵ فەتاح
ڕوانگەی ئۆجەلان بۆ كورد
شاتوو محمد كریم
خەونى کوردەکان بۆ سەربەخۆیى تێکشکا
ئەیهود یەعارى
وەرگێڕان و کورتکردنەوەی : حسن محمود حمەکریم
ێشتا پێش كۆرۆنا وپاش كۆرۆنامان نه‌دیوه !
د . زاهیر سوران*
شێوازەکانی ڕاهێنان؛ شێوازی وانەگوتنەوەی مۆنتێسۆری
محەمەدموبین حەیدەریی دهۆیی
وەرگێڕ (لە فارسییەوە): کیشوەر پیرۆتی
مردن چییە؟
لە کتێبی "چەمکی مردن لە زمانی کوردیدا"
لالە مدحت
پەیوەندی نێوان "پێناسەكردن" و هزر و بیری ناسیۆنالیستی
سەلاح بایەزیدی
كاریگه‌رییه‌كانی‌ «هونه‌ری‌ شه‌ڕ» به‌ سه‌ر مێژوو و سیاسه‌تی‌ جیهانی‌ دا
سه‌لاح بایه‌زیدی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
شەڕ لە سنووی زاخۆ، هەڕەشەكردن لە سلێمانی
لەتیف نێروەیی
پەروەردە و بەهاكان
د.كەريم ئەحمەد عەزيز
ئەی رەفیق و ئەی رەقیب، کۆرۆناش بڕوا
ستران عەبدوڵا
بنەماکانی وتارنووسین (وتاری سیاسی)
قەرەنی قادری
ڕەهەندی دەرونشیکاری لە چیرۆکی خانمی قەڵەو
لالە مدحت
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010