زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن

كاتێک مستەفا كەمال پاشا دەوڵەتی كۆماری توركیای لە ساڵی 1923 دامەزراند بە ڕەسمی هەموو زمانێك رەت كرایەوە جگە لە زمانی توركی، هیچ نەتەوەو پێكهاتەیەكی تر بۆی نەبوو زمانی زگماكی خۆی بەكار بهێنێ بەتایبەت گەلی كورد كە دووەم نەتەوەی وڵاتی توركیایە لە دوای نەتەوەی توركی سەردەستە دێت، ئەوكات زمانی كوردی كەوتە بەردەم هەڕەشەیەكی سیستماتیكی دەوڵەتی، واتە دەوڵەت بە دوای قەدەغەكردنیەوە بوو،بەڵام كورد زۆرینەی ئەوكاتە دانیشتووی گوند بوون واتە خەڵكەكە كەمتر شاری بوون ،بۆیە زمانی كوردی باش خۆی پاراست و خۆی گرت و مایەوە.
هونەر و داب و نەریتی نەتەوەیی بەشێكی مانەوەی ناسنامەی كورد بوو لە توركیا و باكووری كوردستان ،دەوڵەت بە هەموو هێزی خۆی نەیتوانی زمانی كوردی لەناو ببات ، بەڵام ئێستا لە دوای ئەوەی كورد لەو وڵاتە زیاتر بەرەو شارچوو بەتایبەت شارە گەورەكانی وەكو ئەستەمبۆل و ئیزمیر و ئەنقەرە ،زۆرینەی كورد بەرەو خوێندن رۆیشت بەدڵنیایەوە خوێندنەكەش بەزمانی توركیە، كەواتە هۆكارێك نەماوە بۆ فێربوونی زمانی كوردی .
بۆیە ئێستا زۆر جار دەگوترێ‌ ئەستەمبۆل شاری كوردانە،ئەمە هەتا ڕادەیەك زۆر ڕاستە ژمارەیەكی یەكجار زۆر كورد لە ئەستەمبۆلە و لە زۆرینەی كوچە و كۆلانی بازاڕی ئەستەمبۆل كوردی لێیە و كاردەكەن و خاوەن كارن، بەڵام لە ئێستادا زمانی كوردی بەبێ‌ كێشە و فشاری دەوڵەت وون دەبێ‌ ،چونكە زۆرینەی منداڵی كوردەكان زمانی دایك نازانن و توركی دەئاخفن و بەلای زمانی دایكی خۆیاندا نایەنەوە . ئەوە لەكاتێكدا جۆرە كرانەوەیەك لە سەر زمانی كوردی هەی و قەدەغە نییە .بزووتنەوەی سیاسی كوردی لە گەشەیەكی گەورە و بەردەوامە .بەڵام زمانی كوردی هەر لە پاشەكشەیە . لە ئێستادا بە ئاشكرا پێوەی دیارە كە زمانی كوردی لە پاشەكشەیە چونكە زۆرینەی كورد لە باكووری كوردستان بۆتە شارنشین، هیچ دامەزراوەیەكی رەسمی و خەمخۆر و بەهێزیش نییە بۆ ئەوەی پەرە بەخوێندن و نووسینی كوردی بدات لە توركیا و باكووری كوردستان. تەكنەلۆژیاش رۆڵێكی تری خراپ دەبینێت لە پوكانەوەی زمانی زگماكی ، بەتایبەت بۆ زمانێكی وەكو زمانی كوردی كە خاوەن دەوڵەتێكی جێگیر و سەربەخۆ نییە تاكو رێگا لەم پوكانەوەی زمان بگرێت و گەشەی پێبدات و بیكاتە زمانی یەكەمی نووسین و گفتوگۆ لە وڵات . ناسنامەی هەموو نەتەوەیەك بە بوونی زمانەكەیەتی ئەگەر زمانەكەی نەما ئەوە بوون و ناسنامەشی نامینێت‌ . گەلی كورد لەو هەموو رۆژگارە ناخۆش و قوڕسە زمانی رەسەنی لەدەست نەدا،كەچی ئێستا خەریكە زۆر بە ئاسانی و دوور لە فشاری وڵاتانی داگیركەر زمانی كوردی دەپوكێتەوە.
112 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, January 9, 2019
زیاتر
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
کتێبی"لیریکی گۆران لە روانگەی بونیادگەریی کراوەو تەواوکارانەوە" ناوەندی کۆچ بڵاویکردەوە
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
ناوەندی کۆچ کتێبی
"مەرگی شۆڕشگێڕێک" بڵاوکردەوە
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
کتێبی "ڕۆڵی كوردەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە پێشهاتە سیاسییەكانی ئێران لە (1905-1921ز )"
ناوەندی کەلتوری کۆچ بڵاویکردۆتەوە
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
ڕامانێك له‌ ڕاگه‌یاندنی كوردی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
ئازاری بەندیخانە لای قانع‌ و گۆران
درەو مەهدی
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
ڕووتی لە هونەردا: باشی یان خراپەکاری؟
ئاڕت ڕینیواڵ -برایان یۆدەر
لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سیاسەتەکانی وڕێنەکردن
زاموا محەمەد
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
پێوویستبوونی دەسەڵاتی مەدەنی لە ئیسلامدا
دیدی سوننە بۆ دەوڵەت لە نێوان دیدی شیعەو عەلمانییەتدایە
ڕاشد غەننوشی
وەرگێڕانی: جەمیل عوسمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
کەمین پۆڵەتیک
پێویستی دروستكردنی لۆبییەكی كاریگەر
خەڵەف غەفور
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
گرنگی جیۆپۆلەتیكی نەوت بۆ كورد
د. شێركۆ كرمانج
سه‌له‌فییه‌كانی‌ میسر، سیاسه‌ت دەخەنە پێش بانگه‌واز‌ ئایینی‌
كه‌ریم شه‌فه‌ق
سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌
سمکۆ محەمەد
نابێت قازانجی گەشتیاری بە زیانی ژینگە تەواو بێت
عه‌بدولره‌حمان سدیق
نیولیبڕاڵیزم و دامه‌زراوه‌ی خێزان
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
گرێی مێدیاو دیدێكی مۆدێرن ‌ ‌
دانا ڕه‌ئووف
عەفرین و تێڕوانینێکی مارکسستی!
سامان کەریم
لەبارەی مەحویەکەی “هێمن خۆشناو”ەوە …
عەلی مستەفا
چۆن سەرۆک کۆمار دەتوانێت پارێزگاری پابەندبوون بەدەستورەوە بکات
حبیب محمد دەرویش
وشەی مامۆستا لە چییەوە هاتووە؟
دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز
عەفرین پەیامێک بۆ ئەمەریکا…
زیگمار گابریل، وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەڵمانی
لە ئەڵمانییەوە:هەڵۆ بەرزنجی
شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف
وەزیروپەرلەمانتاری نادەستوری!!
حەبب محمد دەروێش
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010