پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و پرسی ئه‌رمه‌نه‌كان وه‌ك قوربانی
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر

بۆ گفتوگۆكردن له‌باره‌ی پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانه‌وه‌ IR ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ (ویستفێڵیا پیس ئاگریمێنت/رێككه‌وتننامه‌ی ئاشتی وێستفاڵیا)، دیاره‌ ئه‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌ له‌ ساڵی ١٦٤٨دا كۆتایی به‌ جه‌نگی ٣٠ ساڵه‌ی مه‌زه‌وی له‌ ئه‌وروپا دێنێت.
له‌ وێستفاڵیا ده‌وڵه‌ت نه‌ته‌وه‌ Nation State له‌دایك ده‌بێت، نه‌ته‌وه‌ به‌ مانای ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت وه‌ك سه‌رخان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خه‌یاڵ و یاده‌وه‌ری و زمان و رابردووی گرووپێكی تایبه‌ت. لێره‌وه‌ ده‌وڵه‌ت نوێنه‌رایه‌تی نه‌ته‌وه‌ ده‌كات و به‌ زمانێكی نه‌ته‌وه‌یی له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتردا قسه‌ ده‌كات. بۆیه‌ وێستفاڵیا سه‌ره‌تاكانی پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان به‌رهه‌م ده‌هێنێت، بنه‌ماكانی داده‌ڕێژێت.
راستییه‌كه‌ی وێستفاڵیا گه‌ڕانه‌وه‌ بوو بۆ ده‌سه‌ڵاتی دنیایی و كردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئاین و ده‌سه‌ڵاتی ئاسمان بوو له‌ پێوه‌ندی نێوان وڵاتاندا. دیاره‌ له‌ دوای وێستفاڵیاوه‌ قۆناغی دیپلۆماسی كۆنگره‌كان ده‌ست پێ ده‌كات، ئیمپڕاتۆر و پاشا و میره‌كان راسته‌وخۆ یه‌كتر ده‌بینن و كۆ ده‌بنه‌وه‌ و قاوه‌ ده‌خۆنه‌وه‌ و بیروڕا ده‌گۆڕنه‌وه‌. ئه‌م كرده‌یه‌ جه‌سته‌ی ده‌وڵه‌ت و پاشا تێكه‌ڵ به‌ یه‌كتر ده‌كات. هه‌روه‌ها وێستفاڵیا پره‌نسیپی یه‌كسانی و سه‌روه‌ری و ده‌ستوه‌رنه‌دان و رێككه‌وتننامه‌ به‌رهه‌م ده‌هێنێت، دیاره‌ ئه‌م چه‌مكانه‌ دواتر ده‌بن به‌ ڕووداو و تێكه‌ڵ به‌ رووبه‌ری ده‌وڵه‌ت و ناسنامه‌ی ده‌وڵه‌ت و زمانی سیاسی ده‌وڵه‌ت ده‌بن. وێنه‌ی سه‌ره‌كی له‌ وێستفاڵیا "هاوسه‌نگی هێز" بوو، دواتر له‌ كۆنگره‌ی ڤیه‌ننا رووداوی تر و خه‌یاڵی تر بۆ پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له‌ دایك ده‌بن.
له‌ دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌مه‌وه‌ ئاسایشی به‌ كۆمه‌ڵ Collective Security دێته‌ كایه‌وه‌، ئه‌م چه‌مكه‌ هێمایه‌ بۆ دیارده‌یه‌ك، دۆخێك كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانی تردا چوارچێوه‌یه‌كی تایبه‌ت بۆ ئاسایش و مانه‌وه‌ و ناسنامه‌ دابڕێژیت، دیاره‌ هه‌ر له‌و چركه‌ ساته‌وه‌ پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان وه‌ك زانست، لێكۆڵینه‌وه‌ و تیۆر له‌گه‌ڵ ئه‌كادیمیا و زانكۆ له‌ پێوه‌ندیدا ده‌بێت و كورسی تایبه‌ت ته‌رخان ده‌كرێت بۆ خوێندن له‌و بواره‌، لێكۆڵینه‌وه‌ و وردبوونه‌وه‌ له‌ كرده‌ی جه‌نگ و ئاشتی.. هتد. ئێمه‌ ئه‌مڕۆ له‌ دنیای New World Orderدا ده‌ژین، له‌ناو پایه‌كانی ئه‌م سیستمه‌ و شه‌پۆله‌كانی ئه‌م سیستمه‌داین. ئه‌مڕۆ پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان وه‌ك رووداو، سیستم، تۆڕ و مه‌عریفه‌ بریتییه‌ له‌ نیۆلیبڕاڵیزم و به‌هاكانی لیبڕاڵیزم و بازاڕ و خه‌ونی به‌ دیموكراسی بوون. له‌ دنیای ئه‌مڕۆدا هێشتا دوانه‌ی ده‌وڵه‌ت وه‌ك ئه‌كته‌ر و ریاڵیزم وه‌ك تیۆر كارخانه‌ گه‌وره‌كه‌ی جووڵاندن و به‌رده‌وامبوونی پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانه‌، ده‌كرێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ واڵتز، كیسنجه‌ر و هانس مۆڕگێنتاو. ئێمه‌ ده‌بێت له‌ تیۆری ریالیزمه‌وه‌ له‌ پێوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و چیڕۆكه‌كانی ناوی بگه‌ین، وه‌ك چۆن فاڵگره‌وه‌ له‌ ڕێی فنجانه‌یه‌ك قاوه‌وه‌ دنیا ده‌بینێت و راڤه‌ی ده‌كات.
دووه‌م سه‌رۆك كۆماری فڕه‌نسا (ئیمانۆیل ماكڕۆن) ٢٤ی نیسان كه‌ ساڵوه‌گه‌ڕی جینۆسایدی ئه‌رمه‌نه‌كانه‌ وه‌ك رۆژێكی نیشتمانی له‌ فڕه‌نسادا راده‌گه‌یه‌نێت. فڕه‌نسا وه‌ك ئه‌كته‌ر، هێز و بونیاد له‌ سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا ده‌یه‌وێت سه‌رمایه‌ و به‌ها سیمبۆلی و كه‌له‌پوورییه‌كانی تازه‌ بكاته‌وه‌، به‌شێك له‌و پرۆسه‌یه‌ پێوه‌ندی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ فڕه‌نسا ده‌یه‌وێت له‌ دوای ده‌رچوونی به‌ریتانیاوه‌ جووڵه‌كانی خۆی له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپادا تازه‌ بكاته‌وه‌ و ده‌ستكاری بكات.
فڕه‌نسا ده‌یه‌وێت پرسی جینۆسایدی ئه‌رمه‌نه‌كان به‌ نیشتمانی بكات، نیشتمانی به‌ مانای ئه‌وه‌ی ئه‌رمه‌ن وه‌ك قوربانی و رزگاربوو بكات به‌ به‌شێك له‌ یاده‌وه‌ری هاووڵاتییانی فڕه‌نسی، دیاره‌ یه‌كێك له‌ ماناكانی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ له‌یه‌كتر نزیككردنه‌وه‌ی خانه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌ی فڕه‌نسایه‌ و پێ ده‌چێت ده‌وڵه‌ت وه‌ك دامه‌زراوه‌ و هێزی باڵا بیه‌وێت له‌ڕێی ئه‌م یاده‌وه‌رییه‌وه‌ كۆمه‌ڵگه‌ و هێزه‌كانی ناوی له‌ توندڕه‌ویی و ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزم ئاگادار بكاته‌وه‌، یان به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ پڵوڕالیزم وه‌ك چه‌مك و ئه‌زموون له‌ مه‌ترسی كوشتن و تیرۆربوون ده‌رباز بكات. دیاره‌ له‌ ٢٤ی نیسانی ساڵی ١٩١٥دا ٢٥٠ كه‌سایه‌تی و بژارده‌ و ئه‌كته‌ری سیاسی ئه‌رمه‌نه‌كان له‌ ئه‌سته‌نبۆڵ دێنه‌ گرتن، دواتر هێز و گرووپه‌ جیاوازه‌كانی ناو ده‌وڵه‌تی عوسمانی ده‌یانكوژن و له‌ناویان ده‌به‌ن.
ئه‌م كرده‌یه‌ درێژ ده‌بێته‌وه‌ تا ساڵی ١٩١٧ و ژماره‌ی قوربانییانیش ده‌گاته‌ نزیكه‌ی ملیۆن و نیوێك. ئه‌رمه‌نه‌كان زیاتر وه‌ك مه‌سیحی له‌ میزۆپۆتامیا و ئه‌نادۆڵدا نیشته‌جێ بوون، له‌رێی ناسنامه‌ی مه‌سیحیبوونه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وتن. به‌ڵام دیاره‌ توركیا گێڕانه‌وه‌یه‌كی تری هه‌یه‌ بۆ ئه‌م رووداوه‌، گێڕانه‌وه‌ به‌ مانای ئه‌وه‌ی هه‌م ده‌یه‌وێت قه‌باره‌ی كه‌سه‌كان كه‌م بكاته‌وه‌، هه‌میش گرێیان بداته‌وه‌ به‌ سیستمی پێوه‌ندیی و تێكه‌ڵبوون له‌گه‌ڵ نه‌یار و دوژمندا.
گێڕانه‌وه‌ی سه‌ره‌كیی تورك بۆ ئه‌م جینۆسایده‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌رمه‌نه‌كان له‌گه‌ڵ رووسیا له‌ پێوه‌ندیدا بوونه‌، هێزه‌ گه‌وره‌كانی ناو ئه‌م پرۆسه‌یه‌ تێكه‌ڵ و جیاواز بوونه‌، ئیتیحاد و ته‌ره‌قی، ته‌شكیلاتی تایبه‌ت، سوپای عوسمانی و سواره‌ی حه‌میدی، هێڵه‌كانی ئه‌م جینۆسایده‌یان كێشاوه‌. پرۆسه‌كه‌ وه‌ها بووه‌ كه‌ گه‌لانی ئه‌رمه‌نی، ئاشووری، سریانی و كلدانی ناوچه‌كه‌ ریشه‌كێش بكه‌ن و بێ ناسنامه‌یان بهێڵنه‌وه‌ و یاده‌وه‌ری گشتییان لێ داگیر بكه‌ن. خه‌یاڵی توركبوون وه‌ك مۆدێلی ژیان و سیستمی بیركردنه‌وه‌ و جووڵه‌ به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌ندامانی ناو توركیا وه‌ك جیۆگرافیا و ده‌وڵه‌ت جێگیر بكه‌ن. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ ئه‌رمه‌نه‌كان ئه‌زموونی ده‌كه‌ن و له‌ناویدا ده‌ژین شتێكی تره‌،ـ ئه‌مڕۆ ئه‌رمه‌ن له‌ڕێی جینۆساید و قوربانییه‌وه‌ له‌ دنیادا ده‌رده‌كه‌ون و له‌ یاده‌وه‌ری گشتی جیهانیدا ئاماده‌ن.
ئه‌رمه‌نه‌كان ئه‌مڕۆ به‌ ده‌یان فۆڕمی جیاواز به‌ زمانی جینۆساید و قوربانییه‌وه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن و چیڕۆكه‌كه‌یان بۆ دنیا ده‌گێڕنه‌وه‌ و تێكه‌ڵ به‌ یاده‌وه‌ریی دنیای ده‌كه‌ن. موزیك، ئه‌ده‌بیات، گۆرانی و سینه‌مای ئه‌رمه‌نی وه‌ك هێزی نه‌رم له‌ دنیادا زۆر به‌ قووڵی باس له‌ چركه‌سات و كرده‌ی پارچه‌ پارچه‌كردنی ئه‌رمه‌نه‌كان ده‌كات و باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ چۆن توركیا وه‌ك بونیاد، سه‌رچاوه‌ی هێز، جیۆپۆڵه‌تیك و سه‌رباز هه‌وڵ ده‌دات ئه‌رمه‌ن وه‌ك سوژه‌یه‌ك بێ ناسنامه‌ بكات و خه‌یاڵی لێ بپچڕێنێت و ره‌هه‌نده‌ ئۆنتۆلۆجییه‌كه‌ی لێ بستێنێته‌وه‌.
37 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Monday, January 28, 2019
زیاتر
دیموكراسى كوردى خۆماڵییه‌
یوسف له‌تیف
ڕوسیا لە جیهانی ئینتەرنێت دا دەبڕێت
وەرگێڕانی : هەرێز طارق
رۆژی جیهانی زمانی دایکی و حکوومەتی ئێران
ئیسماعیل ئیسماعیل زادە
هۆشیاریی و ئاگایی
نووسەر: ئیلیان ماگرا
وەرگێڕانی: سایە بەهادین
چۆن لە ژیاندا کۆتای بە بێزاری دەهێنین؟
نووسینی:دەیڤد جی ئایلان
وەرگێڕانی: ڕێبەر عبدلڵە
گەندڵی پەتا کوشندەکە
نەوزاد موهەندیس
زەوی تەختە؟
وەرگێرانی: ڕەوا فەرمان
بنەمای ئایندەسازیی كوردستان لە ڕێگەی ئابووریی سیاسییەوە
د. سامان سۆرانی
‎هێلكه‌یه‌ك ژماره‌ی پێوانه‌ی تۆمار كرد
وەرگێڕانی: سەفین سەعید
کوڕان و کچانی ماڵەوە، سەردەمی قەیرانی خانوبەرە
وەرگێڕانی: ڕوخۆش عبداللە حسین
تەقەکردنی لە دەمی چاوپێکەوتندا
وەرگێران: ڤارین سالح
ڕەخنە و تێڕوانینی ئێمە بۆ ڕەخنە
زانیار بەهاری
گەورەترین ئاگر هەتاوەکو ئێستا لە کالیفۆرنیادا کەوتبێتەوە
ئاکام ئومێد
نەوت و بودجە دوای گەمارۆکان بۆ سەر ئێران
محەممەد عەلیزادە
پەیكەرێك ئازادی بەدەست دەهێنێت
نووسەر: ئالیس یوو
وەرگێڕانی: چۆڤین محمدئەمین
ئەخلاق و سیاسەت لە روانگەی هێندێک لە فەیلەسوفانەوە
مریەم عەلی پوور
حه وت ھونەری خەیالی ڤاتگۆ لەسەرگوڵەبەرۆژە
وەرگێڕانی:شانیا بورهان
ئۆبامای نوێ. . جەنگ یان ئاشتەوایی دەكات؟
عەبدولڕه‌حمان ئەلڕاشد
داعشەکانی مێدیای کوردی
ئامانج شاکەلی
جولێت بینۆچی دەڵێت هارڤی واینستین بەشی خۆی چەشتووە
وەرگێڕانی:روخۆش عەبدوڵا حسێن
لە بارەی وتاری ئەدەبی و وتاری رۆژنامەوانیەوە
ئه‌رسه‌لان ره‌حمان
ئایا داواکەی یەکێتی دادوەران یاساییە؟
پارێزەر /حبیب محمد درویش
وتاری ئەدەبی و ڕۆشنگەری
ژینۆ عەبدوڵڵا
ئینسكلۆپیدیایەك
د.عیزه‌دین مسته‌فا
بووکە تەمەن ٢٩ ساڵەکەی داعش گەڕایەوە بەریتانیا
وەرگێڕانی: ڤارین سالح
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
چۆن پارێزگاری لە تەندروستیت دەکەیت
وەرگێڕانی:یۆنان مقداد
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
خەوتن و ئارامی تەندروستبوون
زێوار ئەحمەد
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چەمکی ئازادی لە هزری حوکمڕانی کوردیدا
سیروان مەحمود
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
هزری سیاسی ئەکادیمیا
د.فایەق گوڵپی
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
خۆشەویستی کۆن و نوێ
شانیا بورهان
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
ئاڵاو نیشتمانپەروەری
وەرگێڕانی: بژار ئاوات
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
چۆن موزیک دەتوانێت لە هەست و ڕەفتاری مرۆڤدا گۆڕانکاری بکات؟
وەرگێڕانی:ڕێبەر عەبدووڵڵا
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
لەبارەی تەندروستییەوە
وەرگێڕانی: لاڤە یوسف
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کەشتیەکی فریاگوزاری ئەڵمانی ناوی لێنرا (ئالان کوردی)
وەرگێڕانی: ڕەوا فەرمان
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
تۆماس ئیسدۆری نوێل سانكر کێیە؟
وه‌رگێڕانی: چۆڤین علی
کتێبی"لیریکی گۆران لە روانگەی بونیادگەریی کراوەو تەواوکارانەوە" ناوەندی کۆچ بڵاویکردەوە
چین و هندستان دونیا سەوز دەکەن
وەرگێڕانی: ڕەوا فەرمان
ناوەندی کۆچ کتێبی
"مەرگی شۆڕشگێڕێک" بڵاوکردەوە
مێژووه‌ نادیاره‌كه‌ی په‌یكه‌ری ڤینۆس دی میلۆ
وه‌رگێڕانی: چۆڤین علی
کتێبی "ڕۆڵی كوردەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە پێشهاتە سیاسییەكانی ئێران لە (1905-1921ز )"
ناوەندی کەلتوری کۆچ بڵاویکردۆتەوە
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010