www.govarikoch.com
چین و هندستان دونیا سەوز دەکەن
وەرگێڕانی: ڕەوا فەرمان
چین و هندستان یەکێکن لە وڵاتە گەورەکان و ڕیژەی دانیشتوانیشیان زۆرە و لەڕوی کشتوکاڵیشەوە پێشکەوتون وە ئەمەش بۆ تە هۆی چاندنی بریکی زۆر لە نەمام کە کاریگەری زۆری هەیە لەسەر سەوزبونی ژینگە لە ئیستادا زیاتر لە ٢ ملیۆن میلی چوارگۆشە سەوزای هەیە کە لە چاو ساڵی ٢٠٠٠ دا ڕێژەکە بە لە ٥٪ زیادی کردووە زۆربونی سەوزای و گەلای دارەکان یارمەتی دەری ئەوەن کە کەش و هەوا بە ڕیژەیەکی کەمتر گۆڕانکاری بەسەردا بێت بەڵام لێکۆڵەران دەڵێن کە ئەم ڕێژە زۆرەی سەوزای دەبێتە هۆی گەرم بونی زەوی . هۆزێکی هندستان وازیان لە ڕاوکردن هێناوە بۆ پاراستنی دارستانەکان.
چی ڕە دەدات بە تەواوی ؟ داتای مانگە دەسکردەکانی ناسا وای دەردەخەن کە کە لەماوەی ٢٠ ساڵی رابردودا ڕێژەیەکی زۆر سەوزای زیای کردووە کە فراوانیەکەی هێندەی دارستانی ئەمەزۆن دەبێت. وە یەکەم کاری سەوزکردن لە ساڵی حەفتاکاندا بوو.زاناکان وای بۆ دەجن کە دوانە ئۆکسیدی کاربۆن یارمەتی دەری گەشەی سەوزاییە و وە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە کەشێکی گەرم و شێدار دروست ببێت.
بەڵام ئەوەیان نەدەزانی کە گۆڕانکاری لە کشتوکاڵدا دەبێتە هۆی گۆڕانکاری. وە بەهۆی ئامێرێکی ناساوە بە ناوە (مۆدیز) کە بە دەوری گۆی زەیدا دەسوریتەوە بۆمان دەرکەوتوە کە هەردولا کاریگەرییان هەیە لەسەر سەوزبونی ژینگە . بۆچی چین و هنستان لە ریزی پێشەوەدان؟
سیاسەتێکی نوێ لە لایەن هەردو لاوە داندراوە بۆ ریگە گرتن لە پیش بونی ژتینگە و خاک و هەوا. ڕێژەی ٣٢٪ سەوزای هەیە کە لە ٨٢٪ لە ڕێگای کشتوکاڵی چڕەوە دروست دەبێت بۆ وەدەستهێنانی خواردەمەنی بە هۆی سەمادەوە . وە رێژەی میوەجات و سەوزەوات و بەرهەمەکانی تر لە ٣٠٪ ب٠ ٪٤٠ زیادی کردوە لە ساڵی ٢٠٠٠ وە بۆیە هەردو دەوڵەت دەتوانن خواردن بۆ ڕێژەیەکی زۆر لە دانیسشتوان دابین بکەن ئایا کاریگەری دەبێت لەسەر گۆڕینی کەشو هەوای زەوی؟
ڕاما نیمانی لە سەنتەری لیکۆڵینەوەی ئامیس لە ناسا دەڵێت : دوای ئەوەی زانیمان کە کاریگەری مرۆڤ بەسەر ڕاستەوخۆ کاردەکات لە سەوزبونی زەوی پێویستە ئەمانەش زیاد بکەین بۆ ئەو نمونانەی کە کاریگەریان بەسەر گۆڕانی ژینگەوە هەیە.
پرۆفیوۆر راغنا مینی لە زانکۆی بۆستنەوە کە بۆ یەکەم جار ئەوەی دەرخست کە پلەی گەرمی بەرز دەبێتتەوە بە BBC نیوزی ڕاگەیاند کە گەشەی سەوزای نابێتە هۆی کەم بونی گەرمبونی زەوی و بەرزبونەوەی ئاستی روبارەکان و توانەوەی ڕوبارە سەهۆلینەکان و ترش بونی زەریاکان و لەدەستدانی دەریای بەستوو. ئەم لیکۆڵینەوەیە لە کاتێکدا دێت کە دامەزراوەی IPPR کە لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئامەریکایە دەڵێت پێویست ناکات حکومەتەکان جاویان بەتەنها لەسەر یەک کیسەی بچوکی ژینگە بێت وە پێویستە چوایان بەگشتی لەسەر هەموو ئەو کیسانە بیت کە روبەروی جیهان دەبنەوە بە تایبەت لە دەستانی خاک کە دەبێتە هۆی کەم بونی گەشە لە هەندێک ناوچەدا .
سەرچاوە:
https://www.bbc.com/news/science-environment-47210849
Friday, February 15, 2019
 Print