ڕەخنە و تێڕوانینی ئێمە بۆ ڕەخنە
زانیار بەهاری

سەرەتا: ئامانج لە نووسینی ئەم وتارە هاوکات لەگەڵ روونکردنەوەی ڕەخنە بە گوێرەی پێناسە زانستی و سیاسییەکەی، هێنانە بەرباسی تێگەیشتنی باو و تێڕوانینی هەنووکەیی ئيمەی کوردە بۆ ڕەخنە بە گشتی و بە تایبەتیش ڕەخنەی سیاسی.
لە هەر کۆمەڵگە و چوارچێوەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا کەموکووڕی و هەڵە بێ گومان بوونیان هەیە و بوونیشیان دەبێت، بەڵام چوارچێوەی سیاسی و کۆمەڵایەتی سەرکەوتوو ئەو چوارچێوەیەیە کە ئیرادەی خۆڕەخنەکردن و قەبووڵکردنی ڕەخنەی تێدا جێکەوتبێت و ئاستی کەموکووڕییەکان بە نزمترین پلە گەیشتبێت. لەگەڵ ئەوەشدا گرینگە کە تاک و کۆمەڵەکانی نێو چوارچێوەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی دیاریکراو تێگەیشتنێکی هاوبەشیان بۆ ڕەخنە هەبێت نەک ئەوەی کە هەرکەس لە دید و تێڕوانینی خۆیەوە تەفسیر بۆ ڕەخنە بکات چونکە ئەوکات هەموومان ڕەخنە بە پێویست دەزانین بەڵام تا ئەوکاتەی کە ڕەخنەمان لێ نەگیرابێت کە ئەمەش پێویستی هەبوونی تێگەیشتنێکی هاوبەش بۆ ڕەخنە و قەبووڵکردن و دیتنی ئەویدی وەک تەواوکەری خود دەخاتەڕوو.
ڕەخنە چییە؟ ڕەخنەی سیاسی چییە؟
فەرهەنگی ئۆکسفۆرد ڕەخنە بەم شێوەیە پێناسە دەکات "بەیانکردن یاخود نیشاندانی ناڕازیبوون لە هەمبەر کەسێک یان شتێک بە تێگەیشتن لە هەڵە و کەموکووڕییەکانی". ئەگەر لەم پێناسە وردبینە دەگەینە ئەوەی کە دەرکپێکردن یان تێگەیشتن لە هەبوونی هەڵە، ڕەخنە دروست دەکات واتە دوای ئەوەیکە ئێمە دەرکمان بە هەبوونی هەڵە و کەموکووڕی کرد، دژکردەوەی ئێمە ڕەخنەکردنی ئەو هەڵە و کەموکووڕیانە دەبێت. بێ گومان بواری ڕەخنە فراوان و فرەڕەهەندە لە بەرئەوەی کە هەر لە پێناسەی ڕەخنەوە دەبێت لەوە گەیشتبێتین کە ناڕازیبوون دەکرێت لە زۆر بوار و لەسەر زۆر بابەت بێت بۆ نموونە دەکرێت ڕەخنە، ڕەخنەیەکی ئەدەبی بێت یاخود کۆمەڵایەتی بەڵام باسکردن لەم بوارە جیاوازانە ئامانجی ئێمە نییە و هۆی ئاماژەپێکردنیشیان بۆ نیشاندانی فراوانی بواری ڕەخنەیە.
بۆ ناساندنی ڕەخنەی سیاسی دەتوانین پێناسەی فەرهەنگی ئۆکسفۆردی هاتوو لە سەرەوەدا بەبنەما دابنێین تەنها بە دیاریکردنی ئەوەی کە بۆ ئەوەی ڕەخنەیەک بە سیاسی پۆلێن بكرێت دەبێت دەربڕینی ناڕەزایەتی لە بەرامبەر بابەتێکی سیاسی یان کەسایەتییەکی سیاسی بێت یاخود ڕەخنەکە رەهەندێکی سیاسی بگرێتەوە تا بچێتە قاڵبی ڕەخنەیەکی سیاسی، هەڵبەت بەجێیە ئاماژە بەوە بکەین کە دەکرێت ڕەخنەی سیاسی لە قاڵبێکی ناسیاسیدا بەیان بکرێت و بخرێتەڕوو. ئێستا دوای بەدەستهێنانی بەرچاوڕوونییەک سەبارەت بە ڕەخنە دەکرێ تەوەری سەرەکی بابەتەکەمان بە پرسیارێک بکەینەوە: ئێمەی کورد چۆن لە ڕەخنە دەڕوانین؟ واتە تێگەیشتنی ئێمە بۆ ڕەخنە چییە؟
تێڕوانینی باو بۆ ڕەخنە
ئەگەر بمهەوێت وەڵامێکی واقیعبینانە بە پرسیاری سەرەوە بدەمەوە دەبێت بڵێم کە بەداخەوە تێڕوانینی ئێمەی کورد وەک زۆرێک لە نەتەوەکانی تری رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەهۆی ژیان لە چوارچێوەی جوگرافیایەکی لێوانلێو لە دیکتاتۆری و بوونیادگەرایی و نەبوونی ئیرادەیەکی خۆڕەخنەکەری فرەڕەهەند لەو جوگرافیایەدا تێڕوانینێکی نەرێنییە، واتە ڕەخنە وەک ڕەهەندێکی گرینگ و هەستیاریی هەر چوارچێوەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی جێنەکەوتووە و نەیتوانیوە پێگەی شایانی خۆی بەدەست بهێنێت؛ ڕەخنە تەنها ئاماژە نییە بۆ هەبوون و جێکەوتنی دێموکراسی بەڵکوو ئاماژەیەکیشە بۆ هەبوونی ئيرادە، زیندوویی و بەردەوامی گەشەکردنی چوارچێوەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی، سەرەڕای کاریگەری ئاماژەپێکراو هۆیەکی تری جێنەکەوتنی ڕەخنە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە تاکی ئێمە نەیتوانیوە تا ئێستاش تاکی بەرامبەری وەک تاکێکی سەربەخۆ و خاوەن ئیرادە و دونیابینی تایبەتی قەبووڵ بکات و نە وەک تەواوکەرێکی خود دەیبینێت. واتە ئەوەیکە بۆچوون و تێڕوانینی تاکی بەرامبەر وەک تەواوکەرێک بۆ بۆچوونی خود ببینرێت و رۆڵی ڕاستکەرەوەیەک بۆ هەڵە و کەموکووڕییەکان ببینێت. ئەوکاتەی کە تاک باوەڕی بەو بابەتە هێنا کە ڕاوبۆچوونی بەرامبەرەکەی دەتوانێت تێڕوانینەکانی ئەو دەوڵەمەند بکات و لە هەڵە و کەموکووڕی ڕاستی بکاتەوە دەکرێت هیوادار بین کە ڕەخنە ببێتە ڕەهەندێکی گرینگ و هەستیاریی تێگەیشتنی سیاسی ئێمە و هۆکارێکیش بێت بۆ بەردەوامی نوێبوونەوە و گەشەکردنمان
140 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Wednesday, February 6, 2019
زیاتر
نەوت و بودجە دوای گەمارۆکان بۆ سەر ئێران
محەممەد عەلیزادە
گرنگی جیۆپۆلەتیكی نەوت بۆ كورد
د. شێركۆ كرمانج
ئەخلاق و سیاسەت لە روانگەی هێندێک لە فەیلەسوفانەوە
مریەم عەلی پوور
سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌
سمکۆ محەمەد
ئۆبامای نوێ. . جەنگ یان ئاشتەوایی دەكات؟
عەبدولڕه‌حمان ئەلڕاشد
نیولیبڕاڵیزم و دامه‌زراوه‌ی خێزان
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
جولێت بینۆچی دەڵێت هارڤی واینستین بەشی خۆی چەشتووە
وەرگێڕانی:روخۆش عەبدوڵا حسێن
گرێی مێدیاو دیدێكی مۆدێرن ‌ ‌
دانا ڕه‌ئووف
ئایا داواکەی یەکێتی دادوەران یاساییە؟
پارێزەر /حبیب محمد درویش
لەبارەی مەحویەکەی “هێمن خۆشناو”ەوە …
عەلی مستەفا
ئینسكلۆپیدیایەك
د.عیزه‌دین مسته‌فا
وشەی مامۆستا لە چییەوە هاتووە؟
دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
کتێبی"لیریکی گۆران لە روانگەی بونیادگەریی کراوەو تەواوکارانەوە" ناوەندی کۆچ بڵاویکردەوە
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
ناوەندی کۆچ کتێبی
"مەرگی شۆڕشگێڕێک" بڵاوکردەوە
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
کتێبی "ڕۆڵی كوردەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە پێشهاتە سیاسییەكانی ئێران لە (1905-1921ز )"
ناوەندی کەلتوری کۆچ بڵاویکردۆتەوە
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
ڕامانێك له‌ ڕاگه‌یاندنی كوردی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
ئازاری بەندیخانە لای قانع‌ و گۆران
درەو مەهدی
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
ڕووتی لە هونەردا: باشی یان خراپەکاری؟
ئاڕت ڕینیواڵ -برایان یۆدەر
لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سیاسەتەکانی وڕێنەکردن
زاموا محەمەد
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
پێوویستبوونی دەسەڵاتی مەدەنی لە ئیسلامدا
دیدی سوننە بۆ دەوڵەت لە نێوان دیدی شیعەو عەلمانییەتدایە
ڕاشد غەننوشی
وەرگێڕانی: جەمیل عوسمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
کەمین پۆڵەتیک
پێویستی دروستكردنی لۆبییەكی كاریگەر
خەڵەف غەفور
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010