شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف

لە ڕاستیدا چاوەڕێی ئەوە بووم لە یادی چوار ساڵەی شێرکۆدا شتێکی جیاوازتر لە ڕابردوو وەک شێرکۆی شاعیر ئەنجام بدرێت، چونکە لەلایەک ئەم چوار ساڵە چوار ساڵی پڕ لە ڕووداو پڕ قوربانی و خەبات بوو، لەلایەکی ترەوە کورد پێویستی بە شاعیرێک هەبوو بەتوانست و هەڵوێستی ، رووداوەکان و شەڕی تیرۆر بەدەرەوە بناسێنێت، بەڵام کراو و لە ناو ئەدەبیاتدا نەمانتوانیوە ئەمە بناسین.
شێرکۆ وەک مرۆڤ (٧٣) ساڵ و(٣٢)ڕۆژ ژیاوە، بەڵام ئەگەر وەک شاعیرو دەسپێکی نوسین باسی بکەین، (٥٨)ساڵ خزمەتی بە ئەدەب بەگشتی و شیعری کوردی بەتایبەتی کردووە، ئەگەر بە نوسینی یەکەم شیعری باسی بکەین، (٥٥)ساڵ خزمەتی بە ئەدەب بەگشتی و شیعر بە تایبەتی کردووە، چونکە لەکۆی ئەم ساڵی خزمەتە، (٤٤) بەرهەمی هەبووە،(٤١) دیوانی شیعر،(٢) ڕۆمانی وەرگێڕو و(١)چیرۆکی منداڵان.
لە ناو ئەم بەرهەمانەدا شێرکۆ توانیویەتی زۆرشت بڵێت کە جیاوازتر بێت لە وانەی ڕوداوەکەیان دیوە، یان بیستوە، یان تێیدا ژیاون، جیاوازیەکەش لەلایەک فۆکەسی بیلبیلەی چاوی زۆر لە کامێرای فۆتۆگرافەرو سینەماییەکان وردترە کە لە ڕوداوەکان ورددەبنەوە، لەلایەکی تریشەوە توانی شیعری داستانی بە مۆدێرن بکات و ڕۆمانە شیعرو بە دیوانکردنی شیعر، نەک هەر بهێنێتە ناو شیعری نوێ کوردییەوە، بەڵکو لەگەڵ ئەمەشدا ڕابەرایەتی کردو گەیاندیە لوتکەی خۆی، بۆیە دەبێتە هۆمیرۆسی کورد، جگە لەمەش شاعیر تەنها ئەوەی نەنوسی کە ببینی، یان ببیستی، بەڵکو ئەوەشی نوسیوە، کە دەبێت و ڕوودەدات، واتە زەمەنی ئێستایی لە شیعردا زۆر تێپەڕاندووە، بۆ ئەمەش زۆرجار پەنجەی تۆمەتیان بۆ درێژکردووە، لەڕاستیدا ئەو هەڵوێستانەش کە نواندنی، هەڵوێستی سیاسی نەبوون بە مانا کلاسیکیەکەی، بەڵکو هەڵوێستی شیعریی و روداوی شیعریی جیاواز لە رابردو تۆمارکرد، بەمانایەکی تر شێرکۆ توانی هەم رابەرایەتی شیعری بگۆڕێت، هەم شیعری کوردی گەیاندە قۆناغێکی نوێ و جیاوازتر.
لە ماوەی ئەم چوارساڵەدا، ڕوداوی گەورە بەسەر کوردا هاتووە، هەر لەشەڕی داعش و کردەوەی تیرۆرستی و قێزەونەکانیان، تاوەک و دەرچونیان لە جەستەی مرۆییەوە بۆ دڕندەیی، هەروەها شەڕی بەرەنگاری کۆبانێ و خەباتی کچە گەریلا کە بۆ ناسانامەی ژنی کوردو جیهان،هەموو ئەمانە لە دوای شێرکۆوە هەتیووکەوتن وکەسێک نەبوو بتوانێت چەند دێڕە شیعرێکیان لەو ئاستەی خۆیان بۆ بنوسێت، من دڵنیام شێرکۆ بمایە داستانی بەرگری ژنانی کۆبانێی وەک شاکاری دەربەندی پەپولەو ملوانکە دەهۆنیەوە، داستانی سەردەمی تاریکی داعشیشی، نەک زۆر بە وردی بە ئێستاو ئایندە دەناسی، بەڵکو ئەو شت وبەڵگانەی شێرکۆ دیهێنێتەوە، زۆر جوانترو پڕبەپێستر دەبوو لەوانەی تر کە گوزارشتی لێدەکەن. بۆیە ئەم ماوە کەمەی لە دەستدانی شێرکۆ، ئەوەمان پێدەڵێت کوڕانی پێشمەرگە چەندێک ئازایەتی و قورابانیان دا، بەڵام نوسراوێکی دەستخۆشی و ڕێزێکی نەتەوەیی و نیشتمانیمان نەدی، بەڵام شێرکۆ بە دڵنیاییەوە بە شیعر دەیکرد، چونکە شێرکۆ لەگەڵ ڕوداوەکان دەژیا، بۆئەوەی ئێستاو ئایندەی لە زەمەندا بناسێنێت، ناسنامەی ئەدەبیات بۆ ئەدەب بگێڕێتەوە و بیکاتە هێزی ژیان، بەڵام لەو ماوەیەدا چیمان بینی وچیکرا؟؟ لێرەوە پرسیار لەسەر شێرکۆ وەک شاعیر دەکرێ و ئەو ڕابەرایەتی و ئیمپراتۆریەت و کورسیەی شیعری کودردی کە شێرکۆ دورستی کرد بوو ، بە هەتیوی ماوەتەوە.
لە ڕاستیدا شێرکۆ زۆر شتی لە بیرو هزریدا گەڵاڵە کردبوو، تەنانەت ڕوداوەکان و مردنی خۆی پێشبینی کردبوو، بۆیە دەیویست ڕۆمانە شیعرێکی تر بۆ سەر لە نوێ ناسینەوەی کەرکوک بنوسێت، دەیویست کەرکوک وەک مێژوو وەک شوێنەوارو شارستانیەت شوێن جارێکی تر بە خوێنەر بناسێنێت و تێکستەکە بکاتە شیعرێکی بەڵگەیی و مێژوویی بۆیە دیوانی (خێراکە….مردن خەریکە بگات)ی نوسی و لە دوای ئەمەشەوە ڕایگەیاند دەخوازم ئەوەندە تەمەنم مابێت ئەو ساکارەی کەرکوک تەواوبکەم، بەڵام سەد مەخابن بە نیوە ناچڵی مایەوە، ئەگەرچی هەڵۆی کوڕی چەند بەشتێکی بۆ زیاد کردوەو لەمەدە سەرکەوتوو بووە، بەڵام ئەوە شێرکۆ مەبەستی بوو بیخاتە ڕوو ، جیاوازە لەو دەرئەنجامەی کە دیوانەکە هەیەتی. لە کۆی ئەم ڕوانینە ئەوە ڕوندەبێتەو، چوار ساڵ شاعیرێکمان لێڕۆشتوە، کە ببووە ئاوێننمای شیعری کوردی و لەگەڵ هەر بەرهەمێکدا هەنگاوێکی جیاوازتری دەناو لەگەڵ ئەو ڕەوتە نوێیەی شیعردا دەچوو پێشەوە، بەشیوازێک تا ئەو مابوو شیعری کوردی لەگەڵ شاعیرانی ڕۆژهەڵات منافەسەی دەکردو هەنگاوێکی باشیشی بۆ چوونە ناو بازنەی جیهانیەوە دەنا. بە مانایەکی تر فریاد ڕەسی شیعری هاوچەرخی کورد بوو، بۆیە دەڵێین:
١-شاعیرێکی مێژوونوس و بیرکراوەو وێناو جیهانی شیعرمان کۆچی کردووە.
٢- شێرکۆ ئینسکلۆپیدیاو جیهانی شیعرو وشەی کوردی بوو.
٣-ناسێنەری شیعری کوردیمان لەدەستداوە.
٤-ڕابەری نوێگەی شیعری هاوچەرخمان کۆچی کرد .
٥-بەدیوانکردنی شیعرو زیندوکردنەوەی فەرهەنگی شیعرمان کۆچی کردوە.
٦- ئیمپراتۆریەتی زمانی شیعریی و وشەو وێنەو ناسێنەوەی دۆزی ژنانمان لەدەستا.
وەک خۆی دەڵیت:
لەبەرچاومە دواجار من و تەنیایی
پێکەوە دەمێنینەوە
ئەو ئاگری جگەرەکەی دەکوژێنێتەوەو
منیش بۆ هەتاهەتایە
ئیتر ئەنووم
بەڵام شێرکۆ تەنها بەجەستە بەتەنهایی ماوەتەوە، ئەگەر نا بەرۆح لەناوماندایە و تاوەکو کۆتایی ژیان، هەر لەناوماندا دەمێنێتەوە، چونکە ئەوەی ئیمبراتۆری شیعری هاوچەرخ لە تابلۆی شیعرەکانیدا نوسیویەتی، لە وێناو خەیاڵ و دڵ و دەرونماندا دەمێنیتەوە، چونکە ئەوەی شێرکۆ لەسەر ژن، نیشتمان، یاخیبوون، مرۆڤایەتی….تاد نوسیویەتی، داهێنراویکن تەنها لە کەسایەتیە ئیمبراتۆریەکاندا بوونیان هەیەو بریتین لە داهێنانێکی فکری و فەلسەفی و هەر بە نەمریش دەمێننەوە.
20 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Thursday, September 13, 2018
زیاتر
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
بڕیاری (باخ) کە ی پەرلەمان
حەبیب محەمەد دەروێش
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
یاسا بۆ پەرلەمانی نەخوێندەوار و خوێندەوار
حەبیب محمد دەروێش
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
کۆتایی جینۆساید،
حەفتا ساڵەی سەربەخۆیی ھیندستان
ئاوارە حسێن
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
گەنج لەنێوان ڕۆشنبیری و گەمەسیاسیەکاندا
هاژە شیخ سالار
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتی چییه‌؟
حه‌سه‌ن جودی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
ئۆجه‌لان و خه‌ونی ده‌رچون له‌ هیگڵ
هیوا موسا
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
دیاردەی خۆکوشتنن!
پارێزەر: لوقمان مصطفی
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
دەوڵەت و کۆمەڵگە شکستخواردوەکان , عێراق و کوردستان بە نمونە
هەورامان عەلی
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
شەنگار سابیر
پەیوەندی نێوان ئیمان و ئەدەب، وەستان لەسەر وەختەکانی تەورات وەک ڕۆمانێکی ناوازە.
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
سیستەم و ڕەوشی ئابوورى لە وڵاتانى جیهانى سێهەم
د.محەمەد ئەمین
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
دو قودس و یه‌ك چاره‌نوس
سه‌باح محه‌مه‌د
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
دەربارەی پیناسەی عه‌قڵ
دکتۆر کەمال میراودەلی
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
گەڕانەوە بۆ ناوەوە
حەبیب محەمەد دەروێش
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
گەڕانەوە بۆ ناوەوە
حەبیب محەمەد دەروێش
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سێكوچكه‌ی دیكتاتۆرییه‌ت و ئیرهاب و مه‌زهه‌بگه‌را
فاتیح سه‌نگاوی
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
هه‌نگاوی سێیه‌میش بۆ دواوه‌ ‌
خاید سلێمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
بە ژن کردنی فەلسەفەو
ژن بوون بە دیدی دلۆز
بەفراو نوری
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
ژن لە هزری نیچەدا
شۆڕش غەفوری
سه‌له‌فییه‌كانی‌ میسر، سیاسه‌ت دەخەنە پێش بانگه‌واز‌ ئایینی‌
كه‌ریم شه‌فه‌ق
ستیڤن هاوکینگ دانیدا بەوەدا کە بیردۆزی (دیزاینی زیرەک)
ئەگەری زۆرە راست بێت!!
دیلمان لەتیف
نابێت قازانجی گەشتیاری بە زیانی ژینگە تەواو بێت
عه‌بدولره‌حمان سدیق
دەستێوەردانی کتوپڕی رووسیا لە شەری ناوخۆیی سوریا
جوان زیدبەگی
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
خوێندنەوەیەكی دوور لە رۆمانسیەت بۆ زەردەشتیەت
نوسینی: د. عثمان عەلی
وەڕگێرانی: ماکوان کەریم
عەفرین و تێڕوانینێکی مارکسستی!
سامان کەریم
فەتحوڵا گیولەن کێیە؟
د.جه‌بار قادر
چۆن سەرۆک کۆمار دەتوانێت پارێزگاری پابەندبوون بەدەستورەوە بکات
حبیب محمد دەرویش
(كۆماری باشوری سودان) نمونەیەكی شووم لە سەربەخۆیی
حاميد محمد عه‌لى
عەفرین پەیامێک بۆ ئەمەریکا…
زیگمار گابریل، وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەڵمانی
لە ئەڵمانییەوە:هەڵۆ بەرزنجی
شۆڕشێكی نوێ بەڕێوەیە
هەوار جەمال
وەزیروپەرلەمانتاری نادەستوری!!
حەبب محمد دەروێش
بەناوی سەنتەری روناکبیری کۆچ، پرسەو سەرەخۆشی خۆمان ئاراستەی سەرجەم میللەتی کوردو گەلی عێراق و خانەوادەی بەڕێزی مام جەلال سەرۆک کۆماری پێشوی عێراق و سکرتێری گشتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەکەین...
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010