سیستەمى ئایینى یان سیکۆلاریزم !!
عبدالرحمن رسول


مرۆڤایەتى بەدرێژایى مێژوو لەسەرجەم قۆناغەکاندا لەململانێى جۆراوجۆردابووە لەپێناوى چەسپاندنى مافەکانى مرۆڤ وئازادى وچەسپاندنى ئاشتى لەکۆمەڵگادا.ڕاستێک هەبووە لەمێژوودا کەبەردەوام دووبارەوچەندبارەبۆتەوە بەبێ ئەوەى گۆڕانکارى لەناوەڕۆک وکردارى داڕووبدات ئەویش ئەوەیە کەبەردەوام دەسەڵاتداران کەسەردەمانێک پێیان دەووترا خاوەن کۆیلە یان بەگ وئاغا و مەلیک وپاشا لەقۆناغى ئێستاشدا پێ یان دەڵێن دەوڵەتانى ئایینى و سەرمایەدار وناسیۆنالیست ونەتەوەپەرست،سەرجەمیان ئایینەکانیان بۆبەرژەوەندى مانەوەى خۆیان ودرێژەدان بەسیستەمى ناعەدالەتى وچەوسێنەرو تاڵانى وگەندەڵى ودزینى سامان ودارایى خەڵکى کۆمەڵگاکان بووە نەک دڵسۆزیان بۆخەڵکى ئایینداروخاوەن ئایین بەڵکوزۆرجار هەمان ئایین کەسیستەمى کۆمەڵگاى پێ بەڕێوەبراوە مرۆڤەکانى خاوەن هەمان ئایینى پێ چەوساوەتەوە وئازاروئەشکەنجەدراوە بەبیانوى جیاواز ئەگەرچى خاوەن ئایینە جیاوازەکانى تر زۆربەشێوازى دڕندانەودژەمرۆڤانەچەوساونەتەوەوئازاردراون لەناوبراون.
بۆچی ئاتەئیست و ئینسان دۆستم
تەسلیمە نەسرین


من لە خێیزانێکی موسوڵمان چاوم بەدنیا هەڵێنا، دایکم منی ناچار دەکرد هەموو رۆژێک قورعان بخوێنم…نوێژەکان لەکاتی خۆیدا بکەم و لە رەمەزاناندا، بەرۆژوو بم. لە دەورانی گەشەونمامدا، دایکم منی دەبرد بۆ لای “پیرە” پیاوێک، کەسەرۆکی گروپێکی مەزهەبی و جێگای رێز و متمانەی موسڵمانان بوو. ئەم “پیرە” پیاوە خاوەنی دارودەستەی تایبەتی خۆی بوو، باوەڕی بە جنۆکەو خورافات هەبوو. ” پیر” رایگەیاندبوو ئەو ژنانەی لەبەردەم پیاواندا پێدەکەنن، یان لەماڵ دەچنە دەرەوە، لەلایەن جنۆکەوە بەکاردەهێنرێن. بۆیە ئەو بێرەحمانە ئەو ژنانەی کوتەک کاری دەکرد، تا گوایە جنۆکە لە گیانیان بێتەدەرەوە. ئەو وێنایەکی ترسناک ئامئیزی لە جەهەنەم دەکرد، وەهەرکەسێک لەگەڵ ئەو دیدداری بکردایەم دەبوو پارەی پێبدات.
لە بارەی ڕاپرسییەکەی تورکیاوە
حەمە غەفور


ئەگەرچی دەرئەنجامی ڕاپرسی ئەمڕۆی تورکیا بۆ هەموارکردنەوەی دەستور بە جیاوازییەکی زۆر کەم بە بەڵێ کۆتاییهات، بەڵام ئەردۆگان و هاوپەیمانەکانی دەبێت باش بزانن نزیک بە نیوەی هاوڵاتیانی تورکیا نایان ووتووە بە هەموارکردنەوەکە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە زیاد لە ساڵێکە ئەردۆگان و حزبەکەی ووڵاتیان خستۆتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە و هەزاران موخالیفی سیاسییان لە سەرجەم حزبە بەرهەڵستاکارەکان توندی زیندانەکان کردوە، هەروەها تەواوی ناوچە کوردییەکانیان میلیتاریزەکردوە و تاوانی گەورەیان لە دژی خەڵکی کوردستان و موخالیفانی سیاسی ئەمجامداوە. جگە لەوەش میسداقییەتی دەسەڵاتی ئەردۆگان و خودی هەژمونی حزبێکی شۆڤێنی وەکو ئاک پارتی جێگای متمانە نییە و یاریکردن بە دەرەنجامەکان و دەنگدانیش بە دڵنیایی دەکرێت، ئەویش لەکاتێکدا کە خودی پرۆسەی هەڵبژاردنی پارلەمانی چۆتە ژێر پرسیارەوە. چونکە نمونەی تەزویر و ساختەکاری لە عێراق و کوردستان و گەلێک جێگای تریش کە لەنێو بازنەی دیموکراسی پارلەماندان ڕوویانداوە و بینیومانن، لە تورکیا ئەم کارە دەستی بۆ دەبرێت لەپێناو ئامانجێکی شۆڤێنی و کۆنەپەرستانەدا کە هەر لە سەرەتاوە سەپێنراوە بەسەر کۆمەڵگای تورکیادا لەلایەن ئەردۆگانەوە. بۆیە ساختەکاری و یاریکردن بە ئەنجامەکان لە حزبێکی وەکو ئاک پارتی دەوەشیتەوە.
لە نێوانی حەللاج و ئەخۆل
هەڵمەت عوسمان


ئەگەر روویەکی سۆفیزمی، ڕوانین و بیرکردنەوەبێت لە خودی خودا و بەرهەمهێنانی ئاکارێکی عبودییەت بێ، ئەگەر سەرنج دانبێت لە دروستکراوەکانی خودا و پەی بردنبێت بە دیوە نادیارەکان لەسەر بناغەی (هەموو شت هی خودایە)… چونکە ڕوانین بەم ڕەنگە دوورمان دەخاتەوە لە شتە ڕواڵەتییەکان و مەغزایەکی بەرینتر لەوان بەرهەم دەهێنێ. بەم پێودانگە عەقڵ دەسەڵاتێکی باڵای هەیە لە کەشفکردنی کۆدە لول خواردووەکانی دڵ… کاری عەقڵ هێواشیی و نەفەس درێژی و سەلیقەی پێویستە… هەندێ کەس خاوەنی ئەم هێواشییەن تا ئاستی ئەوەی عەقڵ؛ بکەرێکی کارا دەبێت. لەئەنجامدا، سەلیقە بەرهەم دێ… بینینی ئەو دیوی پەردەی بوون و کەشفکردنی، چاوێکی وردبینی دەوێ… دۆزینەوەی شتێک لە ڕێگای شتێکی دی، لەتوانای هەرکەس دا نییە…
سیكۆلاریزم سیسته‌مێكى گونجاو بۆ پێكه‌وه‌ ژیان
یاسین له‌تیف


چه‌مكى سیكۆلاریزم له‌ فه‌رهه‌نكى سیاسیدا پێناسه‌ى جۆراو جۆرى بۆ كراوه‌و ، هه‌ر كه‌سێك به‌ پێى به‌رژه‌وه‌ندى سیاسى پێناسه‌ى بۆ ده‌كات ،،سیكۆلاریزایسۆن سیسته‌مێكه‌ هه‌ڵگرى رِه‌گه‌زى ئایدۆلۆژیا نییه‌ ، ده‌وڵه‌تى سیكۆلار بۆیه‌ ده‌ره‌ ئایدۆلۆژیه‌ هه‌ڵگرى هیچ توخمێكى ناسنامه‌ نییه‌ ، به‌ پێچه‌وانه‌ى ده‌وڵه‌تى تیوكراتی كه‌ گوزارشت له‌ ناسنامه‌ى ئاینێك له‌ ئاینه‌كان یان مه‌زهه‌بێك له‌ مه‌زهه‌به‌كان ده‌كات و هاولآتیه‌كانى له‌ سه‌ر بنه‌ماى مه‌زهه‌بى پێناسه‌ ده‌كات ، ئه‌وه‌شى سه‌ر به‌و مه‌زهه‌به‌ یان ئه‌و ئاینه‌ نه‌بێت كه‌ ده‌وڵه‌تى تیوكراتى گوزارشتى لێ‌ ده‌كات وه‌كو ئینسانى پله‌ سێ‌ و چوار ده‌ژمێردرێت ، ته‌نانه‌ت هه‌ندێك جاریش حیسابى مرۆڤى بۆ ناكرێت و به‌ بوونه‌وه‌رێكى پۆخڵ و پیس ده‌شوبهێنرێت ، ئینسانى نێو ده‌وڵه‌تێكى له‌و چه‌شنه‌ هه‌میشه‌ له‌ به‌رده‌م جینۆسایدو پاكتاو كردن دان .. ((ده‌وڵه‌تى تیوكراتى)) هه‌ڵگرى تۆوى ئایدۆلۆژیه‌ و هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ په‌شێوى و ناكۆكى كۆمه‌لآیه‌تى ده‌خوڵقێنێت، بۆیه‌ هه‌میشه‌ له‌ شه‌رِو ئاشوبدا ده‌ژێت . به‌لآم سیكۆلاریزایسۆن هه‌ڵگرى كۆمه‌ڵێك به‌هاى سیاسى و یاسای و رِۆشنبیریه‌ ئه‌ركى پاراستنى مافى بیروبۆچون و كرانه‌وه‌و به‌هاى ئازادى مرۆڤه‌كانه‌ به‌ بێ‌ جێوازى له‌ به‌رامبه‌ر یاسا ، سیكۆلاریزم هاوشانى پرۆسه‌ى دیمۆكراسى به‌هایه‌كى فیكریه‌ له‌ به‌هاكانى مۆدێرنه‌ ،به‌و مانایه‌ى ((سیكۆلاریزم و دیمۆكراسى)) دوو چه‌مكى ته‌واوكه‌رى یه‌كترن و نه‌بوونى یه‌كێكیان ناته‌ندروستى و ئیفلیجى ئه‌ویتریان ده‌گه‌یه‌نێت ، پراكتیك كردنى هه‌ردوو چه‌مكه‌كه‌ پێكه‌وه‌ له‌ كێڵگه‌ى سیاسیدا ئه‌و كات ده‌توانین به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان قسه‌ له‌ بوونى ((ئازادى و دادوه‌رى و پلۆرانیزم )) بكه‌ین .. خودى مۆدێرنه‌ش هیچ نییه‌ ته‌نها ده‌ستپێكردنى قۆناغێكى نوێى شارستانیه‌ت و ئاڵوگۆرِى نوێ‌ له‌ ژیانى ئینسان به‌ره‌و تازه‌گه‌رى و مه‌ده‌نیه‌ت و رِه‌فاهیه‌ت ، سه‌رده‌مى مێژوویه‌كى مه‌زنى به‌ عه‌قلآنیكردنه‌ ، ده‌سبه‌ردار بوون و پشت گوێ‌ خستنى چه‌مكه‌ كۆنه‌كان و ئه‌فسانه‌یه‌ ، هه‌روه‌ها رِزگار كردنى عه‌قڵ و هۆش و بیركردنه‌وه‌ى مرۆڤه‌ له‌ ژێر هه‌ژموونى میسۆلۆژیاو خورافه‌ى پیاوانى لاهوت .چونكه‌ پێش هاتنى مۆدێرنه‌ ئایین مۆركى خۆى دا بوو له‌ هه‌موو كایه‌كانى ژیان به‌ مرۆڤیشه‌وه‌ و گرنتى پاراستنى پێدابوون . گرنتیه‌كه‌شى ته‌نها به‌ مێگه‌ل كردنى كۆمه‌ڵگاو قۆرخ كردنى پاكژى و حه‌قیقه‌ت بوو ، ئاشكرایه‌ ((سه‌ربازو پاسه‌وانه‌كانى حه‌قیقه‌ت)) كه‌ڵكه‌ڵه‌یه‌كى تۆتالیتارانه‌ له‌ پشت فه‌رمانه‌كانیانه‌وه‌یه‌ تا ئه‌و رِاده‌یه‌ مرۆڤ ده‌كاته‌ ئامێرو كه‌ره‌سته‌ بۆ په‌ره‌ستش !!
ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌ی ده‌ق و ئوستووره‌ی کەسیی نووسه‌ر
به‌همه‌ن ناموه‌ر مووتڵه‌ق
وەرگێڕ : سوله‌یمان سۆفی ساڵحی


شاڕڵ مۆرۆن ڕۆڵێکی گرینگی له‌ په‌ره‌پێدانی ڕه‌خنه‌ی ده‌روونشیکاریدا بووه‌، هه‌ندێک له‌ لێکۆڵه‌ران له‌پاش فڕۆید، که‌ دانه‌ری ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسی بوو، وه‌ک که‌سایه‌تییه‌کی گه‌وره‌ و سوودمه‌ند له‌و بواره‌دا باسی شاڕڵ مۆرۆن ده‌که‌ن. په‌یڤی پێکهاته‌یی، ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌ و ئوستووره‌ی کەسی، بەرهەمی ئەو ڕەخنەکارەن. توێژینه‌وه‌کانی مۆرۆن له‌ ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسیدا هێنده‌ به‌بنه‌ما و گرینگ بوو، که‌ کاریگه‌رییه‌کی یەکجار زۆری له‌سه‌ر زۆرینه‌ی توێژه‌رانی دوای خۆی دانا. ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌ په‌یڤی ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌ بۆ یه‌که‌مجار له‌لایه‌ن شاڕڵ مۆرۆنەوە له‌ ده‌قه‌کاندا ڕه‌نگی دایەوە. ئه‌و، له‌ کتێبگه‌لێکی وەکو (ڕه‌خنه‌ی ده‌روونناسانه‌)دا درێژەی به‌ په‌ره‌پێدانی ڕه‌خنه‌کەی خۆی دا.
كورد ...
گرنگترین پێكهاتەی گەشەی سەرمایەداری توركییە
دیدار لەگەڵ د. سەردار عەزیز
ئا: هەرێم عوسمان
ئیشكالییەتی ئاشتی لە توركیا
هەڤپەیڤین لەگەڵ د. شێركۆ كرمانج
مامۆستای زانكۆ، لە زانكۆی ئۆتارا، مالیزیا
هەڤپەیڤین: هەرێم عوسمان
پارادایم دەتوانێ ئێمە لە شێواوی فیكری و زانستی رزگار بكات؟
دیدار لەگەڵ د. ئەحمەد محەممەد پوور(*)
چاوپێكەوتن: هەرێم عوسمان
دیمانە لەگەڵ دوکتۆر بەختیار سەجادی
سازدانی: دوکتور مەسعوود بینەندە
کتێبخانەی کوردی
گه‌لگامیش بۆ توێژینه‌وه‌ی زانستی
سایتی هاوڵاتی
سايتى الاوان بؤ تويَزينةوةى زانستى
سایتی کەوانە
گۆڤاری - هه‌ژان- لێره‌وه‌ بخوێنه‌ره‌وه‌
سایتی دەنگەکان
رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌ لێره‌وه‌ سه‌یر بكه‌
سیاسەتی خاوەن مەرجەعییەتی دینیی
بەبێ دەوڵەتی ئیسلامی ئایا پارتی دادوگەشەپێدانی توركی دەبێت بە مۆدێلێك بۆ ئیسلامیستەكانی عەرەب؟(1)
نووسینی: ئەحمەد ت. كۆرۆ(2)
وەرگێڕانی: بەرزانی مەلا تەها
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
تورکیا لە شەڕی داعشدا، دەوری پاکستان لە بەرابەر تاڵیبان دەبینێ؟
شێرکۆ جیهانی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   لە چوارچێوەی بڵاوکراوەکانی ناوەندی کولتوری کۆچ
کتێبی (مشتێک لە خەرمانی بیری نالی) لە چاپخانە دەرچووە وبەمزوانە لە کتێبخانەکان دەبێت.
govari koch| All rights reserved © 2010