زمان بەخشینێکی خوايە بۆ مرۆڤ
زمان وەکو هۆکارێک بۆ لە یەکدی گەیشتنی ئادەمیزاد بەکاردێت، بە هۆیەوە دەتوانین هەست و ویستەکانمان بگەیەنین بە یەکتری، ئەمەش بەڕێگای وتن و بیستن دێتە ئاراوە. لێکۆڵەرانی لە زۆر لایەنی زمانیان کۆڵیوەتەوە،یەکێک لەو لایەنانە (خاوەن داریەتی زمانە) کەتیایدا هەوڵیانداوە دەستپێکی هەموو زمانەکان دا بنێن و خاوەنەکەشی دەستنیشان بکەن .
لەم ڕوەوە چەندەها بیردۆزیان خستۆتە ڕوو. دیارە لە ئاینی پیرۆزی ئیسلامدا ئەوە بە شێوەیەکی ڕون باس کراوە کە یەکەمین مرۆڤ لەسەر گەردون (باوکە ئادەم)ە ، کە هەر لەویشەوە زمان دەست پێدەکات و دەڕوات تا گەیشتوە بە ئێمە. دیارە ئەم زمانەش خودا بەخشیویەتی بە پێغەمبەر ئادەم (عليه السلام). هەروەکوو خوای گەورە لە قورئانی پیرۆزدا دەفەرموێت: (وعلم ءادم الاسماء كلها...) سورة البقرة / الاية 31. بۆیە دەتوانین بڵێین :١- زمان و توانای قسەکردن بەخشینێکی خوایە بۆ مرۆڤ. ٢-پێغەمبەر ئادەم (عليه السلام) یەکەمین مرۆڤە کە زمانی زانیوە. هەروەها زۆرێک لە شارەزایان و زمانەوانان لەسەر ئەو بڕوایەن کە زمان لەلایەن خواوە بە مرۆڤ بەخشراوە،ا هەروەکو (هێرا کلیت)، هەروەها لێکۆڵەری زمانی عەرەبی (ئیبن فارس) لەکتێبی (الصاحبي) و لامی لە کتێبی(فن الكلام)و دۆیونالد لە کتێبی (تشريح القديم) ئاماژەیان بۆ کردوە.
بەڵام هەندێک ڕەخنەی ئەوەدەگرن و دەڵێن : ئەگەر خوا زمانی بە مرۆڤ بەخشیوە دەبوو زمانێکی یەکگتوو هەبوایە . لە واڵامی ئەم گومانەدا دەڵێین زمانی یەکگرتوو بنیات نانرێ تا ژینگەیەکی یەکگرتوو ساز نەکرێ بۆ گشت مرۆڤ . کەواتە لەبەر ئەوەی یەک ژینگە لە جیهاندا نیە، بۆیە یەک زمانیش بوونی نابێت لەجیهاندا هەروەها زۆر لە زمانەوانان هەوڵی زمانێکی سەرتاسەریاندا بۆ ئەوەی زمانێکی دەستکرد ساز بکەن و بەهۆیەوە هەمو خەڵکان بەو زمانە بدوێن ، بەڵام دیارە ئەمە سەری نەگرت چونکە وەک لە پێشەوە ئاماژەمان پێکرد کە زمان بەخشینێکی خواییە، پاشان زمان پەیوەندارە بە ژینگە. دیارە لەدنیاش هەزارەها ژینگەی جیاجیا هەیە و هەمدیسان نەتەوەو کۆمەڵگاکانیش لەیەکدی جیان چ لەڕووی کەش و پێکهاتنی جیهازی دواندن و لایەنی جوگرافی و لایەنی کۆمەڵایەتی و هەست و سۆز...هتد. ئائەمانە هەرهەموویان فاکتەرن لەبەردەم سازکردن و بنیاتنانی زمانێکی یەکگرتووەوە. بۆیە بوونی ئەم زمانە هەڵەیە و بیرلێکرنەوەشی هەڵەیەکی دیکە.
هەمدیسان هەرمرۆڤێک کاتێک لەدایک دەبێت گریمان وادابنێین کەوا لەژینگەیەکی کوردیدایە، هەر لەگەڵ لەدایک بوونی ئەم منداڵە گەر بیگوازینەوە بۆ وڵاتێکی دیکەی تر بۆ نمونە ئینگلیز ، ئەوە دەبینین مرۆڤێکی ئینگلیزی لێدەر دەچێت ، کەئەمەش وادەکات ئێمەبڵێین فێربوونی زمان پەیوەندە بە ژینگەو { بۆماوە } نیە کەوا لە دایک و باوکیەوە بۆی بمێنێتەوە . هەروەها وەکو دەزانین لە سەرەتادا یەک زمان هەبووە و پاشان بەهۆی زۆربوونی دانیشتوان و پێویستی زمان ، زمانی تر سەری هەڵداوە و دروست بووە . بۆیە نەبوونی زمانی یەکگرتوو واتای ئەوە نیە کە خوا زمانی بە مرۆڤ نەبەخشیوە . بەڵکو هەبوونی زمانی جیاواز نیشانەی تواناو دەسەڵاتی خوای گەورەیە . هەر وەکو خوای گەورە لە قورئانی پیرۆزدا دەفەرمێت {وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ
(...السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ ۚ سورة روم/الأية :22
ئەم راستیەش {خوا زمانی بە مرۆڤ بەخشیوە } بایەتی {پەرەسەندنی داروین } لەڕەگەوە هەڵدەکێشێت و بە درۆی دەخاتەوە . چونکە ئەم تیۆرە باوەڕی وایە کە بنەمای بایۆلۆژی زمان ڕۆڵی خۆی دەبینێ لە پەرەسەندنی زمانی مرۆڤدا ,داروین لە کتێبی {نەژادی بنەچەکان } دەڵێت :{زمانی مرۆڤ و هاواری گیانەوەر تەنیا لە پلەدا جیاوازن ، زمانی مرۆڤ وەک مرۆڤ خۆی بەشێوەیەکی زۆر بەراییەوە هاتووە ،ا بەرەبەرە پەرەی سەندووە و پێداویستیەکانی وای لێکردووە قسە بکات}ا 1ئەو ڕایەی داروین هیچ پەیوەندی بە نەوەی ئادەمیزادەوە نیە، چونکە نەمرۆڤ گەشەی کردووە، نەزمانەکەی وە ئەم تیۆرە هیچ ڕاستیەکی زانستی نیە.ا
2ئەو رایەی داروین ئەوەندە نالۆژیکی بووە ، بۆیە(مارکس مۆلەر)ی هاوچەرخی، ناوی لەو تیۆرەی داروین ناوە ، تیۆری pooh-pooh.
3بۆچی هاواری گیانەوەر پەرەی نەسەند و نەبووە زمان ؟
4شتێک نییە بەناوی (زمانی بەرایی)، بەڵکوو ئەوەی هەیە کۆماڵگەی بەراییە.ا
5لە مێشکی مرۆڤدا ئامێرێک هەیە بەناوی ئامێری وەرگرتنی زمان، ئەم ئامێرە لە هیچ گیانەوەرێکدا نیە،ا هەر ئەوەش وای کردوە مرۆڤ هەم(قسەکەر) بێت،هەم توانای فێربونی هەموو زمانێکی ببێت، بۆنمونە ئەگەر منداڵێکی کورد لە کۆمەڵگایەکی ئەمریکی پەروەردە بکرێت،ئەمەریکی فێردەبێت، بەڵام ئەگەر سەگێک ، پشیلەیەک...هتد، لەگەڵ ئەو منداڵە بچێتە ئەمەریکا،ا هیچ گۆڕانێکی لێ ڕونادات، هەروەک سەگ و پشیلەی کوردی دەحەپێنن و دەمیاوێنن. 6زمانی مرۆڤ زۆر جیاوازە لە زمانی گیانەوەران. گیانەوەران توانای فەربونیان لەگەڵ مرۆڤ هەر نیە،ا لەناو خۆشیان زۆر دەگمەنە، ئەوەتا سەگ تەنها(هێما) و (وێنە) لەمرۆڤ فێردەبێت،جا ئەو مرۆڤە لەهەر نەتەوەیەک بێت گرنگ نیە، بەهیج جۆرێک ناتوانێت وشەیەکی مرۆڤ لاساییش بکاتەوە . گیانەوەران لەناوخۆشیاندا ناتوانن سنوری (ناسنامە و زمان)ی خۆیان ببەزێنن، بۆ نمونە ئەگەر(کتکە پشیلەیەک) لەناو هەندی (گورجیلە سەگ) بەخێو بکرێت، ئەوەهەر(میاوه میاو) دەکات نەک (حەوه حەو). لەکۆتایدا دەڵێین :ئەو توانایەی مرۆڤ بۆ (دەربڕین) و (ناو لێنان) و (قسەکردن) تەواو لەگەڵ زمانەوانی نوێ یەک دەگرێتەوەو تەواوی ئەو گریمان و تیۆرانە هەڵدەوەشێنێتەوە، کە پەیدابونی زمانی مرۆڤ بە لاسایی کردنەوەی سروشت یان به پەرە سەندن دەبەستنەوە. وە ئەوە پشتڕاست دەکەنەوە کەزمان بەخشینێکی خوایە بۆ مرۆڤ
سەچاوەکان:
1زمانەوانی،نوسینی:سەلام خۆشناو
2زاروزمان،نوسینی:نەریمان خۆشناو
270 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, December 8, 2019
زیاتر
كورد و زمانی یەکگرتوو
سیڤەرئەنوەر
کورد لەنێوان دوو گوتاری ناکۆکدا
خالید حەیاتی
زمان چییە؟
زاموا سەلام
بـــڕیارەکــەی یـەکێتی پێـچـەوانـەی دەستــــورەکــەیـــەتــــــی
حەبیب محمد جاف
زمانی کوردی لەناو خێزانە زمانەکاندا
دیدار ئەنوەر
نامە ئەکادیمییەکان
رەمز لە شیعری هاوچەرخی کوردیی کرمانجی خوارووی کوردستانی عێراقدا(١٩٧٠-١٩٩١)
هەرێم عوسمان
جوانی زمانی کوردی
ئارام ئەنوەر
سەردەمیی میدیای تاریک
ئارام قادر حەمەسور
ئارام ئەنوەر
(ئیذەیی ذاکتیلی) پەنجەکانی ئیدی
میتۆلۆژیای یۆنانی
بەختیار فەرەج
شکستی سۆسیالیزم و ئەزموونی سۆڤیەت
میران قادر ئەحمەد
پلانی پەروەردە بۆ ڕاهێنانی کۆمەڵگەی دەروەست
(لە دەلاقەی ڕوانگەکانی ژان ژاک ڕۆسۆوە)
کیشوەر پیرۆتی
زمانی كورت و گوێی قووڵ، یانیش به‌ پێچه‌وانه‌وه‌
ئەکبەر حەسەن
كورد لە 1.5 ملیۆن بەڵگەنامەی ئەرشیفی عوسمانیدا
ئا: ياسين تەها
ماركسیزم و ڕیفۆرمخوازیی
نووسینی: لینین
وه‌رگێڕانی: كارزان عه‌زیز
چۆن ئۆباما و ترامپ بوونە هۆی بۆشایی لە خۆرهەڵاتی ناوین
شالۆم لیپنەر
وه‌رگێران بۆ کوردی: که‌ماڵ حه‌سه‌نپوور
ته‌قینه‌وه‌كانی كه‌ركوك و خانه‌قین و سوتاندنی هه‌زاران دۆنم له‌ زه‌ویوزاری جوتیاران
كارزان عزیز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
وه‌همی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی
دەشنێ نەریمان
سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە هەناردەکردنی شۆڕشەوە بۆ هاوردەکردنی هەژاری
ئازاد مستۆفی
کوردبوون وەک یەقین سەربەخۆیی وەک ستراتیژ
نوری بێخاڵی
دوالیزمی یاریزانی خۆیی و تیمی بێگانە لە تۆپی پێدا
ژیوار ڕەسوڵی
چـــه‌ندپــــۆینتێك بۆ پێشهاته‌كانی به‌رده‌م رۆژئـاڤا
چالاك ئـاغجه‌له‌ری
زانیاری و ڕاگەیاندنی ئازاد
هیوا مەجید خەلیل، دکتۆرا لە گەشەسەندنی سیاسی
كوردبوون و جه‌نگی پاڵه‌وانی پیرۆز
هێمن کەریم
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
ڕێنماییكردن به‌ به‌كارهێنانی بیردۆزی هزری- ڕه‌فتاری
( Cognitive-Behavioral Therapy) له‌ قوتابخانه‌دا.
ئا؛ باخان به‌ختیار محمدأمین
خوێندكاری ماسته‌ر له‌ به‌شی ده‌روونناسی/ زانكۆی كۆیه‌.
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
کارەساتی رۆژئاوا و چەند سەرنجێک
خالید عەلیزادە
سه‌رده‌می ئیمام ئۆغلو!
ئاسۆ عه‌بدوللـه‌تیف
چی لە عێراقدا ڕووئەدات؟
مه‌ریوان وریا قانع
تێستی په‌سه‌ندكردنی فاشیزم
پژمان شەریعەتی
هزری گۆڕان له‌نێوان بەرەی دەسەڵات‌و بەرەی نارەزا!
چیا عەباس
ئایا کاک مەسرور دەتوانێت کابینەیەکی جیاواز پێکبێنێت؟
د. رەئوف کەریم پێنجوێنی
خۆپیشاندانەكانی عێراق، كۆتا ھەنگاو بۆ ساغبوونەوەی ململانێكان
محەمەد عەلی
ئاین لەسەرخانەوە بۆ ژێرخان
خوێندنەوەیەك بۆ هزری سیاسی و رۆشنبیری عەلی شەریعەتی‌
زاهیر محەمەدی
سەبارەت بە بەڕێوەبردنی ململانێی هزری لە ناو حزبدا
د.كاوە مەحموود
خەڵك لە نێوان بەردەكانی سیزیف و بیلالی حەبەشیدا
عیماد تەیب
بۆچی مرۆڤەکان ئەوەندە ئارەزووی کوشتنی یەکتریان هەیە؟
لوقمان حەوێز
ئاوابوونی خۆری بەختی کوردان (باشووری کوردستان)
فارین پاڵیسی – جوست هیلتەرمەن
و: کەماڵ حەسەنپوور
چل ڕێساکەی شەمسی تەورێزی بۆ عیشق
ئازاد بەرزنجی
کوردستان لە سەرەتاکانی سەدەی ١٩ی زایینی هەتا کۆتایی شەڕی یەکەمی جیهانی
د. کامڕان ئەمین ئاوە
ڕۆشنبیری و کورد و گلەیی
بۆ ئەحمەدی مەلا
سەردار عەزیز
ئومێد لە گەمەی سیاسەتدا
ڕزگار ئەمین نژاد
ئایدۆلۆژیای "ئەزبەنی" و وەهمی نوێکردنەوە
ئومێدحەمەعەلی
قەیرانی ئابووری ئێران و دژکردەوەی خەڵک
ساتیر شنۆیی
بۆ منداڵی کورد لە قوتابخانەکانی کوردستاندا
فێری نووسین و دەربڕینێکی باش نابن؟
سۆران حەمەڕەش
دەوری ئاڵوگۆڕی سیاسیی نێوخۆیی و دەرەکی لەسەر هزری دوکتور قاسملوو
شاهۆ حوسێنی
ئه‌مریكا هه‌ڕه‌شه‌یكرد ئیسرائیل وه‌ڵامی دایه‌وه‌ ! بۆچی؟
غەفور ئەحمەد
دەروێــــش لای حـــــــــافــزی شــــــیــــــــراز
حبیب محمد دەروێش
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010