کۆرۆنا سه‌لماندی كورد نرخی ئازادیی نازانێت
د. زاهیر سوران*

له‌ ساڵی رابردووه‌وه‌، شه‌قامی (مه‌وله‌وی)م نه‌دیبوو، هه‌ینی رابردوو به‌ كارێكی پێویست گه‌یشتمه‌ نیوه‌ی شه‌قامه‌كه، به‌داخه‌وه‌ له‌ ٣-٤ % ی هاووڵاتیان ده‌مامك و ده‌ستكێشیان پێوه‌بوو، فره‌ ترسام وسه‌رم سوڕمابوو، چۆن ئه‌و خه‌ڵكه‌ سه‌ریان ناوه‌ به‌سه‌ری یه‌كترییه‌وه‌ وه‌ك نه‌بایان دیووه‌ نه‌ بۆران. ئاخر ئه‌وه‌ كاسبیكردن نییه‌، به‌ڵكو گه‌وجاندنی یه‌كتری و له‌ناوبردنی یه‌كدییه‌‌، ده‌نا ‌بۆ‌ ده‌مامك ناكه‌ن ؟ كاتی كارانتینه‌ هه‌مووان هاواریان ده‌كرد: فشه‌یه‌. ده‌یان ویست ئازاد بن، كاتێكیش هه‌وای ئازادییان هه‌ڵمژی، نه‌یانتوانی سوودی لێوه‌ربگرن وتووشی نه‌خۆشییه‌كه‌ نه‌بن، به‌داخه‌وه‌ خۆیان وكه‌سانی تریان كۆرۆناخوارد كرد.
- سه‌ره‌تا وا ده‌زانرا كۆڤید ١٩ هه‌وكردنێكی سییه‌كانه‌و هێنده‌ مه‌ترسیدار نییه‌! به‌پێچه‌وانه‌وه‌ وا ده‌رنه‌چوو، بگره‌ كاریگه‌ری له‌سه‌رهه‌مووجه‌سته‌ی مرۆڤ هه‌س. ڤایرۆسه‌كه‌ هه‌موو ته‌مه‌نه‌كان ده‌گرێته‌وه‌و له‌وانه‌یه‌ كۆرۆنادارهه‌رگیز چاك نه‌بێته‌وه‌. ته‌نانه‌ت پاش چاكبوونه‌وه‌ش، نیشانه‌ی نامۆ ده‌رده‌كه‌وێت. -ئه‌وانه‌ی چاك ده‌بنه‌وه‌ پاشتر گیروگرفتی دی وه‌ك گه‌ڕانه‌وه‌ی توانای كاركردن و ته‌ركیزكردنیان هه‌یه‌ .
به‌رێزان، پسپۆڕه‌ ئینگلیزه‌كانی كۆلێژی پاشایه‌تی له‌نده‌ن، ئاماژه‌ی پێده‌كه‌ن كه‌ پاش تووشبوون به‌ كۆڤید ١٩، كۆرۆنادار تووشی ٦ جۆرنه‌خۆشی ده‌بێت، هه‌ریه‌كێكیان كۆمه‌ڵێك نیشانه‌یان هه‌س كه‌ به‌نده‌ له‌سه‌ر توندی هه‌وكردنه‌كه،‌ تا ده‌گاته‌ سه‌رپێویستی نه‌خۆش به‌ ئۆكسجین یان ئامێری هه‌ناسه‌دانی ده‌ستكرد. سه‌رۆكی تیمی توێژینه‌وه‌كه‌ خاتوو كلێر ستیڤ، ئێژێت:- گه‌ر بتوانیت جۆری نه‌خۆشییه‌كه‌ ده‌ستنیشان بكه‌یت، ئه‌وا كاتت له‌به‌رده‌ستدایه‌ یارمه‌تی نه‌خۆش بده‌یت وپێشوه‌خت چاودێری رێژه‌ی ئۆكسجین، شه‌كر و دابینكردنی شله‌مه‌نی گونجاو بكه‌یت. به‌ پێی توێژینه‌وه جیاجیاكان‌، ئه‌م گرووپانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ ئاسانی تووشی ڤایرۆسه‌كه‌ ده‌بن: ره‌گه‌زی نێر، هه‌ڵگری گروپی خوێنی A، قه‌ڵه‌وه‌كان، شه‌كره‌داران، به‌ساڵاچووان، ئه‌وانه‌ی نه‌خۆشی درێژخایه‌نی دڵ وبۆریه‌كانی خوێنیان هه‌یه.‌ جگه‌له‌ ئاڵۆزكارییه‌كانی نه‌خۆشییه‌ درێژخایه‌نه‌كان، له‌كاتی كۆرۆنادا ئالۆزكارییه‌كان ئه‌وه‌نده‌ی دی زیادده‌كه‌ن، ناسراوترینیان بریتین له:-
١- گیروگرفتی هه‌ناسه‌دان، به‌پێی پسپۆرانی هه‌رێمی لۆمباردی ئیتالیا، زۆربه‌ی زۆری ئه‌و كۆرۆنادارانه‌ی چاكبوونه‌ته‌وه‌ هێشتا گیروگرفتی ناڕه‌حه‌تی هه‌ناسه‌دان وكۆكه‌یان ماوه‌. یه‌كێك له‌ نه‌خۆشه‌كانی خۆم ده‌ڵێت:- به‌رده‌وام هه‌ست به‌ بێهێزی و بێتوانایی گشتی و ته‌نگه‌نه‌فه‌سی ده‌كه‌م، ژانه‌سه‌رو هیشكه‌ كۆكه‌ش وازی لێ ناهێنێت.
٢- ئاڵۆزكارییه‌ ده‌مارییه‌كان، (فره‌ ده‌بینرێت) زۆربه‌ی زۆری كۆرۆناداره‌كان، ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی نیشانه‌ی سووكیشیان هه‌بووه‌ تووشی نیشانه‌ی نامۆده‌بن، وه‌ك هه‌وكردنی مێشك و سه‌ر لێشێواوی‌. ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌یه‌ك كه ‌له‌ له‌نده‌ن ئه‌نجامدراوه،‌ ئاماژه‌ی پێ ده‌كات كه‌: له‌ بنه‌ڕه‌تدا هه‌موو كۆرۆناداره‌كان تووشی هه‌وكردنی مێشك و پتكه‌ده‌مار بوون، ئه‌وه‌ش نه‌خۆشییه‌كی ده‌گمه‌نه‌ تووشی منداڵ ده‌بێت، پاش ئه‌وه‌ی تووشی هه‌وكردنێكی ڤایرۆسی ده‌بێت. توێژینه‌وه‌كه‌ ٤٣ كۆرۆناداری ئینگلیزی له‌خۆ گرتبوو به‌م شێوه‌یه‌ بوو: - ٨ نه‌خۆش جه‌ڵته‌ی مێشكی هه‌بووه‌ . - ٨ نه‌خۆش تووشی تێكچوونی ده‌ماری بوو‌ن.
-١٠ نه‌خۆش گیروگرفتی مێشكی هه‌بووه‌ . -١٢ نه‌خۆش هه‌وكردنی مێشكی هه‌بووه‌. مایكل زاندی پسپۆری ده‌مارزانی ونه‌شته‌رگه‌ری ده‌مار، ‌یه‌كێكه‌ له‌ توێژه‌ره‌وه‌كان، ده‌یه‌ژێت:- ژماره‌یه‌كی زۆر كۆرۆنادارمان ده‌ستنیشانكرد كه‌ گیروگرفتی ده‌مارییان هه‌بوو، له‌گه‌ڵ هه‌ندێك نیشانه كه‌ په‌یوه‌نده‌ به‌ نه‌خۆشی ده‌روونییه‌وه‌. ٣- پسپۆران له‌ مایۆكلینیكی ئه‌مێریكا ئاماژه‌ی پێ ده‌كه‌ن كه‌ :منداڵ تووشی چه‌ندین هه‌وكردن ده‌بێت، حاڵه‌تێكی مه‌ترسیداره‌و ده‌بێته‌ هۆی هه‌وكردنی دڵ، بۆریه‌كانی خوێن، گورچیله‌، كۆئه‌ندامی هه‌رس‌ و مێشك، چاو، ده‌ركه‌وتنی په‌ڵه‌ی سه‌ر پێست. زۆرجاران هه‌وكردنه‌كان ده‌بنه‌ هۆی په‌نمان، سووربوونه‌وه‌و ئازار. ته‌نیا له‌ ٨٠% كۆرۆناداره‌كان تووشی ئاڵۆزكاری ئاسان ده‌بن. هاوكات له‌ ٥ كۆرۆناداردا یه‌كێكیان تووشی باری توندی نه‌خۆشییه‌كه‌ ده‌بێت وئازاره‌كانیش توول ده‌كێشن.
٤- به‌ پێی توێژینه‌وه‌یه‌كی دی له‌ چین ئه‌نجامدراوه‌، له‌ دوا ژماره‌ی گۆڤاری پزیشكی (JAMA) ئه‌مێریكی دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، له‌ كۆی ٣٨ كۆرۆنادار ٦ یان تۆوه‌كه‌یان ڤایرۆسی كۆرۆنای تێدا ده‌ستنیشان كراوه‌ واته‌ له‌١٥% یان، به‌ڵام نه‌خۆشه‌كان هیچ نیشانه‌یه‌كی هه‌ناسه ‌ونه‌مانی بۆن وتام یان تیادا نه‌بووه‌، ئه‌وه‌ش مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه، له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ هۆی نه‌زۆكی پیاو. توێژیاران ئێژن:- ده‌بێت توێژینه‌وه‌ی دی ئه‌نجام بدرێت بۆ دڵنیا بوونه‌وه‌ له‌ ئه‌گه‌ری ئایا پیاوی كۆرۆنادار ده‌توانێت هاوسه‌ره‌كه‌ی تووشی ڤایرۆسه‌كه‌ بكات یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ؟ ئه‌وكاته‌ له‌وانه‌یه‌ ڤایرۆسه‌كه‌ به ‌هۆی سێكسه‌وه‌ بگوێزرێته‌وه‌.
٥- كاتێك دووگیانه‌كان تووشی كۆرۆناده‌بن، له‌وانه‌یه‌ ئاوله‌مه‌كه‌ی نێو منداڵدانیان تووشی كۆرۆنا بێت، ئه‌وه‌ش یه‌كێكه‌ له‌و گیروگرفتانه‌ نه‌خوازراوانه‌ی رووبه‌رووی مامان و پزیشكی به‌شی ژنان بۆته‌وه‌، كه‌ ده‌بێت هه‌رچی هه‌یه‌ بیكه‌ن بۆ رزگاركردنی دایك وكۆرپه‌كه‌ی. له‌ ئه‌مێریكا، دووگیانێكی كۆرۆناداری بێ نیشانه‌ له‌ ژێر ئۆكسجیندا به‌رێگای نه‌شته‌رگه‌ری كچه‌كه‌ی له‌دایك ده‌بێت وپاشتر باری ته‌ندروستی تێكده‌چێت، بێئه‌وه‌ی منداڵه‌كه‌ی خۆی ببینێت كۆچی دووایی ده‌كات ‌. له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بێت هه‌موو هه‌وڵێك بدرێت بۆئه‌وه‌ی دووگیانه‌كان تووشی كۆرۆنا نه‌بن، گه‌رهاوسه‌ره‌كانیان نه‌خۆشن ده‌بێت لێیان دووربكه‌ونه‌وه‌، سۆز به‌كارمه‌هێنن، تا فره‌ پێویست نه‌كات نابێت سه‌ردانی پزیشك و نه‌خۆشخانه‌كان‌ بكه‌ن، هه‌وڵبده‌ن وه‌ك جاران با له‌ ماڵه‌وه‌ منداڵتان ببێت. نابێت به‌ هیچ جۆرێك دووگیان خۆی بخاته‌ به‌رده‌م مه‌ترسی تووشبون به‌ ڤایرۆسه‌كه چونكه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی مه‌ترسیدارو نه‌زانراوه‌ ‌.
٦- گیروگرفتی ده‌روونی، هه‌رچه‌نده‌ توێژینه‌وه‌ له‌سه‌ر باری ده‌روونی كۆرۆنادار ده‌گمه‌نه‌ به‌ڵام باوه‌ڕناكه‌م كۆرۆنادارێك هه‌بێت، رۆژێك نیشانه‌ی نائارامی، بێهێزی ده‌روونی، تووڕه‌یی و بێتاقه‌تی پێوه‌ دیار نه‌بووبێت.
كۆرۆناداری وا هه‌یه‌ ٣ مانگ پاش چاكبوونه‌وه‌ نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ دۆخی جارانی خۆی، ماندووبوون و شه‌كه‌تی ته‌نگی پێ هه‌ڵچنیوه‌، بیركردنه‌وه‌ی خراپ، ته‌ركیزكردنی ناڕه‌حه‌ت، گیروگرفتی بیر، بیركورتی، گیروگرفتی نووسین و قسه‌كردن و بینینی هه‌یه‌. هه‌ندێك جار ته‌نگه‌نه‌فه‌سە وهه‌ناسه‌دان ئاسان وئاسایی نییه‌. لای خۆشمان ژماره‌یه‌ك كۆرۆنادار پاش چاكبوونه‌وه، تووشی كۆمه‌ڵێك نیشانه‌ی ده‌ماری و هه‌ناسه‌دانیانی فره‌ نامۆیان تیادا ده‌ركه‌وتووه‌، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌ بێ هێزی و بێ توانایی ده‌ماری و ده‌روونی. زۆرجاران نه‌خۆش چه‌ند رۆژێك هه‌ست به‌ باشی ده‌كات، له‌ناكاو نیشانه‌ی جیاوازی دی لێ ده‌رده‌كه‌وێته‌وه‌. هیوادارم به‌رده‌وام خۆتان بپارێزن، جگه‌ له‌ ئاماره‌ تۆماركراوه‌كان رۆژانه‌ سه‌دان كۆرۆناداری نوێی ده‌ستنیشان ده‌كرێت و له‌ ماڵه‌وه‌ چاره‌سه‌ر ده‌كرێن. تكایه‌ له‌ شوێنه‌ قه‌ره‌باڵخه‌كاندا ده‌مامك به‌كار بهێنن، ده‌سته‌كانتان پاك بشۆرن ئه‌وسا ده‌مامك ببه‌ستن، ده‌مامكه‌ به‌كارهێنراوه‌كان له گیرفانتاندا دامه‌نێن، فرێی مه‌ده‌نه‌ سه‌ر زه‌وی، یاری به‌ ژیانی خۆتان و ئێمه‌ش مه‌كه‌ن، گه‌ر نه‌خۆشیت له‌ ماڵ بمێنه‌ره‌وه‌، با‌ كۆرۆنا له‌وه‌ زێده‌تر ئازیزانمان لێ نه‌كات و ژیانمان لێ تاڵ نه‌كات.
*سه‌نته‌ری پزیشكیی نوێ، سلێمانی.
٢٤ خه‌رمانان ٢٠٢٠
33 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Friday, July 24, 2020
زیاتر
جەدەلێکی وجوودی لە نێوان تایەر بەگی جاف و نـــــــــــــــــــاری
حەبیب محمەد دەروێش
جەستەی بێدار و درکی خەوتوو!
مەحمود شێرزاد
یازدە ساڵەی دامەزراندنی بزوتنەوەیەکی هیواکوژ
کەمال چۆمانی
کۆرۆنا لە نەخۆشییەکی تێپەڕەوە بەرەو پەتا دەچێت، ئێستە چی بکەین؟
چاوپێکەوتن لەگەڵ: ئالان م نوری
سۆفیگەری - ئەحمەد کسرەوی*
تەعریب بەو شێوەیە راناگیرێت !
شوان داودی
سەرهەڵدانی تەسەوف لە وڵاتی كوردەواریدا
یاسین تەها
هەندێک لە کەلتووری‌ ژیانی‌ کۆچەری‌ کوردەواری‌
د. ئاراس محمد صالح
بەرگریكردن لە زارا، بەرگریكردن لە شوناس
نەبەز گۆران
کوردستانی عێراق لە سیاسەتی گشتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران
هه ردی مهدی میکه
ئه ژی ئازاد ئه بوبه کر
هەرێم و بەغدا
شوان کەریم کابان
له‌ باره‌ی بوێرییه‌كه‌ی مسته‌فا زه‌ڵمییه‌وه‌
د.عرفان مستەفا
هه‌ڕه‌شه‌كانی كۆرۆنا له‌سه‌ر كه‌رتی نه‌وتی كوردستان
شه‌هریار شێخله‌ر
لەنێوان من و تۆدا ئەی دۆست
حەسەن هەمزە
میدیا له‌نێوانی گه‌شه‌پێکردنی کۆمه‌ڵ و ژماره‌دا
پۆڵا سەعید
ئه‌و ڕۆژه‌ هات، كه‌‌ ترسمان لێی ھەبوو!
د . زاهیر سوران
پسپۆڕی نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
كالیسێۆم و كۆرۆنا
د. زاهیر سوران سه‌نته‌ری پزیشكی نوێ، سلێمانی
گەورەم خەڵک چی بکات؟
زه‌به‌نگ به‌هادین
له‌ یادی قوتابییه‌كی قوتابخانه‌ی ئه‌ندیشه‌ و هزری قاسملوو:
ناسر ساڵحی
دەسەڵاتدارێتی بەھێز کامەیە؟
مه‌ریوان وریا قانع
پەتای كۆرۆناو تیۆریزەی سیاسی بیرمەند فرانسیس فۆكۆیاما لە توێژینەوەیەكی گرنگدا: پەتاو سیستەمی سیاسی
د. شیرزاد نجار
دوای دانپیانان چارەسەر چیە؟
د. یوسف محەمەد سادق
کۆ ڤید ١٩ و ئاسایشی ژمارەیی ((ئەمنی رەقەمی))
د. نەزاكەت حسێن
مەلا نەوزاد .خاوەنی لۆژیکی زانستی !....
پرسەنامەی ناوەندی کەلتوری کۆچ بۆ کۆچی دوایی مەلا نەوزاد ئەندامی دامەزرێنەر و هاوکاری بەردەوام
هۆشیاری تاك و میكانیزمی رێگەگرتن لە هزری توندڕەوی
یوسف عوسمان حەمەد
پانۆڕامای نه‌وت
د. محمد امین
دەستووری کوردستانێ لە نێوان هزری سیاسیی و مەودای یاسایی
د. کرمانج گوندیی
فاشیزمی تورکی لە لوتکەی مەترسیدا
سەلاح خدر
ڕوانگەی ئۆجەلان بۆ كورد
شاتوو محمد كریم
هه‌ڵه‌كانى پارتى كوردستانيان وێرانكرد
شێرزاد شێخانى
ێشتا پێش كۆرۆنا وپاش كۆرۆنامان نه‌دیوه !
د . زاهیر سوران*
نوێترین توێژینەوەی ستاندەر لێكەوتەكانی كۆرۆنا لەسەر دەسەڵاتی كوردستان و ئایندەی ئاشكرادەكات
مردن چییە؟
لە کتێبی "چەمکی مردن لە زمانی کوردیدا"
لالە مدحت
له‌ بانگه‌شه‌ی ئابوری سه‌ربه‌خۆوه‌ بۆ بانگه‌شه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا
دانا مه‌نمی
كاریگه‌رییه‌كانی‌ «هونه‌ری‌ شه‌ڕ» به‌ سه‌ر مێژوو و سیاسه‌تی‌ جیهانی‌ دا
سه‌لاح بایه‌زیدی
هێشتا گەورەكان ماف ‌و چێژی منداڵان زەوت دەكەن
بارزان شێخ عوسمان
شەڕ لە سنووی زاخۆ، هەڕەشەكردن لە سلێمانی
لەتیف نێروەیی
مەرگ بە کۆرۆنا یا بە برسییەتی؟
دانا هەڵەبجەیی
ئەی رەفیق و ئەی رەقیب، کۆرۆناش بڕوا
ستران عەبدوڵا
هزری سیاسیی كوردی
ئاراز رەمەزان
ڕەهەندی دەرونشیکاری لە چیرۆکی خانمی قەڵەو
لالە مدحت
(یەکێتیی) نوێ و کۆسپەکانی بەردەم نوێبوونەوە
نیاز سەعید عەلی
دەوری تەکنەلۆجیا لەناسینەوەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا
به‌ختیار ئه‌مین
بۆچی شەپۆلی كۆرۆنا، لە کەناری سلێمانی لەنگەری گرت؟
د. زاهیر سوران
پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
ساڵی نوێی خوێندن لەگەڵ ڤایرۆسی کرۆنادا به‌ختیار ئه‌مین*
خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گێژاودایە
نووسینی: مەها یەحیا
وەرگێرانی: حسێن ئەحمەد حسێن
جۆرج ئۆروێڵ و چەند تێبینییەك لە بارەی چەمكی ناسیۆنالیزم
وەرگێڕان و پێداچوونەوە: سەلاح بایەزیدی‌
ئەنجومەنی دادوەری دەبێ یاسا جێبەجێ بکات
حاكم شێخ له‌تیف
کەسێتی رەفیق حلمی لەکتێبخانەکەیەوە
نەوزاد جەمال
بە رۆژوبون لە مەعریفە!
د. سه‌ردار عه‌زیز
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010