بە تەوزیف بوونی دیاردەکان !
هاورێ نەهرۆ

پروسەی تەوزیف ئەوەیە دیاردەیەک دەخرێتە پێناو دیاردەیەکی دیکەوە، ئەگەر ئاوەرێک لە سەراپای پروسەی ژیان بدەینەوە دەگەینە ئەو راستی یەی کە پروسەی تەوزیف لە زۆر لایەن ئیشی لەسەر کراوەو دەکرێ، خودی مەبەست لە ژیان پروسەیەکی تەوزیفی یە لە پێناو مانەوەی نەسل ! بۆ نموونە وانەکانی قوتابخانە سەراپای تەوزیفی یە هەر لەوانەی زمانەوە بگرە تا ماتماتیک و میژوو جوگرافیاو فیزیاو کیمیا و بایلوجی، ئێمە بۆیە زمان فێر ئەبین تاوەکو بە شێوەیەکی راست و رەوان کایەی ئاخاوتن و نووسین ئەنجام بدەین کەواتە فیر بوونی زمان مەبەست نییە بەڵکۆ ئامرازێکی تەوزیفی یە بۆ ئەنجام دانی کارێکی تر تەنانەت ئاخاوتن و نووسینیش لەدوا ئاکام دا دەبنە تەوزیفی بۆ راگرتنی پروسەی کومینەکەیشنی نێوان مرۆڤەکان، ئێمە کاتێک وانەی میژوو دەخوێنین لە پێناو میژوودا نییە وەک بابەتێکی ئەبستراکی بەڵکو فیربوونی میژوو لە پێناو شارەزایی یە، شارەزاییش لە پێناو خۆ ناسینە وەک یەکەی بە کۆمەڵ، کەواتە لێرەدا فێربوونی میژوو کارێکی تەوزیفی یە لە پێناو خۆ ناسینی شوناس کە لەئاکام دا خۆناسینیش دەبێتە کارێکی تەوزیفی لە پێناو ناسینی رەگ و سەنگ لەسەر ئاستی یەکەی بە کۆمەڵ یاخۆد لەسەر ئاستی یەکەی تاک ! کاتێ هەر یەکەیەکی بەکۆمەڵ ئاستی میژوویی خۆی ناسی دەتوانی زیاتر بە ئاسانی ئاراستەی پروژەکانی بکات لە پێناو مانەوەو بەردەوام بوون ! سەبارەت بەماتماتیکیش هەمان شتە، رەنگە هەندی کەس پێ وابێ فێربوونی ماتماتیک بۆ هەمووان کارێکی بێهودەیە بەڵام لەراستی دا ماتماتیک دەرهاویشتەی یاسای زانستی نێو یەکەی جەستەی مرۆڤ و سروشتە کە بەشیوەیەکی لۆژیکی کاری لەسەر کراوەو بیردۆزەکانی دەرهێنراوە کە لە ئاکام دا فیربوونی ماتماتیک دەبێتە ئامراز بۆ تیگەیشتن لە میکانیزمی جەستەی مرۆڤ و هەروا پروسەی گۆرانکاری سروشت بەدەر لەمە لەسەر ئاستی ژیانی رۆژانەی کۆمەڵگا فیربوونی ماتماتیک وەک مەسەلەیەکی تەوزیفی سودی زۆر گەیاندووە، ئەو ئامیرانەی رۆژانە بەکاری دەهێنین هەر لە تەلەفون و کامیراو کومپیوتەرو تەلەفزیون لەسایەی تەکنولۆژیای سەردەم بونەتە ئامێری رەقەمی، بۆ بەکار هینانی هەر یەک لەو ئامێرانە مرۆڤ ناچارە پەنا بەرێتە بەر ماتماتیک لایەنی کەم ژمارە ! تەنانەت تەقسیم بەندی شوناسی مرۆڤەکان لەسەر بنەمای ژمارەو ماتماتیکە، لە وڵاتانی ئەوروپا لە رێگای رۆژو ساڵی لە دایک بوون و چەند ژمارەیەکی تر شوناسی کەسەکان دیاری دەکرێ ! یاری لۆتۆ کە یارییەکی بەربڵاوە لە وڵاتانی ئەوروپی لەسەر بنەمای ژمارە بەرێوە دەچێ ! جگە لەوە هەر پیشەیەک دەگری هەر لە فرۆکەوان و دوکتۆرو ئەندازیارو کریکاری هوشیار پیویستی بە ماتماتیکە بۆ راهی کردنی کارەکانیان ! کەواتە فێربوونی ماتماتیک تەوزیفی یە لە پێناو ئامانجێکی تەوزیفی تر ! سەبارەت بە کیمیاو فیزیاش و فێربوونیان هەمان دیاردەیە کە بەشێوەیەکی تەوزیف دەخوێنرێ، ئێمە بۆیە کیمیا دەخوێنین تا لە گۆرانکارییەکانی جەستە تێ بگەین تاوەکو لە پێکهاتەی ئەو کەرەستانە تێ بگەین کە روژانە بەکاری دێنین چ وەک خوراک یان کاربرد ! فێربوونی کیمیا وەک مەسەلەیەکی تەوزیفی بۆ تێگەیشتن لە پروسەی گۆرانکاری نێو خۆدی دیاردەکان ! کە چۆن ئەنتراکشن وپروسەی تێک هەڵچوون تیایاندا ئەنجام دەدرێ ! سەبارەت بە فیزیاو فێربوونی فیزیا دیسان مەسەلەیەکی تەوزیفی بەدی دەکەین، یاساکانی فیزیا مەبەست لە فیربوونیان تەوزیفە بۆ ناسینی جوڵەی جەستەو گۆرانکاریەکانی سروشت و شێوەی ئیش کردنی ئەو ئامێرانەی رۆژانە بەکاری دەهێنین، جگە لەمەش هەموو پیشەکان پیویستیان بە یاسای فیزیاوی یە بۆ ئەنجام دانی کارەکانیان ! سەبارەت بە زانستی بایلۆژی دیسان بە مەسەلەیەکی تەوزیفی دەخوێنرێ بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمی جەستەی مرۆڤ و ئاژەڵ و پەلەوەرەکان تەنانەت رووەکیش ! ئەگەر ئێمە بایلۆژیمان نەخوێندبێ نازانین وەزیفەی خوێن چی یە ؟ کە خۆی لە هینانی ئۆکسجین و بردنی دووی ئۆکسیدی کاربۆن و راگرتنی پلەی گەرمای جەستەو بردنی وزەو هینانی پاشماوە دەبینێتەوە! لێرەدا ئەگەر هەڵوەستەیەک لەسەر ئەدەب بکەین لەسەردەمی گڵوباڵیزم و قوناغی پۆست مۆدرێن، ئەدەبیش وەک هەموو ژانرەکانی شیعرو چیرۆک و رۆمان و شانۆ ئەمرۆ کارو ئەرکی تەوزیفی ئەنجام ئەدەن، تەنانەت ئیش کردنی نووسەران لەسەر زمان وەک رەگەزی مانەوەی یەکەی نەتەوە، وەک تەقاندەوەی وزەی ئەم دەسەڵاتە کە ئەمرۆ کاری لەسەر دەکرێ مەسەلەیەکی تەوزیفی یە! دەبێ ئاماژە بۆ ئەوە بکەین کە لە نێو ژانری ئەدەبێ شیعر یان چیرۆک پەنا بردنە بەر زیاتر لە زمانێک خزمەت بەم ئاراستەیە دەکا، نووسەر کاتێ پەنا ئەباتە بەر وشەیەکی بێگانە مەبەستی ئەوەیە خوێنەرانی نەتەوەکەی ئاشنا بکا بەو وشەیە، کاتێ نووسەر لە دەقێکی شیعری یان درامی ئەدەبی باسی پروسەیەکی بایلۆژی دەکا مەبەستی ئەوەیە ناساندنی خوێنەرە بەو پروسەیە، کاتێ نووسەر لە رۆمانێک دا باسی تەرزی ژیانێکی دیاری کراو دەکا مەبەستی ئاشنا کردنی خوێنەرە بەو تەرزە ژیانە، دراماکانی خۆشەویستی مەبەستی تەوزیفی لێ یان جێگیرکردنی بەهای خۆشەویستی یە لای ئەندامانی کۆمەڵگا و جوشدانی ئەو پەیوەندییە کە وەک ئەکسیر ژیان پیویستی پێیەتی ! کەواتە دەتوانین بڵێن لەسەردەمی گڵوباڵیزم دیاردەکان دەبنە تەوزیفی، ئەم تەوزیف بوونەش ئەدەبیش دەگرێتەوە لەوانەیە لە ئایندەی نزیک قوتابخانەی ئەدەبی تەوزیفی بێتە کایەوە، ئەمە مانای ئەوە نییە تا ئێستا ئەدەب وەک تەوزیف ئیشی لەسەر نەکراوە ! بەڵام لەمەودوا بەشیوەیەکی تەوزیفی زیاتر بایەخی پێ دەدرێ و ئیشی لەسەر دەکرێ ! ئەدەبێ تەوزیفی بە واتای ئەدەبێ سود ( نەفعی ) ئەمەش رەنگدانەوەی ئەو مەزهەبەیە ( نەفعی ) یە کە ئەمرۆ ئەوروپا سودی لێ ئەبینی ! لەسایەی هومانیزم و ئایدولوژیەتی لیبرالیزمی نۆی جیهان دیاردەی تەوزیفی و نەفعی رۆژ لە دوای رۆژ برەو پەیدا دەکا ! وەک خواستێکی کۆمەڵگای بەکاربەر ( مستهلک ) پیویست و ژیارییە! بێگومان ئێمە لێرەدا ناچینە نێو بنج و بنەوانی ئەدەبی تەوزیفی و نەفعی هەموو رەهەندە دیارو نادیارەکانی روون بکەینەوە، تەنیا ئەوەندە بەسە کە بڵێن ئەم ئەدەبە ئەمرۆ لە ئەوروپا بوونی هەیە !
8131 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Thursday, December 31, 2015
زیاتر
مــرۆڤــ و تــێكنۆلۆژی، كــامیان بــەسەرە كــامـیـانــدا زاڵــە؟
رێبوار حسێنی
سواره‌ له‌ نێوان دوو ئه‌زموون و دوو شێوه‌ ژیانی جیاوازدا
ئه‌مجه‌د غوڵامی
ناوچه‌ تاریکه‌کانی تیرۆریزم
ئالن به‌دیۆ و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌می فه‌رانسه‌
نووسین و کۆکردنه‌وه‌ی ده‌ق: جه‌واد گه‌نجی
وه‌رگێڕانی له‌ فارسییه‌وه‌: حه‌مه‌ی که‌ریمی
له‌شکرکێشی تورکیاو پێوست بوونی هاوپه‌یمانیه‌کی نوێ؟!
سه‌ردار عه‌بدوڵا حه‌مه‌
هەنگاوەكانی پێش ئاشتی لە توركیا
حەبیب محەمەد دەروێش
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
نەبوونی بنەمای زانستی و بەرپرسیارێتیی یاسایی و نەریتی
لە توێژینەوەیەكی (د.عیزەت فەتاح حەمەساڵح)دا
بوار نوورەدین
ئیدەی کەلاوە
مەنسوور تەیفووری
شوناسی پوپولیزم
هاوڕێ نەهرۆ
بەرەو تورکیا یان ئێران؟ ...
تاهیر رەحیم
قانع و کێشەی نەتەوایەتی
ئیبراهیم ئیسماعیل پوور
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ بڵاودەبێتەوە
داهاتویێک پاش کاپیتالیزمیش هەیە
لە سویدییەوە: رەسوڵ سەفەریانی
ئایا داعش بە پلانی ئەمریکا هاتووەتە ناوچەکە؟
ئیحسان فەتاح
نیچە روخساری دژ، بەڵام قوڵ
فەڕۆخ نێعمەتپوور
پێكەنین وەك چارەسەر لای هێرمان هێسە
بەفراو نوری
روانینی سلۆتەردایك بۆ بنەما فەلسەفییەكانی دێریدا
لەكتێبی (دێریدای مسری) وەرگێڕانی بەكرعەلی
رانانی: د. تریفە عمر
وێنه‌ و حه‌قیقه‌ت...
ئومێد حه‌مه‌عه‌لی
ترپەی دڵ‌و ئاوازی وشە
ئیسماعل فەرەج
وه‌سفی كه‌سایه‌تی دیكتاتۆر
به‌ختیار محه‌مه‌د
دوای هێرشی داعش ، پێویسته‌ ، چی بكه‌ین؟نوسینی:
ئومێد قەرەداغی
پێكدادانی كورد و توركمان
له‌ كه‌‌‌ركوك و ناوچه‌كانی تر له‌ خزمه‌‌تی كێدایه‌؟!
نجم الدین فارس حسن
ژاك دوریدا بۆ ژیل دولوز
ئەبوبەکر جاف
شیکارییەک لە سەر ئازادکردنەوەی شنگاڵ
جیهاد موحەمەد
ئابوری میلیشیایی
دکتۆر محەمەد گەناویی
ئەفسانەی ژێردەستەیی ژنان
ئیڤلین ڕید
وەرگێڕان: نەسیبە بارانی
ئوستورەی ڕێفۆڕم و ژوورنالیزمی سۆفیستانە
نووسەر: پەیمان عەلیپوور
ڕۆشنبیر، ماناکانی دیکەی سیاسەت و تاوانی ئایدۆلۆژیا
فەرهاد بهێشتی
ئیدۆلۆژی، فەلسەفەیە یان وەهم؟
رەسوڵ سێلەکە
وەڵاتێک لە ژان ...
ئەمجەد شاکەلی
ئیستاتیكای (جوانی) سیاسەت
محمدامین گەناوی
عیشق له‌ كتێبی (بوون و نه‌بوون)ی ژان پۆڵ سارته‌ردا
رزگار عه‌لی
گلۆبالیزاسیۆن و "ده‌وڵه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌"
سەلاح بایەزیدى
چیبکرێ تاوا لە پارتی بکرێ ببێ بە پارتێکی سیاسی مرۆڤدۆست؟
ئازاد حمە
رامانێکی فەلسەفی دەربارەی "نەبوون"..
شامیر مولان
شكست هێنانی ئه‌مریكا
له‌(ئه‌فسانه‌ی جه‌نگی دژه‌ تیرۆردا)!
یاسین له‌تیف
ژمارە 31‌و فۆرمی 31ی ئاب وەك یەكەیەكی فەرهەنگی زمانی كوردی
د. تریفە عومەر
بێدەنگی هەولێر: تەنگژەی شوناسی هەولێریی
شێرکۆ کرمانج
نارەزاییەکان لە دەستێوەردانی حکومەت
جۆن ستیوارت میڵ
گێڕانەوەی ئەنفال وەکوو کارەساتێکی پارتیکولار
چەند سەرنجێک لەسەر کۆمەڵەچیرۆکی
"جەستەیەکی خۆڵاوی بەسەر قاڵیچەی سولەیمانەوە"
محەمەد محەمەدمرادی
ڤ
ئایدیای زمان/ ئایدیای شانۆ
چەند خاڵی سەرەتایی و مانیفێستۆیی
ئەمین کەرەمی و هاوڕێ یووسفی
سوسیالیزمی میدیایی لە دەستە واژەکان دا
سلیمان عبدی
مەعریفەی ئیگزیستانسیالیزم و کۆمەڵگەی باشوری کوردستان
ئه‌فشین غولامی
بیری فەلسەفی یۆنان پێش ئەفلاتون
د. حسین حرب
وەرگێڕانی: رەفیق غەفور
زمانی کوردی و پێوه‌ندی به‌ناسنامه‌ی کورده‌وه‌
محه‌مه‌د که‌ریمی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
ئه‌ده‌بی پۆست مۆدێڕن، زه‌رووره‌تێکی ناوه‌خت
حه مه ی که ریمی
تورکیا لە دوو ڕێیانی شەڕو ئاشتیدا
نووسینی : بورھان شێخ رەئوف
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010