بڕیارێكی نا به‌رپرسانه، زیانێكی فره‌ مه‌ترسیدار
د. زاهیر سوران پسپۆڕی
نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی .

بڕیارێكی نا به‌رپرسانه، زیانێكی فره‌ مه‌ترسیدار . په‌روه‌رده‌، وشه‌یه‌كی دێرینەو لەسەدەی پێنجەمی پێش زاین گریکییەکان دایانھێنا بەناوی (پێداگۆک) لەبنەڕەتدا ساده‌یه، وه‌لێ لەماناو جەوھەردا فراوانە. به‌ڵام پرۆسێسێكی درێژی پڕ‌مانا ودرێژخایه‌نه‌ بۆ دروستكردنی مرۆڤه‌كان، هاوكات هۆكارێكی گرنگ وسه‌ره‌كییه‌ له‌ پێگه‌یاندن و پێشكه‌وتنی گشت نه‌ته‌وه‌یه‌ك وبنیاتنانی بنه‌ماكانی حوكمڕانی له‌ رێگای نه‌وه‌كانییه‌وه‌.
په‌روه‌رده‌ی باش و ڕاسته‌قینه‌ ئه‌رك وزاده‌ی خه‌مخۆری و دڵسۆزی و تێگه ‌یشتنی ویژدانی، ئه‌خلاقی هه‌مووانه‌. په‌روه‌رده‌كرنی رێكوپێك هه‌ڵسوكه‌وت و به‌رپرسیاریه‌تی كه‌سه‌كان به‌ ئه‌رێنی ده‌گۆڕێت. په‌روه‌رده‌ی به‌رهه‌مدار واته‌ باوه‌ڕهێنانه‌ به‌راستییه‌كان ته‌نانه‌ت گه‌ربێت و فره‌ تاڵ، به‌ئازاروكاره‌ساتداریش بێت وه‌ك بوونی ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤید ١٩).
به‌رێزان راشكاوانه‌ ده‌بێژم :-پاش ٥ مانگ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا به‌و شێوه‌یه‌ وه‌ك نه‌خۆشییه‌ك، پێویسته‌ هه‌موومان له‌ گه‌ڵیدا هه‌ڵ بكه‌ین وگۆڕانكاریی ئه‌رێنی له‌ په‌روه‌رده‌ی منداڵدا بكرێت ‌. ڕاسته‌ كورد دوژمنی زۆره‌ به‌ڵام له‌ هه‌موویان مه‌ترسیدار تر خۆمانین چونكه‌ به‌و بڕیاره‌ ئه‌وه‌نده‌ی تر متمانه‌ به‌ خۆبنیاتنان وخوێندن نامێنێت و خوێندکارێک به‌بێ مافی خۆی و بێ بنه‌ما ده‌رده‌چێت وئه‌وه‌نده‌ی دی كۆڵه‌وارتر ده‌بێت، ئایا له‌ دوا رۆژدا چاوه‌ڕه‌ی چی لێ ده‌كرێت؟ ئه‌وه‌ جۆرێكه‌ له‌ ئالوده‌بوون و هه‌میشه‌ منداڵ چاوی له‌ بڕیاری هاوشێوه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌خوێنێت ئه‌وه‌ش زێده‌تر پشتی له‌ خوێندن سارد ده‌كاته‌وه‌. بڕیاره‌كه‌ رێگاخۆشكه‌ری سه‌قه‌تبوونی نه‌وه‌ی دوارۆژه‌، هۆكاری دارمانی بنه‌مای خوێندنه‌، بێ به‌هاكردن وهه‌راج كردنی خوێندنه‌ وزیانبه‌خشه‌ هاوكات ته‌ڕو هیشك پێكه‌وه‌ سووتاندنه‌،با هیچ نه‌بووایه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كتان پێ بكردنای ئه‌وه‌ به‌رچاو ڕوونیه‌ك بوو بۆتان خۆ دنیا نه‌ده‌ڕووخا. ئایا ده‌زانن پێش ئه‌وه‌ی مرۆڤ خانوویه‌ك بنیات بنێت ده‌بێت بناخه‌یه‌كی باش و پته‌وی بۆ دروست بكات تا بتوانێت نهۆمی دی له‌سه‌رهه‌ڵبچنێت ده‌نا له‌ دوا رۆژدا ده‌روخێت به‌سه‌ری دا. نووسینه‌كانم گه‌واهی ئه‌و راستییه‌ ده‌ده‌ن كه‌ شه‌و رۆژم نایه‌‌ بان یه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی قه‌ده‌خه‌ی هاتووچۆ بكرێت، بۆ ئه‌وه‌ی خۆتان بپارێزن ونه‌مرن، بۆ ئه‌وه‌ی له‌و ماوه‌یه‌دا‌ وانه‌یه‌ك له‌ چۆنییه‌تی پاكوخاوێنی وخۆپاراستن له‌ ڤایرۆسه‌كه‌ فێرببن، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌و بڕیاره‌ هیچ په‌یوه‌ندی به‌ خۆپاراستن نییه،‌ به‌ڵكو ڕاكردنه‌ له‌ به‌رپرسیاریه‌تی ویژدانی، پیشه‌یی، ئه‌خلاقی و پێشێلكردنی مافی ژماره‌یه‌كی زۆری منداڵی چاوگه‌شی خێر نه‌دیوی ئه‌م میلله‌ته‌.
من نازانم ئایا بڕیاره‌كه‌ تاكڕه‌ویانه‌یه‌، لاساییكردنه‌وه‌ی به‌غدایه‌ یان چۆن ڕاوێژكارانی یاسایی وته‌نانه‌ت ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانتان هه‌ڵ خه‌ڵه‌تاند به ‌ده‌ركردنی بڕیارێكی ئاوا زیانبه‌خش و نادادپه‌روه‌رانه‌ به‌دوارۆژی منداڵی بێ ده‌سته‌ڵات و دڵ ساف و ناخ پاك و بێگه‌رد.
به‌رێزان له‌م نیشتیمانه‌دا گیروگرفته‌كانی په‌روه‌رده‌ له‌ ته‌ندروستی خراپتره‌، ده‌بوایه‌ ئێوه‌ منداڵ فێری خۆشه‌ویستی كتێب وخوێندنه‌وه‌و وه‌رزش بكه‌ن نه‌ك چاوه‌ڕێی بڕیارو ئیمزای ئێوه‌ بێت. ده‌بێت فێر بكرێن زێده‌تر ئاو بخۆنه‌وه‌ وه‌ك له‌ شه‌ربه‌ت وساردییه‌كان، نه‌هێڵن قه‌ڵه‌و ببن، زۆربه‌ی ژه‌مه‌كان پڕبێت له‌ سه‌وزه ‌ومیوه‌ وڕیشاڵه‌كان به‌ مه‌به‌ستی به‌رزبوونه‌وه‌ی به‌رگری له‌ش بۆ ئه‌وه‌ی زێده‌تر به‌رگه‌ی نه‌خۆشییه‌كان بگرن. ده‌بێت، منداڵ رابهێنرێت له سه‌رپاكوخاوێنی خۆیان، كاتێك‌ ده‌چنه‌‌ نێو ئۆتۆمۆبیله‌وه‌ قایشی سه‌لامه‌تی ببه‌ستن، كاخه‌زوقوتو، شوشه‌ی به‌تاڵی ساردی دۆندرمه‌ فڕێنه‌ده‌ن بیگرن به‌ ده‌ستیانه‌وه‌ تا نایلۆنێكی خۆڵ ده‌دۆزنه‌وه . ده‌بێت فێربكرێن له‌ گه‌ڵ باوكیاندا به‌و‌ ته‌مه‌نه‌وه‌ فێری لێخوڕینی ئۆتۆمۆبیل نه‌بن، فێروسواری ماتۆر نه‌بن، بگره‌ پاسكیل لێخوڕین باشتره‌ جۆرێكه‌ له‌ وه‌رزش. به‌داخه‌وه‌ چه‌ندین ساڵه‌ سیسته‌می په‌روه‌رده‌ پڕه‌ له‌ گیروگرفت و گشتمان لێی ناڕازین به‌ڵام بڕیاره‌كه‌‌ جۆرێكی مه‌ترسیداره‌ له‌ پشت ساردكردنه‌وه‌ی منداڵ له‌ خوێندن. ده‌بێت وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ له‌ بری ئه‌و بڕیاره‌‌ به‌ په‌رۆشه‌وه‌ ١ ی یونیۆ ده‌رگای قووتابخانه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی واڵا بكردایه‌وه‌ (خۆباوكی زۆربه‌یان ئیمانیان به‌ بوونی كۆرۆنا نییه‌) و پێشوه‌خت ئه‌م گۆرانكاریانه‌ی بكردایه‌، له‌و باوه‌ڕه‌دام سه‌ركه‌تووتر ده‌بوو ئه‌وه‌نده‌ ره‌خنه‌ و ناره‌زایی لێ نه‌ده‌كه‌وته‌وه‌ (ته‌مه‌ڵه‌كان نه‌بن) منداڵ خه‌نی ده‌بوون (ژماره‌یه‌كیان خه‌و به‌كردنه‌وه‌ی قووتابخانه‌وه‌ ده‌بین)، زێده‌تر حه‌زوخولیای خوێندنیان دروست ده‌كرد، چونكه‌ ئه‌وه‌ نیشتیمان وهاوڵاتی په‌روه‌رییه نه‌ك بڕیاره‌كه‌تان ‌‌‌. وه‌لێ باشتر وایه‌:
- تا كردنه‌وه‌ی قووتابخانه‌كان هه‌موو قووتابخانه‌كان سابوون وئاویان تێدا هه‌بێت بۆ ده‌ست شوشتن.
- خه‌می په‌روه‌رده‌ی ته‌ندروست وباشتركردنی باری ئابووریی مامۆستایان بدرێت.
- خولی تایبه‌تی سه‌ركردایه‌تی، ده‌روونی وخۆشه‌ویستی پیشه‌ بۆ‌ مامۆستایان ئاماده‌ بكرێت .
به‌ڕێزان، به‌ پێی ماڵپه‌ڕی (The Guardian) رۆژی ٢٢ ئایار گرووپێك له‌ توێژیارانی ئینگلیستان روونیان كرده‌وه‌‌ كه‌: پاش ئه‌وه‌ی زێده‌تر له‌ ٦٠٠٠ (شه‌ش هه‌زار) راپۆرتی توێژینه‌وه‌یان له‌سه‌ر ڤایرۆسه‌كه‌ تاووتوێ كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی چۆنییه‌تی وه‌رگرتن یان تووشبوونی منداڵیان به‌ ڤایرۆسی كۆڤید ١٩ واته‌ كۆرۆنایان بۆ روون ببێته‌وه‌. ده‌رئه‌نجام گه‌یشته‌ ئه‌و ڕاستییه‌ی كه‌ : له‌‌ ٥٦ % ی كه‌سانی ژێر ٢٠ سالان مه‌ترسییان كه‌متره‌ وه‌ك له‌ گه‌وره‌ساڵان هاوكات هه‌ندێكیان ده‌بێژن كه‌ منداڵ كه‌متر تووش ده‌بێت وه‌لێ هۆكه‌ی نازانرێت.
پرۆفێسۆر (Russel Viner) ی نێوداری ئینگلیزی كه‌ یه‌كێكه‌ له توێژیارانی گروپه‌كه‌‌ ده‌بێژێت: گه‌ر منداڵ له‌ قووتابخانه‌ دووربكه‌وێته‌وه‌ وجودا بكرێته‌وه‌ ئه‌وا مه‌ترسی زێده‌تری لێ ده‌كرێت وه‌ك له‌وه‌ی‌ قووتابخانه‌ كراوه‌ بێت وله‌وێ بخوێنێت. ناوبراو ده‌ڵێت: مه‌ترسی تووشبوون به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ ومردن پێی له‌ نێو منداڵدا كه‌مه‌ یان ده‌گمه‌نه‌. توێژیارێكی دی ده‌بێژێت: له‌وانه‌یه‌ منداڵ رۆلێكی كه‌متر ببینێت وه‌ك له‌ كه‌سانی دی له‌ كاتی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌دا . ده‌رئه‌نجام ئه‌وان هاوڕابوون كه‌:-
١-مودێلی سوێدییه‌كان سه‌ركه‌وتووبوون كه‌ قووتابخانه‌ی سه‌ره‌تاییان دانه‌خست وخوێندنی تێدا به‌رده‌وامه‌.
٢-ئه‌وه‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌‌ خۆش ده‌كات ئاماده‌كاری بكرێت له‌ ١ ی یۆنیۆدا قووتابخانه ‌سه‌ره‌تاییه‌كانیان بكه‌نه‌‌وه‌.
پسپۆڕه‌ رێزداره‌كانی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ی كوردستان:
هیوادارم وانه‌ له‌ توێژینه‌وه‌و بۆچوونه‌كانی توێژیاران ودڵسۆزانی میلله‌تانی دی بۆپاراستنی دواڕۆژی منداڵان وه‌ربگرن. هه‌رچه‌نده‌ به‌ به‌راورد له‌ گه‌ڵ كوردستاندا سوێد له‌ بارێكی خراپتری بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌دایه‌، به‌ڵام شاره‌زایانی به‌شی په‌تازانی هه‌رگیز نه‌یان هێشت وه‌راره‌تی په‌روه‌رده‌ بڕیاری هه‌ڵه‌و زیانبه‌خشیان ده‌ربكات ‌وحكومه‌تیش قووتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی دانه‌خست‌ . چونكه‌ نابێت به‌ میزاجی چه‌ند كه‌سێك بڕیاری نا زانستی ونا دادپه‌روه‌رانه‌ ده‌ر‌كرێت، خۆكراسی قورئانیش له‌به‌ربكه‌ن ده‌ڵێن له‌به‌رنه‌دانی مووچه‌یه‌. به‌رێزان مه‌لاش هه‌ڵه‌ ده‌كات ئێستاش دره‌نگ نییه‌ لێی په‌شیمان ببنه‌وه‌، ده‌زانن چه‌ندین مامۆستا پرسیاری بۆ تاقیكردنه‌وه‌ ئاماده‌كردووه‌، ده‌توانن به‌ شێوازێكی دی گونجاوتر دابڕێژرێته‌وه‌ و هاوین ئاماده‌كاری بكرێت بۆ تاقیكردنه‌وه‌ چونكه‌ بڕیاره‌كه‌تان ناهه‌قی پێوه‌ دیاره‌. تكایه‌ له‌وه ‌زیاتر برینه‌كانی سیسته‌می په‌روه‌رده‌ وه‌ك ته‌ندروستی مه‌كولێننه‌وه‌ له‌وه‌ زێده‌تر سه‌قه‌تی مه‌كه‌ن، كاتێك سوودتان نییه‌ تكایه‌ زیان به‌ منداڵان مه‌گه‌یه‌نن چونكه‌ گه‌وره‌ترین گوناحه‌.
83 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, May 3, 2020
زیاتر
کۆمەڵگە لە کوێ پەروەردە دەبێت؟
عەبدوڕەحمان ئەحمەد وەهاب
لە غیابی مەعنەویەتدا جیهان ڕووبەڕووی كارسات دەبێت
سەلمان نادر
پەیوەندی نێوان خۆپیشاندان و گەنجان: ئاگادارکردنەوەیەک بۆ دەستەڵات
ڕێبوار ڕەوف ساڵەح
ئەو چیرۆکانەی دەبێت بزانرێن
(بە دیدار شادبوونی کوردۆلۆژی مەزن تۆفیق وەھبی)
محەمەد ئەمین پێنجوێنی
گەڕانەوە بۆ سەرەتاکان: پەیمانی کۆمەڵایەتیی
مەریوان وریا قانع
ژەنەڕاڵی پاییز، شیعری "ئێوارەی پاییز"ی بۆ کێ نووسیوە؟
بەرزان هەستیار
مەم و زین:
بەردی بنچینەی ناسنامەی کوردە،
وەک خەیاڵێکی نادیار نەتەوە و دەوڵەت نمایش دەکا
عەلی ئەلشامی
وەرگێڕانی:فەریاد فازیل
مزگه‌وته‌كانیان بۆ بكه‌نه‌وه‌
ئیسماعیل حمە ئەمین
ئالنگاریكردنی (چالێنجی) قەرزەكانی حكومەت
د. نیاز نەجمەدین
بۆ مێژوو.. یادەوەری و دوو بەسەرهات..!!
سەلام سابیر
کاشکا کاسپەر (Casper) بوومایە!
ماجد خەلیل
ئایا ئەو کونەی لە چینی ئۆزۆندا هەبوو هێشتا ماوە؟
ئا: دیارکۆ جەلال
برینی (زۆرینە)ی پەرلەمانی و جوڵەی بەرەنگاربوونەوە!
عەدالەت عەبدوڵڵا
ڤایرۆسی کۆرۆنا و سەرمایە و سیستم
د.دارا محەمەد
پێشنیارێک بۆ گۆڕینی حوکمداری لەهەرێمدا
حەبیب محەممەد دەروێش
چى بكه‌م؟ ئیتر كولتووره‌
د. تۆڵە فەرەج
ئــــــــــاه ونـــــــزولـــــــەی مــەولــــەوی
حەبیب محەمەد دەروێش
كۆرۆنا و ژینگه‌
سدیق سه‌عید ڕواندزی
ژنان لە نێوان خواستی بەشداریی سیاسی و بەربەستەكاندا
شاناز هیرانی
مرۆڤبوون له‌ ناو سیستمدا
حسەین لەتیف
پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگەکەی دەبێ چۆن بێت؟
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
ئیخوان موسلمین
رزگار شەوکەت
هەوڵێک بۆ نزیکبوونەوە لە ئیکیگای
ڕازی یابانی بۆ تەمەنێکی درێژی بەختەوەرئامێز
ئا: هەرێم عوسمان*
ڕەمەزان و كۆرۆنا
عەلی زەڵمی
دورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتیی سەرکردەکان لە خەڵک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
مایكل رۆبن
سوێندەکەى هیپۆکرات:
هاوار محەمەد
چاوپێکەوتن لەگەڵ نوام چۆمسکیی لەبارەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا
چاوپێكه‌وتن: كریس بڕووكس
وەرگێڕانی: سەنگەر حەسەن
په‌یوه‌ندییه‌ داراییه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا.. ته‌ونێك له‌ ماڵی جاڵجاڵۆكه
جیهانگیر سدیق
بژاردە قورسەكانی خوێندن لە سایەی پەتای كۆڤید 19
د.سەڵاح عەزيز
ئایا تیشكە سەرو وەنەوشەییەكان ڤایرۆسی كۆڤید-19 لە ناو دەبەن؟
د.خەرمان أكرم فرج*
سۆشیالیزم‌و جۆرەکانی
نوسینی :ریچارد داگەر و تێرنس بۆڵ
لەئینگلیزیەوە: دانا نازەنین
ئایا پەتای کۆڤید-١٩ لە مانگی پێنجدا کۆتایی دێت؟
د. نازک محمد عزیز*
وەرگێڕانی : د. ئازاد حسن فتاح
تۆڵەی دەوڵەتی رووخاو بە قۆستنەوەی لێكەوتەكانی كۆرۆنا*
بەراوردێک لەنێوان ماسکی نەشتەرگەری، ماسکی N95 و ماسکی دەستکرد لەرووی پێکهاتەو توانای پارێزگاریەوە
ئا: د.گوڵستان سیروان*
“غەزای ڕەمەزان” وەك وێستگەیەكی دەركەوتنەوەی داعش
یاسین تەها
ئایا جیهانێکی نائاسایشتر بەڕێوەیە؟
نیگار نادر
هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان یان کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی بەپێی دەستوور
سەرکەوت جەلیل
تیشکی له‌یزه‌ر و خێراترین شێوازی تێستی ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆڤید ١٩
ئا:د.عبدالقادر گلۆمانی*
دەسەڵاتی پێترۆدۆلاری کوردی و نەفرەتی نەوت
د. دارا محەمەد
ئاو لە ململانێی دەستەڵاتخوازیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا
مەدیحە سۆفی
سەربەخۆیی بە کێ دەکرێت
حەسەن هەمزە
تێگەشتن لەم دابەزینەی نرخی نەوت (هەموو نەوتێک نەبووە بە بەلاش)
پێشەوا
لامەرکەزیەت یان فیدراڵیەت بۆ ناوچەی سلێمانی
حەبیب محەمەد جاف
عەشق نیشانەی بوونی ڕۆحە
دیدار لەگەڵ ئازاد قەزاز
ئا: هەرێم عوسمان
رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی، متمانه‌ و چاره‌نووسی نادیار!
د .زاهیر سوران، پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی.
ڕۆح لە خواوە سەرچاوە دەگرێت
دیدار لەگەڵ مامۆستا نەبەز هەورامی
ئا: هەرێم عوسمان
کۆرۆنا و دەستەخوشکەکانی لەبەرەبەیانی ھەزارەی سێیەمدا:
وریا ئەحمەد
فەلسەفە ناگاتە یەقین
دیدار لەگەڵ مامۆستا حەسەن هەمزە
ئا:هەرێم عوسمان
گرفتی بوونی خراپە لە فەلسەفەدا
دلشاد عبدالرحمان
كۆرۆنا و بەرهەمهێنانەوەی دوو ڕەگەزە بنەڕەتیەكەی شوناسی كوردی
هیوا تاوگۆزی*
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010