فاسدبونی بەدێوکردنی عەقڵی ڕەخنەیی لە وتاری مەسرور بەرزانی
عەلی قەڵادزەیی

ئایا گرفتی بنەڕەتی جیهانی عەرەبی چی یە ؟ تەنانەت گرفتی سەرەکی دونیای ئیسلامی چی یە ؟ گرفتەکان خۆی لەلاوازی قبوڵكردن و بەدێوکردنی هزری ڕەخنەیی دەبینێتەوە لای سیاسیەکان ، وەک دەبینین ساڵانێکە بە هۆی ئەم فەراغەوە هەردوو جیهان باجێکی قورس دەدەن بەجۆرێ ڕۆژ دوای ڕۆژ قەیرانەکان تیایاندا بەسەر یەکتردا زیاتر کەڵەکە دەبن و ڕەوتە ناعەقڵانی و حزبە تەقلیدی و خێڵەکی و بنەماڵەییەکان زیاتر هەڵدەتۆقن و بزاڤە ئوسوڵیەکانی هاوشێوەی داعش و القاعیدە و جند الإسلام و گروپە توندڕەوەکانی تر کەوتونەتە سەر سکەی گەشەکردنی خۆیان ، ئەوەش تەواو پێچەوانەی دونیای هاوچەرخە ، چونکە لەوێ ڕۆشنگەری بوە فاکتی باڵادەستی هزری ڕەخنەیی بۆ بونیادنانی گەشەی هزرێکی دینامیکی کە ئەم هزرە هەمیشە گرەوی کردوە لەسەر جوانتر وێناکردنی ڕەخنە وەکو پرسێکی فەلسەفی و بیناکاری لەڕێگەی سەرنجڕاکێشانی دەسەڵات بۆ زەرورەتی پێداچونەوە بە کێماسیەکان و ڕاستکردنەوەی هەڵەکان و بەکلتورکردنی گوێگرتن لە دەنگە دڵسۆزەکان ، بۆیە کاتێک وڵات ڕوبەڕوی تەنگژەیەک دەبێتەوە دەسەڵات ئەم دەنگە دڵسۆزانە وەک بەشێکی کاریگەر لە دەستنیشانکردنی برینەکان و دۆزینەوەی چارەسەرێک دەبینێت کە ئەوکات ئەم لۆژیکە ڕێگرە لە کەڵەکە بونی قەیرانەکان بەسەر یەکتردا بۆ ساڵانێکی درێژتر .
کوردستان بە هۆی لاوازی هزری ڕەخنەیی و بەبەدیلبونی هزری ستایشکاری کلاسیکی بە هۆی زاڵبونی عەقڵیەتی تەسکی حزبی لای زۆرینەی شەقامی کوردی لە ساڵی (١٩٩١) و لەسەرەتای دامەزراندنی حکومەتی هەرێم لەلایەکەوە و لەولاشەوە بەهۆی مومارەسەی سیاسەتی چەوتی بەدێوکردن و ئیهمالکردنی دەنگە ڕەخنەییە دڵسۆزەکان و ئامۆژگارەکانیان لای بنەماڵە و نوخبەیەکی کەمی دەسەڵات ، کوردستان بۆتە شوێنی پەڕاوێزخستنی هەموو پرسێکی ڕاستکردنەوە و پێداچونەوە بە قەیرانەکان و بەدوور لە چارەسەر هەمیشە قەیرانێک بە قەیرانێکی نوێتر سپێدراوەو تاکو دۆخەکە بەم بارە قەیراناویەی هێشتای گەیشت .
بەهۆی مومارەسەی سیاسەتی نالەباری بەدێوکردنی دەنگە ڕەخنەییە واقعیە دڵسۆزەکانەوە ئەم دەسەڵاتە ئامادەنەبوو گوێ بەهەموو ئەو دەنگانە بدات کە ساڵانێک بوو زەنگی سوریان لێدەدا بەئامانجی هۆشداریدان بەم حکومەتە حزبیە کە سیاسەتی بەلێشاو بەموچەخۆرکردنی لەشکرێک لە دەنگدەرەکانی بەسەر سکی حکومەت و کردنەباریان بەسەر بودجەوە تەنیا بە ئامانجی بەبارمتەگرتنیان بۆ ڕۆژگارەکانی دەنگدان و کاتە پێویستەکانی تر ، ئەم سیاسەتی میزەجگەراییەی دەسەڵاتی کوردی بارێکی ئەوتۆی خوڵقاندوە بەپێی سەرچاوەکان ئەمڕۆ لەکۆی (٥) موچە خۆر لە کوردستان (٢) یان بندیوار و بارمتەگیراوی پارتی و یەکێتی بن ، حەقیقەتی ئەم دەنگە دڵسۆزانەش باشتر دەرکەوت لەسەردەمی ڕاگوزەری (ئینتیقالی) لە مۆدێلی حکومڕانێتی ئاسانەوە بەهۆی زۆری پارەو گەیشتن بەمۆدێلی حکومڕانێتی سەخت بەهۆی کەمبونەوەی پارەوە لە هەرێم ، مەسرور بەرزانی لە یەکێک لە خاڵە نوسراوەکانی وتاری ئێوارەی جەژنیدا ئاماژەی بەو خاڵەکرد و گلەیی ئەوەی لەکابینە حکومیەکانی ئامۆزاکەی کرد کە خەڵکی بە لێشاو کردۆتە موچەخۆر و بارمتەی حزب و کابینەکەی وا خەریکە باجی سیاسەتە هەڵەکانی ئەو دەدات .
گەر دەسەڵاتی کوردی تەنیا بۆ ڕۆژێک گوێی بگرتایە بۆ نەیاری دەنگە ڕەخنەییە عەقڵانیەکان لەکوردستان بۆ پڕۆژەی بەناو ئابوری سەربەخۆ و ماڵجیایی دارایی هەرێم لەبەغدا ، بێگومان ئەمڕۆ دۆخی دارایمان بەم بەستەڵەکە نەدەگەیشت کە پێی گەیشتوە ، چونکە لەسایەی ئەم سیاسەتە بوو کە بەتەنیشت کردەکانی (مافیایی و پیسخۆریەوە) دەسەڵاتی کوردی کرد بە حکومەتێکی موفلیس و رۆژێک لەبەردەم دەرگای حکومەتی بەغدا و جارێکیش لەبەردەم قاپی سەرمایەدارانی هەرێم بۆ پێدانی قەرزێکی (٤٠٠) ملیار دیناری بۆ موچەی موچەخۆران دەستی پانکاتەوە ، بەپێچەوانەوە دەسەڵات بەهۆی سیاسەتی بەدێوکردن و مومارەسەی جەنگی دەرونیەوە بە حساب نەکردن بۆ کۆی هەموو ئەم دەنگانە و بەپێچەوانەوە بە هۆی ئەولەویاتدان بە هەندێ دەنگی بەرپرسی هەلپەرست و مافیای نەوت بە پێشنیازیان بۆ ڕاگەیاندنی پڕۆژەی ئابوری سەربەخۆ و ئەوەی بەشانازیەوە خۆیان ڕۆژانێک ناویاننابوو پڕۆژەی (تەڵاقدانی بەغدا) ، کەچی دوای شکستهێنانی پڕۆژەکەیان لەکۆتایدا هەموو ئەو کاراکتەرانە جانتاکەیان کردە شانیان و گەڕانەوە بۆ ئەو مەملەکەتەی پێشتر لێوەی هاتبوون (لەندەن و پاریس و بەرلین) ، هێشتا ئەوانە لەو پایتەختانەوە لە دۆخی خراپی ئیفلاسی حکومەت و پڕۆسەی هەژار کەوتنی خەڵکی کوردستان دەڕوانن و جارجاریش بە خراپی حاڵمان پێدەکەنن ، سەرۆکی حکومەتیش لە وتاری ئێوارەی جەژندا قسەی ناودڵی ئەم هزرە ڕەخنەییانەی جارێکی تر دوبارە کردەوە کاتێک سیاسەتی نەوت و ئابوری فەرمانڕەوایەتی کابینەی ئامۆزاکەی بەفەشەلخواردوو لە قەڵەمدا.
هاوشێوەی نیە حکومەتێک لە دونیادا هاوشێوەی ئەم حکومەتی هەرێمە کە لە فۆڕمی حکومڕانێتیدا تەواو غەرقی بێبەرنامەیی و لە بەڕێوەبردنیشدا غەرقی میزاجگەرایی و بێ مەعریفەیی بێت ، چونکە هەمیشە حکومەتە ڕەشیدەکانی دونیا خاوەنی هەردوو پەیپەری سەوز و پەیپەری سپین لە ڕوبوڕوبونەوەی قەیرانەکان و پێشکەشکردنی سیستمی حکومەتداریان ، ئەم فەراغەش وایکردوە ئەم حکومەتە جارێک بەقاسەیەکی بەتآڵ و بە کڕوزانەوە بچێتە بەرقاپی حکومەتی ناوەند و جارێکی تریش بە دەستپانکردنەوە لە دەرگای سەرمایەدارانی کوردستان بدات ، لەولاشەوە لە غیابی بێ مەعریفەیی لە بەڕێوەبردندا تاکە هیوایەک کە ئایندەی خۆی لەسەر هەڵچنیوە بۆ تێپەڕاندنی تەنگژەی دارایی هەرێم بریتیە لە چاوەڕوانی دوبارە بەرزبونەوەی نرخی نەوت لەبازارەکانی جیهاندا ، لەکاتێکدا بەپێی شیکاری پسپۆڕانی نەوت مومکین نیە لەماوەیەکی وا کورتدا دوبارە نرخی نەوت بەرز بێتەوە بۆ ئاستی جارانی بەهۆی جێکەوتە نەرێکانی کۆڕۆنا ڤایرۆس لەسەر ئابوری جیهان بۆ ماوەیەکی درێژتر
62 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, April 11, 2021
زیاتر
تێگەیشتنەوە لە کۆڕەو کۆژان وەک کاریزما
د. هەردی مەهدی میکە
ژنان لە نێوان خواستی بەشداریی سیاسی و بەربەستەكاندا
شاناز هیرانی
نەوشیروان مستەفا و هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێم
هۆشیارجەمال
پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگەکەی دەبێ چۆن بێت؟
د. مه‌دیحه‌ سۆفی*
نەوشیروان مستەفا و هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێم
هۆشیارجەمال
هەوڵێک بۆ نزیکبوونەوە لە ئیکیگای
ڕازی یابانی بۆ تەمەنێکی درێژی بەختەوەرئامێز
ئا: هەرێم عوسمان*
ئایا سروشتی سیستمی سیاسیی ئێستا كاریگەریی…
ئارێز عه‌بدوڵڵا
دورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتیی سەرکردەکان لە خەڵک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
مایكل رۆبن
عەلی‌ بەردەشانی‌ و داستانی‌ ئەوڕەحمان پاشای‌ بابان
د.ئاراس محەمەد ساڵح
چاوپێکەوتن لەگەڵ نوام چۆمسکیی لەبارەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا
چاوپێكه‌وتن: كریس بڕووكس
وەرگێڕانی: سەنگەر حەسەن
نرخی نەوت: پەیوەندی لە نێوان سامانی ئابوری و هزری سیاسی دا
بەهرۆز جەعفەر
بژاردە قورسەكانی خوێندن لە سایەی پەتای كۆڤید 19
د.سەڵاح عەزيز
چەمکی شەریعەت پێش پراکتیزەکردن
د. ئەحمەد رەیسونی
سۆشیالیزم‌و جۆرەکانی
نوسینی :ریچارد داگەر و تێرنس بۆڵ
لەئینگلیزیەوە: دانا نازەنین
ژنۆلۆژی بە هزری ژن گەشە دەکات
لە تورکییەوە: نەجیبە قەرەداغی
تۆڵەی دەوڵەتی رووخاو بە قۆستنەوەی لێكەوتەكانی كۆرۆنا*
چاكسازیی ڕاگوزەر
هەردی مەهدی میکە
“غەزای ڕەمەزان” وەك وێستگەیەكی دەركەوتنەوەی داعش
یاسین تەها
بۆچوونی یۆرگن ھابرماس سەبارەت بە كۆرۆنا
و: هەورامان فەریق
هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان یان کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی بەپێی دەستوور
سەرکەوت جەلیل
گرنگى عەفرین بۆ کورد و تورکیا لە ڕووى سەربازیى و سیاسیەوە
نوسینی: د.ئومێد رفیق
دەسەڵاتی پێترۆدۆلاری کوردی و نەفرەتی نەوت
د. دارا محەمەد
ھەولێر لە بەغدا و بەغداش لە کەنداو
سەربەخۆیی بە کێ دەکرێت
حەسەن هەمزە
بکەری مێژوویی تاكڕەو!
رزگار عومەر
لامەرکەزیەت یان فیدراڵیەت بۆ ناوچەی سلێمانی
حەبیب محەمەد جاف
بە تەنیا لە دەرەوەی مێژوودا
کامەران قازی
رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی، متمانه‌ و چاره‌نووسی نادیار!
د .زاهیر سوران، پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی.
بیرکردنەوەی ڕەخنەیی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
کۆرۆنا و دەستەخوشکەکانی لەبەرەبەیانی ھەزارەی سێیەمدا:
وریا ئەحمەد
بڕیارێكی نا به‌رپرسانه، زیانێكی فره‌ مه‌ترسیدار
د. زاهیر سوران پسپۆڕی
نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی .
گرفتی بوونی خراپە لە فەلسەفەدا
دلشاد عبدالرحمان
کۆمەڵگە لە کوێ پەروەردە دەبێت؟
عەبدوڕەحمان ئەحمەد وەهاب
لە غیابی مەعنەویەتدا جیهان ڕووبەڕووی كارسات دەبێت
سەلمان نادر
پەیوەندی نێوان خۆپیشاندان و گەنجان: ئاگادارکردنەوەیەک بۆ دەستەڵات
ڕێبوار ڕەوف ساڵەح
ئەو چیرۆکانەی دەبێت بزانرێن
(بە دیدار شادبوونی کوردۆلۆژی مەزن تۆفیق وەھبی)
محەمەد ئەمین پێنجوێنی
گەڕانەوە بۆ سەرەتاکان: پەیمانی کۆمەڵایەتیی
مەریوان وریا قانع
ژەنەڕاڵی پاییز، شیعری "ئێوارەی پاییز"ی بۆ کێ نووسیوە؟
بەرزان هەستیار
مەم و زین:
بەردی بنچینەی ناسنامەی کوردە،
وەک خەیاڵێکی نادیار نەتەوە و دەوڵەت نمایش دەکا
عەلی ئەلشامی
وەرگێڕانی:فەریاد فازیل
مزگه‌وته‌كانیان بۆ بكه‌نه‌وه‌
ئیسماعیل حمە ئەمین
ئالنگاریكردنی (چالێنجی) قەرزەكانی حكومەت
د. نیاز نەجمەدین
بۆ مێژوو.. یادەوەری و دوو بەسەرهات..!!
سەلام سابیر
کاشکا کاسپەر (Casper) بوومایە!
ماجد خەلیل
ئایا ئەو کونەی لە چینی ئۆزۆندا هەبوو هێشتا ماوە؟
ئا: دیارکۆ جەلال
برینی (زۆرینە)ی پەرلەمانی و جوڵەی بەرەنگاربوونەوە!
عەدالەت عەبدوڵڵا
ڤایرۆسی کۆرۆنا و سەرمایە و سیستم
د.دارا محەمەد
پێشنیارێک بۆ گۆڕینی حوکمداری لەهەرێمدا
حەبیب محەممەد دەروێش
چى بكه‌م؟ ئیتر كولتووره‌
د. تۆڵە فەرەج
ئــــــــــاه ونـــــــزولـــــــەی مــەولــــەوی
حەبیب محەمەد دەروێش
كۆرۆنا و ژینگه‌
سدیق سه‌عید ڕواندزی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010