بژاردە قورسەكانی خوێندن لە سایەی پەتای كۆڤید 19
د.سەڵاح عەزيز

بەپێی رێكخراوی یونسكۆی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان، زیاتر لە 177 دەوڵەت خوێندنگا و زانكۆكانی خۆیان داخستووە، ئەمەش بە گەورەترین وەستانی خوێندن دادەنرێت لە مێژوودا. ژمارەی خوێندكارانی دابڕاو پترە لە 1.2 ملیار، جگە لەمەش دەرگای كتێبخانە، مۆزەخانە و پێشانگا هونەرییەكان داخراون و چالاكییەكانی میوزیك و وەرزش هەڵوەشێنراونەتەوە، سەرجەم ئەو رێوشوێنانەش خۆپارێزییە لە توشبوون بە ڤایرۆسەکە بەهۆی تێكەڵییەوە.
داخستنی ناوەندەكانی خوێندن بووەتە هۆی وەستانی فێربوون و رەوتی پێشكەوتنی خوێندكاران، ئەمەش كێشەیەكە پێویستی بەچارەسەرە. وڵاتانی پێشكەوتوو لەڕووی تەكنەلۆژیاوە خوێندنی لەسەر هێڵ یان لە دوورەوە ـ یان پەیڕەوكردووە بۆ بەردەوامی خوێندن، بەڵام ئاستی سەركەوتنی ئەم بژاردەیە هێشتا دیار نییە، چونكە هێشتا لەژێر تاقیكردنەوەدایە. وڵاتانی تازە گەشەكردوو كە زۆرترین فێرخوازیان هەیە لەڕووی ژمارەوە دوو گرفتی سەرەكییان هەیە لە پەیڕەكردنی “خوێندن لەدوورەوە” بەپێی راپۆرتی یونسكۆ:
گرفتی یەكەم: 89% فێرخوازەكانیان ئامێر، ئایپاد و كۆمپیوتەریان نییە لە ماڵەوە.
گرفتی دووەم: 82% خەڵك بە باشی هێڵی ئینتەرنێتیان پێ ناگات بەبەردەوام، ئەمەش وادەكات وەك وڵاتانی رۆژئاوا لە خزمەتگوزاریی خوێندنی لەسەر هێڵ بەهرەمەند نەبن. ئەم راستیانەی سەرەوەش جیاوازی تەكنەلۆژی نێوان وڵاتانی پێشكەوتوو لەگەڵ تازە گەشەسەندوو دەردەخات، كە ئەركی چارەسەركردنی دەكاتە پێویستی، چونكە جیهان بەكاریدەهێنن و بڵاوبونەوەی كۆرۆنا سەلماندی بۆ هەندێ كاتی قەیران دەكرێت بەكەڵك بێت. لە لایەكی ترەوە هەندێ دەوڵەتان، هەوڵی قوتاركردنی ساڵی خوێندن دەدەن، لە رێگای تاقیكردنەوە لەو بڕە پرۆگرامەی كە خوێنراوە بەر لە راگرتنی دەوام كە دەكاتە نزیكەی 70% ی پرۆگرامی بڕیار لێدراو، بەڵام ئەم چارەسەرە بۆ ساڵانی ئایندە كێشە و گرفت دروست دەكات، چونكە سروشتی خوێندن وەهایە كە كەڵەكەبوونە و پشتی بەستووە بە پرۆگرانی خوێنراوی ساڵانی پێشوو، بەم هۆیەشەوە بژاردەی رزگاركردنی ساڵی خوێندن لەسەر حسابی قوربانیدان بە زانین لە ماوەی دووردا، بژاردەیەكی خراپە.
راپۆرتی نەتەوە یەكگرتووەكان بە ناونیشانی “التقدم المحرز نحو تحقيق أهداف التنمية المستدامة” كە لە 24/7/2019 دا بڵاوكراوەتەوە، جەخت لە بەروپێشڤەچوونی باشی پەیوەست بە خوێندن دەكاتەوە لە رێگای مسۆگەركردنی خوێندنی باش و گشتگیتر بۆ هەمووان و بتەوكردنی چانسی فێربوون بە درێژایی ژیان بۆ هەموو لایەک، لەبەر رۆشنایی ئەمەش، بژاردەكانی “خوێندن لەسەر هێڵ” و “رزگاركردنی ساڵی خوێندن” مسۆگەری خوێندنی باش ناكەن، كە یەكێكە لە 16 ئامانجی پەرەپێدانی بەردەوام.
باشتر وەهایە لە وەرزی هاوین یان سەرەتای پایزی داهاتوو، فێرخوازان پرۆگرامە نەخوێنراوەكان تەواو بكەن بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی ئێستا، لە راستیشدا بێبەشكردنی مامۆستایان و خوێندكاران لە پشوو باجێكی سوكترە لە بێبەش بوون لەفێربوون. لە پاش كۆتاییهاتنی قەیرانەكەش پێویستە مامۆستایان رابهێنرێن لەسەر بەكارهێنانی تەكنیك و فێركردن لە دوورەوە، هەروەها خوێندكارانیش رابهێنرێن لەسەر بەكارهێنانی تەكنەلۆجیای نوێی خوێندن.
106 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Sunday, May 3, 2020
زیاتر
سۆشیالیزم‌و جۆرەکانی
نوسینی :ریچارد داگەر و تێرنس بۆڵ
لەئینگلیزیەوە: دانا نازەنین
ئایا پەتای کۆڤید-١٩ لە مانگی پێنجدا کۆتایی دێت؟
د. نازک محمد عزیز*
وەرگێڕانی : د. ئازاد حسن فتاح
تۆڵەی دەوڵەتی رووخاو بە قۆستنەوەی لێكەوتەكانی كۆرۆنا*
بەراوردێک لەنێوان ماسکی نەشتەرگەری، ماسکی N95 و ماسکی دەستکرد لەرووی پێکهاتەو توانای پارێزگاریەوە
ئا: د.گوڵستان سیروان*
“غەزای ڕەمەزان” وەك وێستگەیەكی دەركەوتنەوەی داعش
یاسین تەها
ئایا جیهانێکی نائاسایشتر بەڕێوەیە؟
نیگار نادر
هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان یان کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی بەپێی دەستوور
سەرکەوت جەلیل
تیشکی له‌یزه‌ر و خێراترین شێوازی تێستی ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆڤید ١٩
ئا:د.عبدالقادر گلۆمانی*
دەسەڵاتی پێترۆدۆلاری کوردی و نەفرەتی نەوت
د. دارا محەمەد
ئاو لە ململانێی دەستەڵاتخوازیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا
مەدیحە سۆفی
سەربەخۆیی بە کێ دەکرێت
حەسەن هەمزە
تێگەشتن لەم دابەزینەی نرخی نەوت (هەموو نەوتێک نەبووە بە بەلاش)
پێشەوا
لامەرکەزیەت یان فیدراڵیەت بۆ ناوچەی سلێمانی
حەبیب محەمەد جاف
عەشق نیشانەی بوونی ڕۆحە
دیدار لەگەڵ ئازاد قەزاز
ئا: هەرێم عوسمان
رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی، متمانه‌ و چاره‌نووسی نادیار!
د .زاهیر سوران، پسپۆری نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان ، سلێمانی.
ڕۆح لە خواوە سەرچاوە دەگرێت
دیدار لەگەڵ مامۆستا نەبەز هەورامی
ئا: هەرێم عوسمان
کۆرۆنا و دەستەخوشکەکانی لەبەرەبەیانی ھەزارەی سێیەمدا:
وریا ئەحمەد
فەلسەفە ناگاتە یەقین
دیدار لەگەڵ مامۆستا حەسەن هەمزە
ئا:هەرێم عوسمان
گرفتی بوونی خراپە لە فەلسەفەدا
دلشاد عبدالرحمان
كۆرۆنا و بەرهەمهێنانەوەی دوو ڕەگەزە بنەڕەتیەكەی شوناسی كوردی
هیوا تاوگۆزی*
لە غیابی مەعنەویەتدا جیهان ڕووبەڕووی كارسات دەبێت
سەلمان نادر
ململانێ ئەستەمەکان لە عێراق و هەرێمى کوردستان*
توێژەران: د.یوسف گۆران، د.ئومێد رفیق فتاح، د.عابد خالد رسول، د.هەردى مهدى میکە، م.یاسین طه محمد
ئەو چیرۆکانەی دەبێت بزانرێن
(بە دیدار شادبوونی کوردۆلۆژی مەزن تۆفیق وەھبی)
محەمەد ئەمین پێنجوێنی
هزری سیاسیی كوردی
ئاراز رەمەزان
ژەنەڕاڵی پاییز، شیعری "ئێوارەی پاییز"ی بۆ کێ نووسیوە؟
بەرزان هەستیار
هیچ خەبات و مافێک بە گرینگتر و ڕەواتر لە سەروەری سیاسی بۆ کورد نازانم
د.ئەحمەد محەمەد پور
مزگه‌وته‌كانیان بۆ بكه‌نه‌وه‌
ئیسماعیل حمە ئەمین
کیمیای ناوکی!
دیارکۆ جەلال
بۆ مێژوو.. یادەوەری و دوو بەسەرهات..!!
سەلام سابیر
"شاکاری هێمن"
کەمال حاجی محەمەدی
ئایا ئەو کونەی لە چینی ئۆزۆندا هەبوو هێشتا ماوە؟
ئا: دیارکۆ جەلال
دەروێــــش لای حـــــــــافــزی شــــــیــــــــرازی
حەبیب دەروێش
ڤایرۆسی کۆرۆنا و سەرمایە و سیستم
د.دارا محەمەد
بۆچی ئەو شیعرە، شیعری نالی نییە‌؟!
حکمت معروف
چى بكه‌م؟ ئیتر كولتووره‌
د. تۆڵە فەرەج
وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف، ئێستا نۆبەی ئێوه‌یه‌ !
د .زاهیر سوران پسپۆڕی نه‌خۆشییه‌ درمییه‌كان و گشتییه‌كان، سلێمانی
كۆرۆنا و ژینگه‌
سدیق سه‌عید ڕواندزی
سەرچاوەی ڕەوشت لە نێوان ئاین و زانستدا
دارا سلێمان
مرۆڤبوون له‌ ناو سیستمدا
حسەین لەتیف
Will the COVID-19 lead to a Chinese-American version of the Opium War
bahroz jaf
ئیخوان موسلمین
رزگار شەوکەت
دەربارەی(مانگ و ڕووی مانگ)
محەمەد خالید
ڕەمەزان و كۆرۆنا
عەلی زەڵمی
کۆرۆنا چۆن رێوڕەسمی ناشتنی مردوانی لای موسڵمانان و جووەکان گۆڕی؟*
سوێندەکەى هیپۆکرات:
هاوار محەمەد
ڤایرۆسى کۆرۆنا چۆن کۆتایى دێت؟ .. زانایان باس لە سێ سیناریۆ دەکەن*
په‌یوه‌ندییه‌ داراییه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا.. ته‌ونێك له‌ ماڵی جاڵجاڵۆكه
جیهانگیر سدیق
میدیا‌و دۆسیەی مستەفا سەلیمی
كامیل عومەر
ئایا تیشكە سەرو وەنەوشەییەكان ڤایرۆسی كۆڤید-19 لە ناو دەبەن؟
د.خەرمان أكرم فرج*
سه‌باره‌ت به‌سوودبه‌خشى كوتانى دژى نه‌خۆشى سيل (BCG):
د.بەهرۆز جاف
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010