ئینسكلۆپیدیایەك
د.عیزه‌دین مسته‌فا

كتێبێكم لەبەر دەستدایە، بەوپەڕی زەوقەوە خوێندومەوە. كتێب چی؟ ئینسكلۆپیدیایەك. هەر كونجێك بەس نی یە- بۆ لەسەر نووسینی-بەڵكو هەر وەك كتێبەكە بە ئینسكلۆپیدیایەك ئەژمێرم. لەبارەیەوە نووسینیش چەند كونجی دەوێ. با ئەمە سەرەتا بێت بۆی.
كتێبەكە ناوی (لەبەردەم شكۆی مرۆڤە مەزنەكاندا) یە- كە مامۆستا عەلی عەبدوڵڵا نوسیوێتی. مامۆستا عەلی-ئەندامی یەكەم خولەكی (سیانزە ساڵەی پەرلەمانی كوردستان) بوو. مامۆستا بووە- بەشی كوردیی زانكۆی بەغدای تەواو كردووە. لە كەسە ناسراوەكانی تیرەی (ئەلكەوازی) ی ئیڵی جافە. بەڵام نووسینەكانی هەر بەناوی (م. عەلی) یە وە بڵاو دەكاتەوە. لە كتێبێكی 583 لاپەڕەی قەوارە گەورەدا زانیاریی ئینسكلۆپیدیایی لەبارەی شەهیدان ‌و تێكۆشەرانی كوردەوە بڵاو كردۆتەوە. هەمومان ناوی شەهیدە دیارەكان دەزانین. بەڵام پێش ئەم كتێبە بەنرخە- ناوی شەهیدانی فڵان شەڕ یا بەداراكردنی فڵان ڕۆژی بەندیخانەی بەغدا- یا فڵان شوێنی ئەم كوردستانە كوڵنەدەرە لای زۆر كەس دیار نەبوون.
ئای چەند پێشكەشكردنێكی جوان ‌و بەسۆزە كە مامۆستا عەلی كتێبەكەی پێشكەش دەكا بە: (خوێنی گەشی شەهیدان- بە گۆڕستانی ئێسك ‌و برسكی ئەنفالكراوەكان- بە خەرمانی شانازییەكانی پێشمەرگە قارەمانەكان- بە تفەنگە دا ماڵە خاسكراوەكان- بە خانووە قووڕە ڕووخاوەكان، بە تراكتۆرە بێنازەكان- بە ئەدیداس ‌و پاتە لاسیكە لەیادچووەكان). جارێك باسی كتێبێكی چەند بەرگیی نووسەرێكم كردبوو كە كابرای نووسەر بەناوی كەسانی ناسراوی بنەماڵەكەی خۆیەوە 472 وێنەی خۆی پێ بڵاو كردۆتەوە. بەڵام مامۆستا عەلی كۆششێكی قارەمانانەی خستۆتە كار بۆ كۆكردنەوەی ژمارەیەك (لەوە زیاتری) وێنەی ئەو شەهیدە بێ ناوانەمان. بێگومان شەهید كردن ‌و بە گولە بەكوشتن ‌و بە داراكرنی هیچ شەهیدێكی تێكۆشەر شادمانمان ناكات. بەڵام ئەو وێنانەی ئەو كتێبە شادمانی كردم. كە زانیم- تێكۆشەرێكی وەفادار بۆ كورد ‌و بۆ شەهیدانی- كونج ‌و كەلەبەر گەڕاوە‌و وێنەی ئەو هەموو شەهید ‌و تێكۆشەرەی كۆ كردۆتەوە‌و كە خەندەیان بەرامبەر بە مەرگ ‌و سێدارە دوژمن ترسێنەرە.
ئەوەی زورتر لەم كتێبەدا باری سەرنجی ڕاكێشام. منێك كە ساڵەهای ساڵ وانە (یا دەرسی) دیالێكتە كوردی یەكان ‌و بەشە دیالێكت ‌و تەنانەت بەشە بەشە دیالێكتەكانم ووتۆتەوە. كوردستانیش بەشی خۆم گەڕاوم- بەڵام لەم كتێبە بەنرخە دا دەیان، بەڵكو سەدان ووشەی تازەی كوردیم دی-كە نەمبیستوون، یا نایانزانم. لە زۆر لاپەڕەدا نیشانەم لای ئەو ووشانەوە داناوە. بۆ ئەوەی بە دانیشتنێك لەگەڵ مامۆستا عەلیدا شاد بم ‌و یەكە یەكە ئەو ووشانەی لێ بپرسم. ئایا ووشەی چ ناوچەیەكن، لەم كوردستانە بەرینە، دابەشكراوەدا. ئایا هەر ووشەی ناو (ئەڵكەوازی )ن-یا هەموو (جاف) ن ‌و من نەمبیستوون ‌و نایانزانم، خۆ منیش لە سەرێكەوە (جاف) ی مكاییڵیم ‌و خۆم بەنەوەی مەولانا خالیدی نەقشبەندیی گەورە دەزانم.
ئەو ووشە كوردیی یە ڕەسەنانە ئەوەی فێر كردم كە مامۆستاش سوودی گەورە لە قوتابی خۆی وەرگرێ. ئەكەر شانازی بەوەوە بكەم كە چوار ساڵ دەرسم بە مامۆستا عەلی ووتووە ‌و سیانزە ساڵ- بەپێی تیپی (حەرف) ی عەین لەگەڵ ئەودا لە پەرلەمانی كوردستاندا بە تەنیشت یەكەوە دانیشتووین. وا ئێستا لەپاڵ شانازی یەوە بە دۆستایەتیی ئەوەوە- جارێكیتر ئەوە فێربووم كە مامۆستا دەرس لە (كۆنە قوتابیی) خۆی وەرگرێ.
ئەم كونجە-سەرەتایەكە بۆ لێكۆڵینەوەیەكی فراوان لەبارەی ئەم كتێبە بەنرخەوە. سڵاو بۆ مامۆستا عەلی
150 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌       |     Tuesday, January 8, 2019
زیاتر
زمانی كوردی لە باكوور
شادمان مەلا حەسەن
شێرکۆ بێکەس ئیمپراتۆری شیعری هاوچەرخی کوردی
د.لوقمان رەئوف
دروستبوونی زەوقی مۆسیقی
برونۆ دیشان
لە عەرەبییەوە: ئەکبەر حەسەن
ئاخۆ ئه‌کرێت شێعری مودێڕنیش شرۆڤه‌ و شی بکرێته‌وه‌؟
نووسینی : ره‌زا ئولمه‌له‌کی
وه‌رگێڕانی: ره‌ئوف مه‌حموودپوور
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
“خوێندنەوەیەک بەکەڵک وەرگرتن لەپارادایمی دابرانی ئێروین پانۆفسکی”
شاهۆ حوسینی
گۆرانی وەک بکوژ
گۆران ڕەسووڵ
چۆن دەبیت بە فەیلەسوف
ئیان راڤێنسۆفت
لە ئینگلیزییەوە: نەبەز سەمەد
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
ژمارەی نوێی گۆڤاری کۆچ‌و کتێبێک لەبارەی مەولەوییەوە بڵاوبوویەوە
زمانی كوردی له‌ناو كه‌له‌پووری ئیسلامی دا
و قڕانی له‌ توێژینه‌وه‌و تێزه‌كانی په‌یمانگاو كۆلێجی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان
هێمن عومه‌ر خۆشناو
بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
کەریم پەرویزی
سەرمایەداری و دوژمنایەتی كردنی كۆمەڵگە
جوتیار كەمانگەر
تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
کەیوان دروودی
ئەلبێر كامۆ:مرۆڤی یاخی
ریچارد كامبەر
لەفارسیەوە: ئەكرەمی میهرداد
عیراق دوای ساڵێك لە شەڕی داعش
بورهان شێخ ڕەئوف‌
کاریگەری تەلەفزێۆن لەسەرگەشەی زمانی منداڵ
د.ڕێدار محەمەد ئەمین
پەیوەندییەكانی ئەمریكا- توركیا لە وەرچەرخانێكی مەترسیداردا
فەرید ئەسەسەرد
کورد لەنێوان هزری کۆیلەبوون و دروستکردنی دەوڵەتدا
بەهرە حەمەڕەش
کتێبی"لیریکی گۆران لە روانگەی بونیادگەریی کراوەو تەواوکارانەوە" ناوەندی کۆچ بڵاویکردەوە
هەرای هەڵبژاردنەکانی عێراق
دوور لەسیاسەت، نزیک لە یاسا
حەبیب محمد دەروێش
ناوەندی کۆچ کتێبی
"مەرگی شۆڕشگێڕێک" بڵاوکردەوە
کێ دوژمنی خەلکی کوردستانە؟
حاکم شێخ لەتیف
کتێبی "ڕۆڵی كوردەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە پێشهاتە سیاسییەكانی ئێران لە (1905-1921ز )"
ناوەندی کەلتوری کۆچ بڵاویکردۆتەوە
دوور لەسیاسەت، نزیک لە دادوەری
حەبیب محمد دەروێش
ڕامانێك له‌ ڕاگه‌یاندنی كوردی
لەشکر قادر ڕەسوڵ
دیسانەوە دژ بە بەرگریی لە بەعس:
وەڵامێکی درێژتر بۆ "حاکم لەتیفەکان"
د.نیاز نەجمەدین
ئازاری بەندیخانە لای قانع‌ و گۆران
درەو مەهدی
فەیسبووک شوێنی دیاره‌ نادیاره‌کان
هه‌رێم عوسمان
ڕووتی لە هونەردا: باشی یان خراپەکاری؟
ئاڕت ڕینیواڵ -برایان یۆدەر
لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ
سۆزی بیرکردنەوە
هانا ئارێنت
وەرگێڕانی: د.محەمەد کەمال
سیاسەتەکانی وڕێنەکردن
زاموا محەمەد
پەرلەمانی کوردستان دامەزراوەیەکی دوور لە یاسادانن
حەبیب محمد دەروێش
پێوویستبوونی دەسەڵاتی مەدەنی لە ئیسلامدا
دیدی سوننە بۆ دەوڵەت لە نێوان دیدی شیعەو عەلمانییەتدایە
ڕاشد غەننوشی
وەرگێڕانی: جەمیل عوسمان
عیراق بەرەو كوێ؟
رێبین عومەر
کەمین پۆڵەتیک
پێویستی دروستكردنی لۆبییەكی كاریگەر
خەڵەف غەفور
دروشمی بریقەدار و ئەستەم
هەڵكەوت عەبدوڵا
گرنگی جیۆپۆلەتیكی نەوت بۆ كورد
د. شێركۆ كرمانج
سه‌له‌فییه‌كانی‌ میسر، سیاسه‌ت دەخەنە پێش بانگه‌واز‌ ئایینی‌
كه‌ریم شه‌فه‌ق
سیاسه‌ت و فاڵگرتنه‌وه‌
سمکۆ محەمەد
نابێت قازانجی گەشتیاری بە زیانی ژینگە تەواو بێت
عه‌بدولره‌حمان سدیق
نیولیبڕاڵیزم و دامه‌زراوه‌ی خێزان
په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر
جۆره‌كانی‌ هزری‌ میدیایی‌
م.كاروان محەمەد
به‌شی‌ راگه‌یاندن – زانكۆی‌ سلیمانی
گرێی مێدیاو دیدێكی مۆدێرن ‌ ‌
دانا ڕه‌ئووف
عەفرین و تێڕوانینێکی مارکسستی!
سامان کەریم
لەبارەی مەحویەکەی “هێمن خۆشناو”ەوە …
عەلی مستەفا
چۆن سەرۆک کۆمار دەتوانێت پارێزگاری پابەندبوون بەدەستورەوە بکات
حبیب محمد دەرویش
وشەی مامۆستا لە چییەوە هاتووە؟
دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز
عەفرین پەیامێک بۆ ئەمەریکا…
زیگمار گابریل، وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەڵمانی
لە ئەڵمانییەوە:هەڵۆ بەرزنجی
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، داعش..
خوێندنەوەییەكی سۆسیۆمێژوویی
ئیبراهیم حاجی زەڵمی
لە سەلەفییەتی دەقەوە بۆ سەلەفییەتی جیهادی
حەبیب محەممەد دەروێش
لە بارەی داعش و بونیادگەرایییەوە
ئایندەی سەلەفیگەری پەڕگیر
ن. سەید سادق حەقیقەت
و. هەڵكەوت هەورامی
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   بەرهەمەکانی ناوەندی کەلتووری کۆچ
govari koch| All rights reserved © 2010